Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр
Абу Бакр ва чувудар
Са сеферда Абу Бакр чувудри Таврат кIелзавай чкадиз фена. Адаз акуна хьи, ана авайбур вири элкъвена са инсандал кIватI хьанвай, адан тIвар Финхас тир. Ам абурун кешиш тир. Адан патав абурун мад са алим гвай, адан тIвар Айшагъ тир.
Абу Бакра Финхасаз лагьана: «Бедбахтвал я ваз, Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь ва Ислам кьабула! Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, ваз чизва Мугьаммад ﷺ Аллагьдин Расул ﷺ тирди ва ам куь патав Аллагьдин ﷻ патай гьакъикъат гваз атанвайди. Адакай квез куь Тавратда ва Инжилдани лагьанва. Гафариз яб гана, Финхаса Абу Бакраз лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, я Абу Бакр, чи арада Аллагьдихъ ﷻ муьгьтеж са касни авач, аксина Ам чахъ муьгьтеж я, ва чун Адахъ элкъвезвач, гьикI Ам чахъ элкъвезватIа. Чун Адалай девлетлу я. Эгер Ам чалай девлетлу тиртIа, Ада чавай чи эменни буржуниз истемишдачир, гьикI ам куь дустуни тестикьарзаватIа. (Адан фикирда «аль-Бакъара» сурадин 245-аят авай. Ана лугьузва: «Нагагь са касди Аллагьдив иер бурж вугайтIа, Ада ам гзаф сеферра артухарда». Чувудриз, аятдиз гафба-гаф баян гана, Аллагьдин ﷻ диндикай ягьанатар ийиз кIан хьана. Аятда лагьайтIа, ихтилат жуван мал-девлет садакьаяр гунин ва Аллагьдин ﷻ рекье харж авуникай физва). Ада квез файдачивал (риба) къадагъа авуна ва чаз ам ихтияр гана». И гафари Абу Бакраз пис хъел гъана, ада Фахнасан чин яна ва лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, эгер чи арада икьрар кутIуннавачиртIа, за ви кьил атIудай буйругъ гудай».
И дуьшуьшдилай кьулухъ Фахнас Аллагьдин Расулдин ﷺ патав фена ва Абу Бакра вич тухвай къайдадилай арза авуна. Пайгъамбарди ﷺ Абу Бакраз эверна ва лагьана: «Вуна ахьтин кар авунин себеб вуч хьана?» Абу Бакра жаваб гана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, и Аллагьдин ﷻ душманди алемрин Раббидиз лайихсуз гафар лагьана. Ада тестикьарзава хьи, Аллагь ﷻ кесиб я, чеб лагьайтIа, девлетлу я. Заз и гафар ван хьайила, завай жув хуьз хьанач». Амма Финхаса а гафар инкар ийизвай. А чIавуз Аллагьди ﷻ Абу Бакр гьахълу тирди къалурун патал аят ракъурна.
Аллагьди ﷻ Къуръанда лугьузва: «Аллагьдиз ван хьана икI лагьайбурун гафар: «Аллагь кесиб я, чун девлетлу я». Чна кхьида абуру лагьай гафар ва гьикI абуру адалатсузвилелди пайгъамбарар кьенатIа, ва лугьуда: «Дадмиша азабар алугарзавай цIун…» («Аль-Имран» сура, 181-аят).
Умаран кьилел атай дуьшуьш
Умар ибн ХатIтIаба ахъайзава: «Хафсадин гъуьл Хунайс ибн Хузафа кьена. Ам Бадрдин женгинин иштиракчийрикай сад тир. Ам кьейидалай кьулухъ зал Усман ибн Аффан гьалтна ва за адаз лагьана: «Эгер ваз кIандатIа, за Хафса ваз гъуьлуьз гуда». «За фикирда», - жаваб гана ада. Са кьадар вахтунилай зал мад Усман дуьшуьш хьана. Ада заз гьелелиг вичиз эвленмиш жез кIанзавач лагьана. Адалай кьулухъ за Абу Бакраз теклифна, амма ам кисна акъвазна. Ида зи кефи Усмана ваъ лагьайдалайни чIурна. Са шумуд йикъалай ам Аллагьдин Расулди ﷺ це лагьана ва за ам адаз гана. Адалай кьулухъ зал Абу Бакр гьалтна ва ада заз лагьана: «Аквадай гьалда, за ви теклифдиз жаваб тагайла, вун бейкеф хьанай». «Эхь», - лагьана за адаз. Абу Бакра лагьана: «За ви теклифдиз жаваб тагунин себеб анжах ам тир хьи, заз Аллагьдин Расулди ﷺ адан тIвар кьаз ван хьанай ва заз Пайгъамбардин ﷺ сир ахъайиз кIан хьанач. Нагагь а кар авачиртIа, зун адал эвленмиш жедай».
Абу Бакр ва жуьмядин капI
Меккада авай инсанрал каш атана, недай затIар тIимил авай, базарра къиметар гзаф хкаж хьанвай. Виридан вил Шамдай хквезвай алвердин карвандал алай.
Жуьмя югъ тир. Инсанар жуьмядин капI ийиз мискIиндиз кIватI хьана, Аллагьдин Расулди ﷺ минбардал вяз ийизвай. И вахтунда са касди карван хтанвайдакай хабар гана. Асгьабар, жуьмядин капI рикIелай алатна, мискIиндай катна экъечIна карвандин вилик физ хьана. МискIинда анжах цIикьвед кас амай. А вахтунда аят ракъурна: «Абуруз алишвериш ва я машгъулат акурла, абур чкIана, катна адан вилик ва жуьмядин вяз гудай вахтунда вун анал кIвачин кьилел акъвазна туна. Лагь: «Аллагьдив гвайди машгъулатдилай ва алишверишдилай хъсан я, ва Аллагь ризкьи гузвайбурулай Виридалайни Хъсанди я» («Аль-Жума» сура, 11-аят).
Пайгъамбардихъ ﷺ галаз мискIинда амайбурук Абу Бакрни квай.
