Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр
Мединадиз гьахьун
Имам Бухариди вичин кIватIалда Урва ибн Зубайралай агакьарна: «Мединадин мусурманрал Аллагьдин Расул ﷺ Меккадай экъечIна лагьай хабар агакьна. Абур гьар пакамаз Мединадин къерехдал экъечIзавай ва Пайгъамбар ﷺ къвезватIа килигзавай.
Нисинин вахтунда, чимивал эхиз техжедайла, абур кIвалериз хъфизвай. ГьакI са шумуд юкъуз давам хьана. Нубатдин юкъуз, яргъалди вил алаз акъвазайдалай кьулухъ, мусурманар чпин кIвалериз хъфена. А вахтунда, Мединада яшамиш жезвай са чувуд, вичин дердияр аваз минарадал хкаж хьана анлай килигзавай. Бирдан адаз акуна, гьикI Аллагьдин Расул ﷺ ва Абу Бакр Мединадиз мукьва жезватIа. Ада кIеви сесиналди мусурманриз эвериз хьана: «Эй арабар, ингье куьне акьван яргъалди гуьзетзавай куь юлдаш мукьва жезва!» Мусурманри чпин яракьар къачуна ва Аллагьдин Расул ﷺ къаршиламишун патал Мединадиз гьахьзавай чкадал жергеда акъвазна.
Мединадиз гьахьайла, Пайгъамбар ﷺ Абдурагьман ибн Авфан кIвале акъвазна. Им Рабиуль авваль вацран кьвед лагьай югъ тир.
Абу Бакра кIвачел акъвазна инсанриз салам гузвай, Пайгъамбар ﷺ лагьайтIа, ацукьнавай ва са гафни лугьузвачир. Пайгъамбар ﷺ гьеле такунвай ансарри Абу Бакр им Пайгъамбар я лагьана фикирна ва адаз салам гуз хьана. Абу Бакраз Аллагьдин Расул ﷺ ракъиник ацукьнавайди акуна, а чIавуз ада вичин аба къачуна ва ам далдаламишиз хьана. А вахтунда инсанар гъавурда акьуна Абу Бакр Пайгъамбар туширди.
Мединада Абу Бакран начагъвал
Аишади ахъайзава: «Пайгъамбар ﷺ Мединадиз атайла, ана цIаярин тIегъуьн авай. Адан патав яд авахьзавай дере авай. Анай азар квай яд хъвайила, Пайгъамбардин ﷺ гзаф асгьабар азарлу хьана, Пайгъамбар ﷺ лагьайтIа, Аллагьди ﷻ адакай хвена.
Абу Бакр, Амир ибн Фухайра ва Билал са кIвале яшамиш жезвай ва абуруз пудазни цIаяр атана. За Аллагьдин Расулдивай ﷺ абурун патав фидай ихтияр гун тIалабна ва ада заз ихтияр гана. Зун абур авай кIвализ гьахьна. Абур лап кIевиз азарлу тир. Анжах са Раббидиз ﷻ чизва, абуруз гьикьван четинзавайтIа. Зун гьар садан патав физ абурун гьалдикай хабар кьазвай. Абуру вирида са сесиналди лугьузвай хьи, абурун ажал лап мукьвал ала ва мад яшамиш хъжеда лагьана умуд ийизмач.
Зун хтана ва абуру гьихьтин четинвилер эхзаватIа, Аллагьдин Расулдиз ﷺ ахъайна. И кар чир хьайила, Пайгъамбарди ﷺ Аллагьдиз ﷻ дуьа авуна: «Я Аллагь ﷻ, чак Мединадик кIанивал кутур, гьикI Вуна ам чак Меккада кутунайтIа, гьатта адалайни гзаф. Медина михь ва адан мудда ва сагьда чун бахтлу ая, ва адан цIаяр Жугьфадиз акъуд».
Чун цикай я
Бадрдин дяведин вилик Пайгъамбарни ﷺ Абу Бакр душман ахтармишна чириз фена. Абур дяведин майдандиз килигиз къекъведайла, абурал са кьуьзуь инсан гьалтна. Пайгъамбарди ﷺ адавай, къурайшитрикай ва абурун женгинин юлдашрикай ва Мугьаммадакайни адан терефдаррикай адаз вуч ван хьана лагьана, жузуна. Кьуьзуь касди лагьана: «За квез са шейни лугьудач, та куьне куьн гьибурукай ятIа лугьудалди». Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Эгер сифте вуна лагьайтIа, чнани лугьуда». Кьуьзуь касди лагьана: «Зал Мугьаммадан кьушун флан юкъуз Мединадай экъечIна лагьай хабар агакьна. Нагагь заз акI лагьайди дуьз кас тиртIа, къе абур флан чкада ава (ада мусурманрин кьушун алай чка дуьз лагьана). ГьакIни зал агакьна хьи, къурайшитрин кьушун флан юкъуз экъечIна ва эгер заз акI лагьайди дуьз кас тиртIа, абур къе флан чкадал ала. За заз чизвай шейэр лагьана, гила куь нубат я, лагь, куьн гьибурукай я», - хабар кьуна кьуьзуьда. «Чун цикай я», - лагьана Пайгъамбарди ﷺ ва элкъвена хъфена. (Аллагьдин Расулдиз ﷺ мусурмандин кьушундикай чирвал гуз кIанзавачир ва чеб гьибурукай ятIа лагьанач, вучиз лагьайтIа а малумат душмандиз менфятлу хьун мумкин тир. Амма, гьа са вахтунда, адаз кьуьзуь касдиз таб ийиз кIанзавачир, гьавиляй гьахьтин рехъ жагъурна. Аллагьди Къуръанда «Нур» сурадин 45-аятда лугьузва хьи, вири гьайванар «цикай» я. Араб чIала яд гафуни «мая» манани гузва. Аллагьдин Расулдин ﷺ фикирда гьа и мана авай). «Куьн гьи цикай я, Иракдин цикай яни?!» - тикрарзавай кьуьзуь касди.
Бадрдин женгинин вахтунда
Пайгъамбарди ﷺ кьушун акъвазарайла, ам дяведин майдандин мукьув янавай вичин алачухдик хтана. Адак, Пайгъамбардихъ ﷺ галаз санал, Абу Бакр ва Са`д ибн Муаз кьиле аваз са шумуд ансар ацукьнавай.
И кьиса Али ибн Аби ТIалиба ахъайна, ада вич халиф тир вахтунда: «Инсанрикай виридалайни викIегьди вуж я?» - лагьана, инсанривай хабар кьурла.
Абу Бакран хва Абдурагьман Бадрдин женгина
Абу Бакран хва Абдурагьман арабрин арада виридалайни жуьрэтлу дирибашрикай тир, ада чIемерукдай лап хъсандиз язавай. Анжах ам Исламдин сифте кьиляй дин кьабулнавайбурукай тушир. Бадрдин женгина ам гьеле бутпересрин жергеда амай. Женгинин вахтунда ам вичин бубадивай къерехдиз жезвай, ада вичин бубадиз гьуьрмет авуниз килигна, ягъунра адал дуьшуьш жез кIанзавачир.
Ахпа, Абдурагьмана дин кьабулайдалай кьулухъ, ада бубадиз лагьана: «Женгина за лишандиз къачудайла, заз акуна хьи, за вун лишандик кутунва. За зи чIемерук агъуз авуна ва вун янач». Абу Бакра жаваб гана: «Нагагь вун зи лишандик акатнайтIа, зун къерех жедачир».
