Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр
Абу Бакран тIвар кьурла Умар шехьзава
Садра Умар алай чкадал инсанар Абу Бакракай рахаз хьана. Умара лагьана: «Заз зи вири крар Абу Бакран уьмуьрдай са йикъахъни са йифехъ дегишарнайтIа кIандай. Йифиз талукь яз лагьайтIа – им Пайгъамбардихъ ﷺ галаз чуьнуьх хьун патал Савр магъарадиз фейи йиф я. Абур анал агакьайла, Абу Бакра лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, вун аниз гьахьдач, та аниз зун гьахьдалди, эгер ана са затI аваз хьайитIа, ам зи кьилел атурай». Ам гьахьна ва магъарадин эхир кьиле са шумуд хъиткьер аваз акуна. Абу Бакра вичин парталдикай са кIус атIана ва абурукай бязибур кIевирна. Адалай кьулухъ ана мад кьве тIеквен амай. Абу Бакра абурал вичин кIвач эцигна ва абурни кIевирна. Ахпа ада Аллагьдин Расулдиз ﷺ эверна ва ам гьахьна. Абур ана ацукьнавайла, Пайгъамбар ﷺ ахварал фена, адан кьил Абу Бакран метIерал алай. А вахтунда Абу Бакран кIвач акьрабди кIасна, амма Аллагьдин Расул ﷺ ахварай аватиз кичIевиляй, ам юзанач. Накъвар адан хъуькъверилай авахьиз гатIумна. Абур хатадай Пайгъамбардин ﷺ чинал аватна ва ам къарагъна. Абу Бакр шехьиз акурла, Аллагьдин Расулди ﷺ жузуна: «Ваз вуч хьанва, я Абу Бакр». «Зун акьрабди кIасна», - жаваб гана ада. Пайгъамбарди ﷺ вичиз кIасай чка къалурун буйругъна, анив вичин цуькIуьн гуьцIна ва на лугьуди ам гьич кIасайди туш».
Алиди шагьидвал ийизва
Имам Ши`биди агакьарайвал, са сеферда Абу Бакр Алидиз килигна ва лагьана: «Низ Аллагьдин Расулдин ﷺ виридалайни мукьва-кьилидаз, адаз виридалайни играми ва гьуьрметлу инсандиз килигиз кIанзаватIа, Али ибн Аби ТIалибаз килиграй». Алиди лагьана: «Абу Бакра акI лугьузватIани, ам инсанрикай виридалайни чизвайди я ва ам магъарада Аллагьдин Расулдин ﷺ юлдаш я…»
Умму Мабадан кьиса
Агакьарнава хьи, Умму Мабадан хиперин суьруь артух хьана. А суьруьдин са пай ада Мединадиз гъана. (Багъавиди, ибн Шагьина, ибн Сакана, ибн Мандади, ТIабараниди, Гьакима, Байгьакъиди ва Абу Нуайма Хизам бин Гьишамалай агакьарна: «Пайгъамбар ﷺ гьижра авун патал Меккадай экъечIдайла, адахъ Абу Бакр ва ада лукIвиляй азаднавай Амир бин Фухайра галай. Абуруз рехъ къалурдайди Абдуллагь бин Урайкид тир. Мединадиз фидай рекье, абурал Умму Мабадан алачух гьалтна. Умму Мабад игит дишегьли тир. Ам алачухдин патав акъваздай ва рекье авайбуруз тIуьн гудай. Пайгъамбардиз ﷺ як ва хурмаяр маса къачуз кIан хьана, вучиз лагьайтIа абурув гьа недай шейэр гвачир. А вахтунда Пайгъамбардиз ﷺ алачухдин даяхдал кутIуннавай хеб акуна ва жузуна: «Им вуч я, я Умму Мабад?» Ада жаваб гана: «Ам вичин яхунвиляй чIураз физ тахьанвай хеб я. Пайгъамбарди ﷺ хабар кьуна: «Вуна заз ам ацадай ихтияр гудани?» Ада лагьана: «Эгер ваз ацадай затI жагъайтIа, буюр! Пайгъамбарди ﷺ хеб вичин патав гъун тIалабна. Хеб адан патав гъайила, ада вичин гъилералди ам ацана. Адан регъуьдилай вичин берекатлу гъилер алтадна, ада «Бисмиллягь» лагьана. ГьакIни ада дуьа авуна Аллагьди ﷻ Умму Мабадаз няметар ва берекат гудайвал. Хипе кIвачер къерехдихъ авуна нек гуз башламишна. Пайгъамбарди ﷺ вичив тадиз цIуд касдиз бес жедай нек гьакьдай къаб вугун тIалабна. Къаб гъайила ада хеб ацаз давамарна, та къаб михьиз некIедай ацIудалди. Сифте ада къаб Умму Мабададив вугана ва ада тух жедалди адай хъвана, ахпа ада нубатдалди къаб асгьабрив вугузвай ва абуруни тух жедалди адай хъвазвай. Къапунай эхирдай нек хъвайиди Пайгъамбар ﷺ тир. Ахпа абуру мад нубатдалди адай хъвана, та къапуна авай нек куьтягь жедалди. Ахпа Пайгъамбарди ﷺ кьвед лагьай сеферда хеб ацана, мад къаб некIедай ацIурна. И къаб ада Умму Мабададиз туна адан мугьманпересвиляй чухсагъул малумарун яз. Ахпа абур, чпи хъвайи некIедихъ пул гана, алачухдай экъечIна». «Гьуьрметлу Пайгъамбардин ﷺ берекатлу гъил алтадай хеб гьуьрметлу Умара халифвал ийизвай гишин вахтара чи патав гвай. Кьурагь тир. ЧIурара гьайванриз недай векь амачир. Амма гьа идазни килиг тавуна, а берекатлу хипе гьар пакамахъ ва гьар нянихъ нек гун давамарзавай»).
Абур акъвазнавай чкадин патавай Абу Бакр физвай ва адан хциз ам акуна. Гадади идакай вичин дидедиз лугьуз тади авуна: «Диде, ангье ам, гьа берекатлу инсандихъ галайди!» Ам Абу Бакран вилик экъечIна ва лагьана: «Я Аллагьдин ﷻ лукI, лагь заз, а юкъуз вахъ галай кас вуж тир?»
- Ваз ам чизвачни? - хабар кьуна Абу Бакра.
- Ваъ, - жаваб гана ада.
- Ам Аллагьдин Расул ﷺ тир, лагьана адаз Абу Бакра.
Ахпа Абу Бакра ам Аллагьдин Расулдин ﷺ патав гъана. Пайгъамбарди ﷺ адаз тIуьн гана ва савкьват багъишна.
