Язидакай халиф ва Гьусайнакай шагьид хьайивал
Язидакай халиф ва Гьусайнакай шагьид хьайивал
эвел алатай нумрайра
Кагъаз ни кхьенатIани, ам Язидал агакьна. Ада тадиз Убайдуллагь ибн Зиядаз эверна, адаз Гьусайнакай хабар гана ва кьушун гьазурун буйругъна. Кьушун кIватIна, яракьар гьазурна ва и къуват гваз Убайдуллагь рекье гьатна. Геж йифиз, вири ксанвайла, абур чинеба, угърияр хьиз, дуьзен чуьлдин патахъай Куфадиз гьахьна. Аскерар Куфадиз Гьижаздин агьалийрин парталар алаз гьахьзавай. Гьижаздин парталар алукIнавай Шамдай тир инсанар куфийвийриз Гьусайн ва адан терефдарар хьиз хьана. Абуруз салам гуз, абуру гьарайзавай: «Ша, буюр!» Гьар са гьалтзавайда абуруз чпин шадвал къалурзавай. Абуруз Гьусайн кIанзавайвал акурла, Ибн Зияд генани ажугълу хьана. Ада вичин ажугъ басмишна ва чинеба гьакимдин кIвалериз гьахьна.
Пакамаз ада инсанар кIватIна ва абур вичиз муьтIуьгъ хьун лазим тирди малумарна. Ада Язидан тариф авуна, Гьусайнан патал алайбур русвагьна ва Куфадин агьалийриз гьелягьар кьуна. Муслимаз и лянет хьайидан гафарин ван хьана ва ам Хани ибн Урватан патав фена. Ада вичиз адан кIвале чуьнуьх жедай чка тIалабна, вучиз лагьайтIа адан уьмуьр хатавилик квай ва ада вич яшамиш жезвай чка дегишарун лазим тир. Ханидиз Муслимаз ваъ лугьуз регъуь хьана ва адаз кIанзавачиртIани, ам кьабулна. Гила Гьусайназ кьин кьаз кIанзавайбур чинеба Муслиман патав физ хьана. Ада абурун тIварар кхьизвай ва атай инсанрин кьадар къад агъзурдав агакьна.
Зиядан бахтсуз хци вичин къаравушдиз Куфада къекъвена Муслим жагъурун тапшурмишна. Ибн Зияда къаравушдив пуд агъзур диргьем вугана Муслимаз гун патал, адан ихтибарда гьатдайвал ва адавай вири чирдайвал. Гзаф къекъвейдалай кьулухъ ада Муслим жагъурна ва вич Шамдай атанвай мугьман я лагьана, адан патав атана, ва вичиз Гьусайназ кьин кьаз кIанзава лагьана. Муслим чIалахъ хьана ва ам шаддиз кьабулна. А мунафикь Муслим гьина аватIа чирна, вичин мураддив агакьна ва тапшурмишун кьилиз акъудна ам хтана. Ам Ибн Зиядан патав фена ва Муслим Ибн Урватан кIвале авайдакай лагьана. Ахпа Убайдуллагьа аниз са десте инсанар ракъурна ва абуруз гьасятда вичин патав Хани ибн Урват гъун тапшурмишна.
Хани гьакимдин кIвалериз гъайила, Убайдуллагьа адаз туьгьметар авуна: «Вуна ви кIвале Муслим чуьнуьхзавайди вуна заз чир жедач лагьана фикирзавайни?!»
Амирдиз вири крарикай хабар авайди гъавурда акьурла, Ибн Урват эдеблувилелди вич гьахълу ийиз алахъна. «Я гьаким! За Ибн Укайлаз зи кIвализ ша лагьайди туш. Ам вичиз са кIвал кирида вугун патал тIалабиз атайла, за ам ахъаяйди я. Эгер ам ихтияр авай кар туштIа, за ам акъудда, анжах зун кIвализ ахъая», - тIалабзавай ада. «Нагагь вуна зи патав Муслим тагъайтIа, ваз кIвал аквадач», - кичIерар гана адаз гьакимди. «Мугьман за ви патав гъидач, гьатта зун рекьиз хьайитIани», - викIегьдиз рази туширвал малумарна Ханиди. Инал рахуник Ибн Амр акахьна ва ада, Муслим гьакимдин гъиле вугудайвал, Ибн Урват рекьив гъиз алахъна. Ибн Урвата вичел чан аламай кьван ам жедай кар туш лагьана, Ибн Амраз кьин кьуна. Ибн Зияд ажугълу хьана ва вичин гъиле гьатай затIуналди адан чин яна. Жаваб яз Ханиди асланди хьиз адал вегьена, амма Ибн Зиядан инсанри ам кьуна ва тухвана. Ибн Зияда ам дустагъда ацукьар лугьуз, гьарайиз хьана. Хани са кIвале туна агална.
Ибн Урватан мукьвабурал Убайдуллагьа ам кьена лугьудай ванер агакьиз хьана. Абуру балкIанриз пурар яна ва вири санал, гапурралди яракьламиш хьана, кьисас къахчуз гьазур хьана. Абур гьакимдин кIвалерин варарин вилик кIватI хьана ва анал ван акьалдарна.
Ибн Зияда ам вуч ван я лагьана, хабар кьуна ва адаз Ибн Урватан мукьвабур атанва лагьана, жаваб гана. Ибн Зияда абуруз Ибн Урват къалурун буйругъна, адал чан аламаз акурла абур секин жедайвал. Шурайха Ибн Зиядан тапшуругъ тамамарна ва Ханидал чан аламайди инанмиш хьайила, адан мукьвабур элкъвена хъфена. Адалай кьулухъ Муслима цIемуьжуьд агъзур атлу галаз гьакимдин кIвалерал вегьена. Абурун вилик къеледа авай Убайдуллагьан кьушун экъечIна ва гзаф ивияр экъичай женг кьиле фена. Женг къатиз физвай вахтунда Ибн Шигьаб виридалай кьакьан чкадал хкаж хьана ва кIеви сесиналди, виридаз ван къведайвал, къурху къведай гафар гьарайиз гатIумна. «Гьусайназ кьин кьунвай Муслиман терефдарар, - гьарайзавай ада, - квел бала атана. Шамдай Язидан кьушунар атанва. Куьне куьн хуьх ва нубатсуз женг чIугвамир. Эгер куьне дяве акъвазар тавуртIа, Убайдуллагьа, мад куьн язух къведач лагьана, кьин кьунва». Муслиман аскерар адан чIалахъ хьана ва кичI акатна, гьарнихъ катна.
Нянихъ кьин кьуниз вафалу яз амукьайди цIуд атлу я. Муслим капI авун патал мискIиндиз гьахьайла, гьа цIудни хъфена. Хаинвили дертлу авунвай, хирер хьанвай, галат хьанвай ва чара авачир гьалдиз аватай Муслим балкIандал ацукьна ва Куфадин са куьчедай тIуз фена. Ам илифардай са касни авачир. Са кIвалин варарин вилик адаз дишегьли акуна. Муслима адаз салам гана. Ада саламдиз жаваб гана ва адаз кIандай затI авани лагьана, хабар кьуна. Муслима яд тIалабна ва а дишегьлиди адаз яд гана. Муслима яд хъвана ва дишегьлиди ам вуж я лагьана, адавай хабар кьуна. «Чара чкадин кас, дустари маса гайи ва фидай чка авачир», - жаваб гана Муслима. «Вун гьинай я?» - жузуна ада. Муслима адаз вичикай ахъайна: «Зун Али-асгьабдин стха Укайлан хва я ва сайид Гьусайн зи имидин хва я». Дишегьлидин вилериз накъвар атана. Ада Муслим вичин кIвализ тухвана ва адахъ вичин стхадихъ хьиз гелкъвез хьана. Дишегьлиди адаз пIипI чара авуна, виридахъай чуьнуьхна ва вичелай алакьдайвал мугьманпересвал къалурна. А вахтунда акьулсуз Убайдуллагьа, Муслимал чан туна вич яшамиш жедач лугьуз, кат-калтугун давамарзавай ва вичин патав Муслим гъайидаз цIуд агъзур диргьам гуда лагьана, гаф гана.
Муслим илифарай кIвалин иесидин тIвар Тават тир. Адан гъвечIи хци вичин дустуниз чпин мугьмандикай ахъайна. ГьакI, гадади тийижирвиляй, хатадай лугьуниз килигна, Муслим авай чка малум хьана.
Тежриба авай аскерар Мугьаммад ибн Аш`ас кьиле аваз Муслим кьаз фена. ЦIуд агъзур диргьамдихъ лукIра нагьакьан кас Ибн Зиядан тапшурмишун тамамарун гъиле кьуна. Куьчедай балкIанрин кIвачерин ван хьайила, Муслим мунафикьар атанвайди гъавурда гьатна. Ада гьасятда балкIандиз пурар яна, яракьламиш хьана ва вичиз лагьана: «Вахт я!» Ада Таватаз мугьманпересвиляй чухсагъул лагьана ва вич экъечIдайвал варар ахъаюн тIалабна. Варар ахъайиз агакьдалди, ада, хер хьанвай асланди хьиз, ажугъдай ацIанвай рикI гваз, душманрал вегьена. Ада гьевеслувилелди женг чIугвазвай ва гзаф инсанар кьена. Аш`асан атлуйрикай гзафбур кьена, абурувай сакIани Муслимал гъалибвал къачуз жезвачир. А чIавуз Ибн Зияда Муслимаз хатасузвилин гаф гун Аш`асаз буйругъна. Аш`асаз Ибн Зиядан буйругъ бегенмиш хьана ва ада Муслимаз хатасузвал теклифна. «Заз фендигар инсанрин патай заминвилер герек туш», - лагьана Муслима ва мад дяве ийиз башламишна.
Дяве ийиз ва рекьиз, адал вичелни хирер хьанвай ва цихъ гзаф къанихвиляй ам михьиз зайиф хьана. Душмандин жергейрин арадай рехъ авуна, ам къерехдихъ фена ва цлан патав ацукьна. Амма душманри мад адал гьужумна ва ам мад къарагъна дяве ийиз гатIумна. Адан хирерай иви авахьзавай, къуватар куьтягь хьана. Ам балкIандилай аватна. Ам кьуна ва яракь вахчуна. Муслима яд тIалабна. Цин паталай ада кьиникьдин крчунай хъвада лагьана, Ибн Амр аль-Бахилиди адаз векъидаказ жаваб гана. Муслима кIевиз гьарайна: «Эй куфийвияр, вучиз куьне яд кьванни хъваз вугузвач?» Амр ибн Харсан лукI Къайс кавча ва яд авай кIуьцуь гваз адан патав фена. Ада кавчадиз яд къачуна ва Муслимаз гана. Амма Муслимавай хъваз хьанач, адан чинай авахьзавай иви цик акахьна ва ада иви квай яд хъванач.
Есирда кьунвай Муслим гьакимдин кIвалериз Убайдуллагьан патав тухвана. Муслиман патав акъвазнавай са инсанди Убайдуллагьаз салам гун буйругъна. Муслима адаз лайихлу жаваб гана, вичиз ам гьаким туш лагьана кьин кьуна. И гафаралди Муслима адан хурудай тIеквен акъудна ам кисарна. Ада Ибн Зиядахъ галаз гьуьжет ийиз эгечIна ва адан рахуни гьа алчахдин гафар гапурди хьиз атIузвай. Абуру халифатдин гьакъиндай яргъалди рахунар авуна ва Муслима лагьана: «Мегер Суфьянан инсанри ам къуватдалди къакъудначни?»
КьатI ама.
Шейх Саид эфенди, «Пайгъамбаррин кьисаяр 2-пай» ктабдай.
