Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр
Персрин ва римлянрин тарих
Рим ва Персия – ибур а девирдин гзаф гужлу империяр тир. Пайгъамбар ﷺ Мединадиз куьч жедалди абурун арада чIехи ягъунар кьиле фена ва персри римлянар кукIварна.
Персар гъалиб хьунин хабарди Меккадин мушрикар гзаф шадарна, вучиз лагьайтIа персар, арабар хьиз, бутпересар тир. Меккадин мусурманар и вакъиади пашманарна, вучиз лагьайтIа римлянар Ктабдин инсанар тир. И вакъиадилай кьулухъ мушрикри мусурманриз туьгьметар ийиз хьана ва абуруз лугьузвай: «Куьн Ктабдин инсанар я ва хашпараярни – Ктабдин инсанар, амма чун савадсуз халкь я ва чи стхайри персри куь стхайрал – Римдин хашпарайрал гъалибвал къачуна. Эгер чи ва куь арада дяве хьайитIа, чунни гьикI авуртIани квел гъалиб жеда». Идалай гуьгъуьниз Аллагьдин ﷻ гаф ракъурна: «Алиф. Лям. Мим. Римлянар магълуб хьана. Виридалайни агъада авай (ва я мукьвал алай) чилел. Амма чеб кIаник акатайдалай кьулухъ абуру гъалибвал къачуда. Са шумуд (пудалай кIуьдал кьван) йисалай. Аллагьди икьван чIавалди къарар кьабулнавай ва идалай кьулухъни абур кьабулда. А юкъуз иман гъанвайбуруз шад жеда. Аллагьдин куьмек себеб яз. Ада Вичиз кIандайдаз куьмек гуда. Ам Къудратлуди, Регьимлуди я. Аллагьдин гаф гун гьа ихьтинди я ва Аллагьди вичин гаф гун чIурзавач, амма чIехи пай инсанриз а кар чизвач. Абуруз дуьньядин уьмуьрдикай анжах ачухди чизва ва Эхиримжи уьмуьрдин патахъай къайгъусуз я» («Рум» сура, 1-7 – аятар).
И аятдин ван хьайила Абу Бакр кафиррин патав экъечIна ва абуруз лагьана: «Куьн куь стхайри чи стхайрин винел гъалибвал къачуна лугьуз шад я, амма куь шадвал яргъалди фидач. Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, римлянри мукьвара персрин винел гъалибвал къачуда. Чаз адан патахъай чи Пайгъамбарди ﷺ ахъайна». И гафар ван хьайила, адан патав Убай ибн Халяф атана ва лагьана: «Вуна тапарарзава, Абу Бакр!»
- Ваъ, ам вуна тапарарзава, Аллагьдин ﷻ душман, - жаваб гана Абу Бакра.
- ЯтIа ша чна гьуьжет кьада, - лагьана Убая, - за ваз 10 деве гуда, эгер римлянар гъалиб хьайитIа, гьакI вуна зазни, эгер абур магълуб хьайитIа. Чи арада пуд йис ава». Абу Бакр рази хьана.
Идалай кьулухъ Абу Бакр Аллагьдин Расулдин ﷺ патав фена ва адаз хьайивал ахъайна. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Вун «Бизгъ» гафунин гъавурда дуьз акьунач. Ам пудалай кIуьдал кьван я, фена куь вахт артухара ва девеяр алава хъия». Абу Бакр Убаян патав фена ва ам адал куьчеда гьалтна. Убая тадиз Абу Бакравай жузуна: «Гьан гьикI хьана, гьайиф чIугунани, Абу Бакр?»
- Ваъ, - жаваб агана ада, - заз чи вахт яргъи ийиз ва девеяр мад алава хъийиз кIанзава. Ша виш деведал гьуьжет кьан ва вахт кIуьд йисалди яргъи ийин.
- Зун рази я, - лагьана Убая.
Аллагьди ﷻ вичин гаф кьилиз акъудна ва римлянар са шумуд йисалай персрал гъалиб хьана. Мусурманар и хабарди гзаф шадарна. Им Аллагьди ﷻ вичин Пайгъамбардиз ﷺ ганвай лишан тир.
