Желил бубадикай цlийи делилар
Эвел алатай нумрайра
Са бязибуру лугьузвайвал, Желил буба инсанрихъ галаз са акьван акахь тийидай, гьалтайбурухъ галаз са артух рахан тийидай, девриш хьиз ина-ана къекъведай, шадвилерал рикI алачир инсан тир. Амма чахъ маса делилар ава.
Мегьарамдхуьре яшамиш жезвай Къазиев Алиман кIвале заз амай шикилрин арада са куьгьне шикил акуна. Ада гьасятда зи фикир вичел желбна. ГьикI желбдач кьван! Анай аквазвайвал, спелар лацу хьанвай, кьулак бубайрин яргъи гьанеф квай, вичел куьгьне вахтарин гьяркьуь валчагъ, гьахьтин гьяркьуь кикер квай шалвар алай, кIвачерал тумаждин мясерар алай агъсакъал итимди эл кIватI хьанвай майдандал гьа вич хьтин яшлу къаридихъ галаз кьуьл ийизва. Элкъвена аквазвайбур аялар, папар, сусар, рушар, жегьилар я. Им мехъер тирди абурун акунри лугьузва.
Амма куьн агъсакъалдин чина авай шадвилиз, абурдиз, суйдиз килиг. Ам кьурай лацу якIарин, кьакьан буйдин итим тирди чир жезва. Адан кьилел алай хъицикьдин бармакни гьикьван устадвилелди цванватIа аку! Адан вилера, чина гьикьван жумартвал ава. Чинлай фенвай дерин биришри, лекьрен лувар хьиз кьве патахъ ахъа хьанвай чIулав рацIамри, гьахьтин хци нери и итим халис дагъви тирди, намуслу тирди къалурзава. Гьайиф, ада кьуьл ийизвай шикил чи гъиле гила гьат хъувунач. Амма зи вилера… а шикил ама.
Ада гъилер кьунвай тегьер аку! Ада камар гьикI къачузватIа килиг! Адаз лезги кьуьл авун еке лезет тирди гьасятда кьатIуниз жезва. Яшариз ам муьтIуьгъ туш. Гьа и кардини адал элкъвена кIватI хьанвайбур гьейранарзава.
Къужахда аял кьуна атанвай дишегьли, адан патав гвайбур, яргъалай килигзавай жегьил рушар – ибур вири агъсакъалдин кьуьлуьни гьейранарнава. Гуя акI я, абуру и касдин кьуьл фадлай гуьзлемишзавай.
Шикил ягъай касдини адаз еке дикъет ганва. Ам гьакIан шикилчи яз ваъ, халис художник хьиз вичин везифадив эгечIнава.
Адан шикилдай чаз Желил буба вуж тиртIа, рахунрилайни хейлин дережада артух хъсандаказ чир жезва. Аквазвайвал, Желил буба шадвилерикай магьрум, халкьдив эгечI тийидай, къайи девриш тушир. Адаз шадвилер ва инсанар гзаф кIандай.
Бес и шикил мус ва гьихьтин шартIара яна? Къазиев Алима шагьидвал ийизвайвал, им гъвечIи стха Къазиев МегьамедтIагьиран мехъерзавай вахт я. Желил бубади Алиманни МегьамедтIагьиран дидедихъ галаз, гьаятдал свас хкайла, кьуьл ийизва. Им 1955-йис тир. Свас мубаракиз сифте лап багъри, лап мукьва ва гьуьрметлу ксари кьуьл авун лазим тир. Адет яз, гададин бубадини дидеди. Амма Алиманни МегьамедтIагьиран буба Къази гьеле 1944-йисуз кечмиш хьанвай. Адалай алатайла, талукь чIехи мирес Желил буба тир. Ада гьавиляй чIехи тагьсиб гваз, суй гваз, дамах гваз кьуьл ийизва.
- Амай вахтарани ам гзаф сабурдивди ва абурдивди къекъведайди тир, - рикIел хкизва Алима. Желил буба балкIандални вижевайдаз ацукьдай, гьални хъсан ийидай. Са хейлин мехъеррик ада чархачивални авуна. И кардини Желил бубадин рикI шадвилерал гзаф хьайидакай лугьузва.
Желил бубади мехъерик чархачивал авунихъ галаз алакъалу тир ихьтин са вакъиани заз Алим халуди ахъайна. Вини Ярагъдал а чIавуз колхоздин председатель тир Керимхан лугьудай касдин хцин мехъер авай. Желила маса атлуйрихъ галаз свас гъизвай Шихидхуьрел чамарарна. Сад лагьайди яз элкъвена хтана, ада мехъерин майдандилай са кьадардин вине авай кIунтIалай, балкIандилай эвичI тавуна, мехъерин иесийриз сусар хквезвайдан муштулух гана. Чархачидин сагълугъдай мехъерин иесиди кьве тфенг яна. Кьисметдай хьиз, къирмейрикай балкIандал алай Желилахъ галукьна. Ам чилел аватна. «Итим яна! Итим кьена!» - лугьуз, гьарай-вургьай акъатна. Мехъерни чIкана. Желил бубадилай пекер хутIунна, бедендикай къирмеяр хкудиз кIан хьана. Акуна хьи, къирмеяр пекерай фена, беденда акьуна акъваз хьанва. Акьур чкаяр вили хьанва. Къирмеяр чилел ахватна…
Имни, гьелбетда, аламатдин кар тир. Туькьуьлвал мад шадвилери эвез хъувуна. Мехъерни цIийи кьилелай давамар хъувуна.
Эхь, Желил буба михьи кас, гьахълувал гвай, шадвал кIани, халис инсанперес тир. ПIирер-шейхерни гьар акатай никай хьайитIани жезвайди туш. Абур халкьди хкажзавай гьуьрметдин дережаяр я. Халкьдихъ галаз хатурлу тахьай касдиз ахьтин гьуьрмет бажагьат ийидай.
Кьатl ама.
