Умар ибн ХатIтIабакай куьруь кьиса
Абу Бакр кучудайдалай кьулухъ халифат идара авун Умаран хиве туна. Ам минбардал хкаж хьана ва Абу Бакр ацукьзавай чкадин патав гвай чкадал ацукьна. Ахпа ам къарагъна, Аллагьдиз шукур гъана, Пайгъамбардал салават кIелна ва лагьана: «Эй инсанар! За дуьа кIелда, куьне «Амин» лагь!»
Умара а саягъда рикIин сидкьидай Аллагьдиз дуьа авуна хьи, адан ван атай дидедин руфуна авай аялни кваз шехьдай: «Я Аллагь , зун инсанрихъ галаз хъуьтуьл, Ваз муьтIуьгъ ая, гьикI абур лайихлу ятIа. Заз ви душманриз аксивал ийидал мягькемвал це, амма къайда твадайла зав гьатта кафирризни зулум ийиз тамир. Гзаф вахтара зи рикIелай Вун алатун заз хас хьуниз килигна, закай Вун рикIелай алуд тийидайди ая. Заз вири гьалара Вун рикIелай алат тийидай пай це». Вичин вири нукьсанар лагьана, ада вичиз дуьз рехъ кьун патал куьмек гун тIалабна. Умарав рахадайла, инсанри адаз Расулдин r халиф лугьуз хьана. Амма Умараз и кар залан тир ва ада вичиз масакIа лугьун тIалабна. «Бес ваз гьикI лугьуда?» - хабар кьуна инсанри.
«Умар лагь, - жаваб гана ада ва алава хъувуна: - Куьн муъминар я ва квел гьакимвал авун зи хиве тунва, акI хьайила, зун куьн эмир я». «АкI ятIа чна ваз амир аль-муъминин лугьуда», - лагьана абуру. Умара наразивал къалурнач ва адаз амир альмуъминин лугьуз хьана. Къанун ва къайда кьиле тухун тамамвилелди таъмин авур Шариатдин и дестекдикай Гьабибдин r гзаф гьадисар ава. Ша чна Ислам мягькем ракьун жугъундалди элкъуьрна кIевай касдин лайихлувилерикай са тIимил ахъайин.
«Нурул абсар» ктабда Пайгъамбардин r гьадис гъанва: «Виликдай хьайи умматра кашфудин (сирлу чирвилерин) инсанар авай, зи умматда ахьтин инсан Умар я». ГьакIни лагьанва хьи, Жабраила u Расулдиз r лагьана: «Умаран кьиникьихъ галаз Ислам шехьда». Пайгъамбарди r лагьана: «Эгер куь патав пайгъамбар яз зун ракъур тавунайтIа, Умар ракъурдай». Имам Агьмада агакьарай маса гьикаяда лугьузва: «Умар захъ гала ва зун Умарахъ.
Умар гьина хьайитIани, гьакъикъатни гьана ава». «Умар – Женнетдин агьалияр патал чирагъ я. Аллагьдин разивал Умаран разивиле ава», - ахъайна Гьакима. «Абу Бакр ва Умар заз вилерни япар хьиз я», - агакьарна Тирмизиди. Чаз Умар асгьабдикай агакьарнавай вири гьадисар ва адан вири лайихлувилер инал гъидай мумкинвал авач. Адаз акси тушир касдиз инал гъайибурни бес я. Адаз Женнетдин шад хабар ганвайтIани, ам виридалайни Аллагьдихъай кичIеди тир.
Вич мунафикь жез кичIела, ада гьар юкъуз Хузайфатавай идан гьакъиндай хабар кьадай. Адан Аллагьдихъай кичIе хьунал гьейран жез, Хузайфат шехьдай ва ам мунафикьрикай туш лугьудай. Хузайфат вич язух къвез шехьзавайди я лугьуз фикир ийиз, Умарни шехьиз башламишдай. ГьакI абур кьведни шехьдай. Мунафикьвиликай кичIела, Умаран гьал дегиш жедай. Вичин Аллагьдихъай кичIевилиз килигна, Женнетдин хабар ада вич ахтармишун патал ганвайди я лугьуз гьисабиз, ада гьамиша гъам чIугвазвай.
Яб це, къайдадинни къанундин женгчияр, къуй квез Аллагьди Умаралай чешне къачуз куьмек гурай. Чна къайда ва къанун хуьнай вичелай садавайни вилик акатиз тахьай касдин адалатлувиликай мад са гьикая гъида. Садра Умар асгьабди мискIинда асгьабриз вяз ийизвай. Бейхабардиз мискIиндиз таниш тушир дишегьли гьахьна ва адаз салам гана. Умара адан саламдиз жаваб гана ва адахъ элкъвена, адаз вуч кIанзава лагьана хабар кьуна. Жаваб яз ада вичин гъилерал алай аял Умарал яргъи авуна ва лагьана: «Яхъ ви хва».
«Заз чин тийизвай гада зиди гьикI хьун мумкин я», - хабар кьуна Умара . Дишегьли шехьна. «Я амир аль-муъминин, им ви хва туштIани, ам ви хцин хва я», - шехьиз-шехьиз лагьана ада. «Зи гьи хцин?» - жузуна Умара. «Абу Шагьматан», - лагьана ада. Ахпа ада, абуру некягь авунвайтIа чирун патал, гьалал ва я гьарам рекьелди и кар хьайиди яни лагьана жузуна. «Зи патай гьалал, ви хцин патай гьарам рекьелди», - лагьана дишегьлиди.
Ам гьикI гьалал ва гьарам рекьелди хьун мумкин я, дуьз лагь!» - истемишна Умара . «Я амир аль-муъминин, са сеферда зун Бану Нажар тайифадин куьчедай тIуз физвай ва ви хцихъ галаз дуьшуьш хьана. Ада Насикат тIвар алай чувуддин кIвале пиян жедалди хъванвай. Ада зун кIвалин цлахъ галчIурна тухвайдалай гъейри зи рикIел са затIни аламач, зун-закай хкатна.
Руфунал залан хьанвайдан лишанар дуьздал акъатайла, за зи мукьвабурухъай и кар чуьнуьхна ва абурухъай чинеба и гада хана. Хайидалай кьулухъ заз ам рекьиз кIанзавай, амма ахпа язух атана ва фикир дегишарна. Шариатдив кьурвал къарар акъуд», - лагьана дишегьлиди ва жавабдал вил алаз акъвазна.
КьатI ама
ШЕЙХ САИД ЭФЕНДИ, «ПАЙГЪАМБАРРИН КЬИСАЯР 2-ПАЙ» КТАБДАЙ.
