Абу Бакра муртадрихъ галаз авур дяве
Пайгъамбар кучудайдалай кьулухъ Абу Бакра инсанриз маналу насигьат авуна. Сифте нубатда ада Аллагьдиз шукур гъана, ахпа инсанриз лагьана: «Эй инсанар! Закай куь халиф авунва, амма зун квелай артух туш».
Адан вяздин эвел гьа ихьтинди тир. «Зун дуьз рекьел аламай кьван куьн заз муьтIуьгъ хьухь. Эгер зун ягъалмиш жез хьайитIа, зун дуьзар хъия», - лагьана ада дуьз гафар. Ахпа ада авай къайда мягькемарун патал вичиз авай ниятдикай малумарна ва лагьана хьи, дуьзвал – им вафалувал, таб – хаинвал я.
Расулюллагь и дуьньядилай фейи са тIимил вахтунилай са бязи арабрин тайифаяр Исламдилай къерехдиз къекъечIиз хьана: садбуру закат хгудач лагьана, гьатта чеб пайгъамбарар я лугьудайбурни акъатна.
Бану Асад тайифадин инсанрикайни муртадар хьана (диндай акъатна) ва абуру ТIулайгьат ибн Хувайлид чпин башчи яз хкяна. Ада вич пайгъамбар яз малумарна ва вичин патав вагьйу гваз Жабраил къвезва лагьана. Бану Амир ва ГъатIфан тайифайри чпин башчи яз Къуррат тайинарна, Фазарат тайифадин инсанри Уяйнат ибн Гьасин хкяна, Бану Сулайм тайифади лагьайтIа – Фужаат ибн Абду Ялид Сулаймия.
Бану Тамим тайифадин са дестеди чпин чIехиди яз Сажах тIвар алай дишегьли хкяна. Кандат тайифадин са шумуд касдикайни муртадар хьана ва Ашас ибн Къайсакай чпин чIехиди авуна. Бакр ибн Ваил тайифадин инсанрикайни муртадар хьана ва абурун кьил Гьакам ибн Зайдакай хьана. «Футугьат» ктабда лагьанва хьи, Зайд Бану Къайс тайифадай тир Са`лабатан хцин тухумдай тир.
Ямамат лугьудай чкада Мусайлимат ибн Каззабани вич пайгъамбар тирди малумарнавай. Бану Гьанифат тайифани адахъ агалтна. Гьа икI арабар имандивай кьулухъ хьана. Аквазвани, ТIагьа и дуьньядилай фейидалай кьулухъ адан кIевиз эсер ийидай аламатар акурбуру вуч авунатIа? Гьикьван ягъалмиш хьанвайбур тир а тайифаяр, вичин бинеда Аллагьдин Калам авай Ислам туна, чеб имандивай кьулухъ хьайи!
Арабрин арада хьайи низамсузвиликай ванер Сиддикьал агакьна ва ам Шариатдихъай элкъвей ксарин арада къайда тваз гьазур жез башламишна. Ада Къуръандай ва гьадисрай делилар гъана кхьенвай кагъаз гьазурна.
Ада асгьаб Халид ибн Валидаз ансаррикайни мугьажиррикай ибарат тир кьушундин кьиле акъвазна къайда тун буйругъна, амма дяве анжах а дуьшуьшда башламиш лагьана хьи, эгер Исламдихъ эвер гайидалай кьулухъ муртадри аксивал къалуриз хьайитIа.
Амма нагагь абуру эвер гун кьабул тавуртIа ва аксивал ийиз хьайитIа, Халидаз вири терг авун, дишегьлияр есирда кьун, малдевлет къахчун, яни Исламдихъ галаз кьурвал авун буйругъна.
И эмир авай кагъаздал муьгьуьр эцигна, халифди ам Халидав вугана ва алава хъувуна: «И кагъазда авай эмир кьилиз акъуд». Халида халиф Абу Бакр Сиддикьан кагъаз къачуна ва Бану Асад тайифади вичин чIехиди яз хкянавай ТIулайгьатахъ къекъвез рекье гьатна.
Къилинж акъудайла ам магълуб хьана къакъара хутан тавуниз ва кIаник акатун чин тахьуниз килигна, «Аллагьдин къакъарай акъуднавай къилинж» тIвар ганвай Халид , буйругъдиз муьтIуьгъ яз, ягъалмиш хьанвай муртадриз тубадихъ эвер гуз эгечIна.
Халид Тайбатдай экъечIайла, халифдин патав Фужаат атана ва пис фендигар фикир аваз адавай вичи ТIулайгьатахъ галаз ийизвай дяведа куьмек гун тIалабна. Сиддикь и бахтсуздан тапаррихъ агъана ва адаз вичивай жезвай кьван куьмек гана.
Ада Фужаатаз пурар алай цIуд балкIан, гзаф къилинжар, жидаяр, хьилерни галай чIемерукар, маса яракьарни гана ва алава яз адахъ галаз цIуд асгьабни ракъурна. И къуватар гваз Фужаат тадиз элкъвена хъфена.
Ада вич Халидахъ галаз фида лагьана гаф гана, амма вичи лагьайтIа, кьушун Бану Сулайм тайифа авай чкадиз хутахна. Бахтсуз муртадри гьа цIуд аскер кьена ва хьилерни чIемеруар, жидаяр ва балкIанар чпин арада пайна ва Халидахъ галаз дяве авун патал гьазур жез гатIумна.
Абу Бакраз Фужаатан хаинвиликай чир хьана ва идакай асгьабриз лагьана. И авамар себеб яз, мусурманрин Бану Салими тайифадал чIулав леке атана. Сиддикьа Турайфатаз Фужаатан хаинвиликай кхьенвай кагъаз ракъурна ва ам агакьнамазди тадиз Фужаатан гуьгъуьниз фин буйругъна. Кагъазда, эгер мумкинвал хьайитIа, Фужаат есирда кьун буйругънавай, эгер тахьайтIа – лянет хьайиди яна кьин.
Турайфатал халифдин кагъаз агакьнамазди, ам са десте аскерарни къачуна Фужаатахъ къекъвез фена. Ягъалмиш хьанвай Фужаата рекье вичел гьалтайбурун виридан иви экъичиз фитне твазвай. Амма фитне твадай касдин гьукум яргъалди фидайди туш ва халифди ракъурай Турайфата вичин аскерарни галаз адахъ агакьарна.
Сада-садаз туьгьметар авуна, кьве патани чпи-чпел хьилер ахъайиз башламишна. Фужаатаз вич гъалиб тежедайди чир хьайила, ада вични халифди тайинарнавайди я лугьуз тестикьариз башламишна. «Эгер вуна дуьз лугьузватIа, захъ галаз ша», - лагьана Турайфата ва, гарданда чIул туна, кицI хьиз Фужаат Сиддикьан патав тухвана.
Фужаат гъайила, Сиддикьа Турайфатаз вичин патав эверна ва язух чIугун авачиз тадиз Бакъидин патав цIай хъувун ва аниз Фужаат гадарна ам кун эмирна. Халифдин сивяй и гафар акъатнамазди, Турайфата гьасятда эмир кьилиз акъудна.
КьатI ама.
«ПАЙГЪАМБАРРИН КЬИСАЯР» КТАБДАЙ.
