Абу Бакр ас-Сиддикь
Абу Бакр зурба кас я, адакай Аллагьдин Пайгъамбарди ﷺ икI лагьанай: «Пайгъамбаррилай алатайла, Абу Бакралай лайихлу кас хьайиди туш». Пайгъамбарди ﷺ адалай мадни гзаф кьадар тарифар авунай. Ам диндин къеле я. «Эгер терездин са хиле вири инсанрин иман, муькуь хилени Абу Бакран иман эцигайтIа, Абу Бакран пад залан жеда», - лугьудай Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ.
Абу Бакр Абу Къугьафадин хва я, ам ирид лагьай ата-бубадалди Аллагьдин Пайгъамбардин ﷺ михьи тир несилдихъ галаз мукьва жезва. Ам филдин йисуз «Фил» лугьудай вакъиайрилай гуьгъуьниз кьве йисни пуд варз алатайла дидедиз хьана. Адан диде Салма, адаз (Умму аль-Хайр) хийирдин Диде лугьудай, ада Исламдин сифте йисара дин кьабулнай. Адан буба Абу Къугьафади мусурманри Мекка кьурдалай гуьгъуьниз дин кьабулнай.
Гьеле Ислам кьабулдали вилик, Абу Бакр чIуру крарикай яргъа тир ва ада гьич садрани ички ишлемишайди туш.
Абу Бакр алверар авуна Йемендай хтай чIавуз, сифте абу Джагьла, ахпани динсузрин кьиле авай ксари цIийиз башламиш хьанвай Мугьаммадан ﷺ пайгъамбарвилин миссия кьацIуриз алахъна. Абуруз гьа сифте кьилелай Абу Бакр тешвишда тваз кIан хьана. Ам лагьайтIа, гьич садазни яб тагана, Аллагьдин Пайгъамбардин ﷺ патав рекье гьатна. Адаз пайгъамбарвилин гьакъикъат чир хьана. Кьве рикIин тахьана, ада Ислам кьабулна. Абу Бакр вири мусурман умматдиз чешне хьана ва ам Сиддикьият - гьакъикъатдин Шагьид лугьудай дережадив агакьна.
Абу Бакран рахунар гъавурда гьатдайбур, вични гуьрчег абурар алай, яхун ва юкьван буйдилай кьакьан кас тир. Адан чин яхунди, вилер хъалхъамриз хъфенвайбур, пел тIурар алайди ва чуруни кьериди тир.
Абу Бакралай Пайгъамбарди ﷺ авур тарифар
Пайгъамбарди ﷻ лагьана: "Абу Бакран ﷺ иман терездин са патал ва амай умматдин (мусурманрин) иман маса патал эцигнайтlа, Абу Бакран иман залан жедай" (Байгьакъи).
«Мусурман дишегьлийрин арадай виридалайни заз кIаниди Айша я. Итимрикай лагьайтIа – адан буба».
«Хъсан ерийрин кьадар пуд вишни пудкъадав агакьна ава. Я Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ! Абурукай сад хьайитIани захъ авани?» - лагьана хабар кьуна Абу Бакра. «Я Абу Бакр! Абур вири вахъ ава», - жаваб гана гьакъикъатдин нурди.
«Гьакъикъатда, гьам дуствиле, гьамни девлетда залди жумартлу кас Абу Бакр я. Эгер за жуваз дуст хкядайвал хьанайтIа, за Абу Бакр хкядай. Исламдал бинеламиш жезвай стхавал амай дуствилерилай виняй я».
Абу Бакран кьетlен ерияр
Аллагь ﷻ кIанивиляй, Адахъай кичIевиляй ва Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ кIанивиляй, ам гьамиша пашманвиле жедай. Ада йифер суждада аваз акъуддай, экв къведалди вилерилай нагъв авахьиз ада Кябедин экуьни хьиз нур гудай. Аллагь Тааладин гьич са лукIразни адаз хьтин кьетIен ерияр ганач. Абу Бакраз гьакъикъатда Шариат, Къуръандин деринвал чир хьана.
Викlегьвал
Абу Бакр гзаф жуьрэтлу кас тир. Эгер Аллагьдин ﷻ буйругъриз ва Адан Пайгъамбардиз ﷺ аксивалзавай кас акуна хьанайтIа, ам аслан хьиз гьакъикъатдал акъваздай ва гьич садавайни ам кьуна акъвазариз жедачир.
Са сеферда межлисдал алайбурувай Али бин Абу Тlалиба хабар кьуна: «Инсанрикай виридалайни викIегь кас вуж я?» «Вун я, я Али», - жаваб гана абуру. «Инсанрин арадай виридалайни жуьрэтуди Абу Бакр Сиддикь я», – лагьана Алиди ва Пайгъамбардиз ﷺ ада ийизвай вафалувиликай ва а рекье адаз акур кьван гужарикай ахъайна.
Вафалувал
Гьеле Ислам кьабулзавай чIавуз Абу Бакран вафалувал ачух хьана. Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ Миъраждиз (цаварал тухун) финин гьакъикъатдихъ инанмиш хьайидалай гуьгъуьниз адаз гьакъикъатдин Зурба Шагьид тIвар гана. Уьмуьр амай кьван Абу Бакр вини дережада хьана ва Пайгъамбардин ﷺ вафалу дуст яз амукьна.
Меккадай Мединадиз куьч жедайла (гьижра) ва Савр дагъда авай магъарада четин декьикьайра ада вичин вафалувал къалурна. Ам Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ патал вири четинвилер, азабар эхай ва вири женгера Пайгъамбардин ﷺ къалхан хьайи зурба кас я. Ам гьич са касни агакь тийидай хьтин вини дережайрив агакьнай.
Чан гьайиф татун
Са женгиниз гьазур жедай чIавуз, Абу Бакр чандилай гъил къачунин вини дережадив агакьна. Вичин девлет вири гайи чIавуз адавай хабар кьунай: «Вуна ви хизандиз вуч тунва?» Ада жаваб гана: «За абуруз Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ туна, гьабур бес тушни мегер?»
Гьакъикъатда, и чIехи касди вичин чанни девлет Аллагьдин ﷻ рекье гана, Аллагь ﷻ патал кIвалахна, гьам себеб яз гзаф ксариз гьидаят атана. Абурун арадай тIвар-ван авайбур ибур я: Усман ибн Аффан, Зубайр ибн Аввам, Абдурагьман ибн Ауф ва Саъд ибн Абу Вакъкъас.
Билял Гьабашидал зулумар тухудай чIавуз, ада ам пул гана азад ийиз тунай.
Абу Бакра гьич са куьнизни килиг тавуна Шариатдин истемишунар кьилиз акъуддай. Вич халиф тир вахтунда, закат тагузвай са тайифадал ам кьушун гваз фена.
Регьимлувал
Абу Бакран кьетIен ерийрикай сад регьимлувал я. И еридиз килигна Аллагьдин Пайгъамбарди ﷺ адан тарифардай. Вичин дуьайрикай сада Абу Бакра ихьтин тIалабун авунай: «Я Аллагь, эхиратда зи беден акьван еке ая хьи, адав Жегьеннем ацIуриз жедайвал, амай вири лукIарин паталай зун кудайвал». Им регьимлувилин вини дережа тирдан са шакни авач.
Рикlелди Аллагь ﷻ рикlел гъун (зикир)
Абу Бакр гзаф гьахълу кас тир, адан рикI Аллагь ﷻ кIанивилив (муьгьуьббат) ацIанвай. Ам гьи гьалда аваз хьайитIани, иллаки йифериз кпIунал алай чIавуз, адай а кIанивал аквадай. Савр магъарада Аллагьдин Пайгъамбардин ﷺ насигьатдалди Абу Бакра рикIелди Аллагь ﷻ рикIел гъиз (зикир) башламишна. Гуьгъуьнлай Суннадал амал ийизвайбурун (агьл ас-Сунна) цIикьвед мешребдикай кьуд рикIелди ийизвай зикирдал бинеламиш хьана.
Сабурлувал
Сабурлувиляй ва вичи-вич хуьнай Абу Бакрав къведай кас авачир. Адан уьмуьрдай гьи декьикьа кьуртIани, гьанай чаз адан гьа ерияр аквада. Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ и дуьньядай фена лугьудай ван галукьай женгинин юлдашар дердинивай секинариз хьуни иллаки адан сабурлувал ва вичивай-вич кьуна акъвазариз хьун къалурзава. Ада абур секинарна ва Умаран вилик пад кьуна, лагьана: «Мугьаммад кIанзавайбуруз чир хьурай – Мугьаммад ﷺ кьенва. Аллагьдиз ﷻ ибадат ийизвай касдиз чир хьурай – Ам рекьидайди туш, Адал гьамишалугъ чан алайди я».
Вичин уьмуьрдин эхиримжи йисара Аллагьдин Пайгъамбарди ﷺ дяведиз рекье гьатзавай кьушундин кьиле жегьил женгинин юлдаш Усама тайинарна. ЦIемуьжуьд йиса авай Усама кьушундихъ галаз рекье тваз Абу Бакр вич кIвачи-кIвачи фена. Мединадин сергьятрай экъечIайла, ада Усамадиз ихьтин насигьатар гана: «Хаинвал къадагъа я! Пис чIуру крар къадагъа я! Квел хьайитIани темягь фин къадагъа я! Аялар, кьуьзуьбур ва дишегьлияр кьин къадагъа я! Хурмадин тарар атIун ва я кун къадагъа я! Емиш гъизвай тарариз зиян гун къадагъа я! Девеяр, калер, лапагар ва маса гьайванар тIуьн патал ятIа, тукIукI! Рекьин къерехра авай килисайра чуьнуьх хьанвай инсанрик хуькуьрун къадагъа я!»
Уьмуьрдин эхир
Абу Бакр гьижрадин 13-йисуз жумада аль-ахир вацран иридаз, ислен юкъуз азарлу хьана. Ам 15 юкъуз месел хьана ва гьа вацран 22-юкъуз, саласа йикъан нянихъ нянин ва йифен кпIарин арада рагьметдиз фена.
