Муъжизатар ва гъазаватар
Пайгъамбардин тупIарин арайрай яд акъатай мужизат мус хьайиди тир?
Пайгъамбардин чIехи аламатрикай сад – им адан тупIарин арадай яд акъатун я. Худайбиядин юкъуз, кпIунин вахт алукьайла, Пайгъамбардиз акуна инсанар яд амачиз амукьнавайди. Ада яд гъун тIалабна, амма асгьабри лагьана: «Гичинда авай целай гъейри чаз яд авач». КIане тIимил яд амай гичин къачуна Пайгъамбарди ада вичин гъил туна. ЦIудралди инсанриз чпин вилералди акуна, гьикI Пайгъамбардин тупIарин арайрай ана авай кьванбуруз виридаз хъвадай ва дастамаз къачудай яд авахьзавайтIа. Ана лагьайтIа, пуд виш касдилай гзаф инсанар авай.
Вучиз Пайгъамбардин гъвечIи гьаждиз (умрадиз) «Эвездин умра» лагьанай?
Пайгъамбардин гъвечIи гьаждиз (умрадиз) «Эвездин умра» лугьузвай, вучиз лагьайтIа ам шазан умра эвез хъувун тир, гьикI хьи Худайбиядин йисуз гьа умра ийидайла кафирри манийвал авунай. Пайгъамбарди абурухъ галаз икьрар кутIуннай ва асгьабарни галаз Мединадиз хтанай. Гуьгъуьнлай, Гьижрадин ирид лагьай йисуз, Зуль-Къаидадин вацра, кьвед лагьай гъвечIи гьаж авуна.
Пайгъамбарди гъвечIи гьаж (умра) мус ва гьикI эвез хъувуна?
Худайбиядилай кьулухъ са йис алатайла Пайгъамбарди вичин паталай халиф яз Абу Зарр альГъиффари туна, гъвечIи гьаж авун патал асгьабарни галаз Меккадиз фена. Вичихъ галаз ада вичин яракьарни жидаяр, гьакIни садакьадиз гун патал 60 деве тухвана.
Къурайшитри Худайбиядин ислягьвилин икьрар гьикI чIурнай?
Худайбиядин ислягьвилин икьрардилай гуьгъуьниз Хузаат тайифади Пайгъамбардихъ галаз ислягьвилин икьрар кутIунна. Гьеле Исламдин девир къведалди абурун ва Гьашимитрин арада дуствал ва ихтибарвилин рафтарвилер авай.
Бану Бакр тайифади лагьайтIа, къурайшитрихъ галаз икьрар кутIунна. Ислам къведалди Хузаат ва бану Бакр тайифайрин арада душманвилин рафтарвилер авай. Са сеферда бану Бакр тайифадай тир са касди Хузаат тайифадай тир инсанар алай чкадал Мугьаммад Пайгъамбардин намусдик хкIурдай гафар лагьана.
Са жегьилдивай эхиз тахьана а кас яна ва адан кьил хана. И дуьшуьшдилай кьулухъ тайифайрин арада мад душманвал къати хьана. Бану Бакрди къурайшитривай куьмек тIалабна. Къурайшитрин куьмекдалди абуру Хузаат тайифадал гьужумна ва 23 кас кьена. Идалди къурайшитри ислягьвилин икьрар чIурна («Мугьаммад Пайгъамбар», 250-чин).
Абу Суфьяна Мединада цIийи кьилелай ислягьвилин икьрар кутIунун патал авур алахъун квелди куьтягь хьана?
Абу Суфьян Мединадиз атайла ам сифте нубатда Пайгъамбардин патав фена ва икьрар цIийи кьилелай кутIун хъувун патал тIалабиз башламишна. Амма Пайгъамбар , адаз са жавабни тагана, чуькьни тавуна акъвазна. Абу Суфьян, умуд атIана, Абу Бакран кьилив фена ада Пайгъамбардивай вич патал тIалабдайвал, амма Абу Бакра кьетIидаказ хиве кьунач.
А чIавуз Абу Суфьян Умаран кьилив фена, амма адан жаваб Абу Бакран жавабдилайни векъиди тир. Адалай кьулухъ михьиз умуд атIай Абу Суфьян кар туькIуьн тавуна Меккадиз хтана («Фикъгьус сиратIи - ннабавия » , 264-чин, «Ар-Рахикульмахтум», 604-605-чинар).
Хайбардин гъазаватда Пайгъамбарди Али-асгьаб гьикI виниз акъуднай?
Хайбардин гъазаватда Абу Бакра мусурманрин пайдах кьуна ва къеле къачуз алахъна, амма адан мурад кьилиз акъатнач. Кьвед лагьай юкъуз гьа кар Умараз ийиз кIан хьана, амма адавайни Хайбар къачуз хьанач.
А чIавуз Пайгъамбарди лагьана: «За пака пайдах виридалайни Аллагь ва Адан Пайгъамбар кIанзавайдав ва Аллагьдизни Адан Пайгъамбардиз ам кIанзавайдав ва Хайбар къачун низ кьисмет аватIа, гьадав вугуда». Секинсуз хьайи асгьабар йифди ксанач ва абуруз гьар садаз Пайгъамбарди гьахьтин ихтибарвал ва гьуьрмет авуналди вич виниз акъудна кIанзавай.
Пакадин йикъан экуьнахъ Пайгъамбарди хабар кьуна: «Абу ТIалибан хва Али гьинава?» Асгьабрикай сада Алидин вилер тIазва лагьана. Пайгъамбарди Али вичин патав гъун буйругъна. Ам гъайила, Пайгъамбарди ам сагъ хъхьун патал дуьа авуна ва цуькIуьндай кьежирнавай тупIар адан вилеривай гуьцIна ва гьасятда вилерин тIал атIана. Алиди Пайгъамбардивай пайдах кьабулна ва Хайбар къачуна.
Хайбардин гъазаватда Пайгъамбардин гьихьтин аламатар ачух хьана?
Аламатдин кьве дуьшуьш хьайиди якъин гьадисра тестикьарнава:
- Пайгъамбарди вичин цуькIуьн вилерин тIалди азият гузвай Али ибн Абу ТIалибан вилеривай гуьцIна ва гьасятда адан вилерин тIал атIана.
- Пайгъамбардиз чир хьана хьи, абуру нез гьазур хьанвай чранвай гьерен якIук агъу кутунвайди («Фикъгьу-ссиратIиннабавия», 244-чин).
Муътадин гъазаватдин себеб вуч тир?
Муъта лугьудай чкада хьайи гъазаватдин себеб Пайгъамбарди Бусрадин гьакимдин патав векил яз ракъурай Гьарис ибн Умайр аль-Аздий хашпересрин аскерри Дамаскдин патав яна кьиникь хьана. Ам яна кьинин буйругъ гайиди Дамаскдин губернатор Шурагьбиль бин Амр тир. Идакай хабар агакьайла Аллагьдин Расул гзаф пашман хьана ва кьисас къахчун патал асгьабриз гьазур хьун буйругъна.
Муътадин патав хьайи женгина Пайгъамбарди иштирак тавурла, адаз гъазават вучиз лугьузва?
Пайгъамбарди а женгина иштирак авуначтIани, алимри адаз гъазават лагьана, вучиз лагьайтIа ана гзаф кьадар мусурманри иштиракна ва Ислам патал а женгинин важиблувилиз килигна («Фикъгьу-ссиратIиннабавия», 258-чин).
Муътадин гъазават квелди куьтягь хьанай?
Пайгъамбарди лагьана: «И женгина мусурманрин кьиле Зайд бин Гьарис акъвазда, эгер ам кьейитIа – Жафар бин Абу ТIалиб , нагагь ам кьейитIа – Абдуллагь ибн Раввагьа , эгер гьамни кьейитIа – мусурманри чпи хкярай са кас».
Гьадисда лагьанвайвал вири хьунни авуна. Ахпа мусурманри чпин кьиле акъвазун патал Халид бин Валид хкяна. Ада кьушун масакIа дестейриз пайна туькIуьрна ва душманри, мусурманриз куьмек атанва лагьана фикир ийидайвал, кьушундин эрчIи ва чапла патар дегишарна.
Адалай кьулухъ душман катна. Амма мусурманар абурун гуьгъуьниз фенач ва им Халид бин Валидан виридалайни еке гъалибвал тир, вучиз лагьайтIа мусурманрин кьадар имансузрилай лап тIимил тир. Кафиррин кьадар 200 000 кас тир, мусурманрин кьадар лагьайтIа 3000 касдилай гзаф тушир («Фикъгьу-ссиратIиннабавия», 260-чин).
Муътадин гъазаватдин вилик Пайгъамбарди гьихьтин насигьат авунай?
Аллагьдин Расулди мусурманриз гзаф меслятар ва буйругъар гана: капI ийизвайбурук кя тавун (абурун диндиз килиг тавуна), аялар ва дишегьлияр кьин тавун, душмандин ихтибардиз писвал тавун, къадагъайрикай къерех хьун ва гьамиша Аллагьдикай фикир авун.
Мединада аваз Пайгъамбардиз вири чир хьана ва вичи кьушундин кьиле тайин авур пуд касни шагьидар яз кьена, ва кьуд лагьайди Халид бин Валид хьана лагьана ва адаз дуьа авуна. Им Мугьаммад Пайгъамбардин аламатрикай сад тир – 1000 км-дин мензилда аваз акун.
