Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр

Пайгъамбар ﷺ рекьиз алахъун

Пайгъамбар ﷺ Бану Назирдин (Мединада авай чувудрин са тайифа) патав фена, абурухъ галаз ислягьвилин икьрар кутIунун патал ва Амр ибн Умаяди абурун тайифадай кьве кас кьейидалай кьулухъ, ада гана кIанзавай пулунин патахъай икьрар хьун патал, вучиз лагьайтIа а кьиникь виликамаз къаст тавунваз хьайиди тир.

Пайгъамбар ﷺ атайла, абуру лагьана: «Эхь, Абуль Къасим, чна ваз а карда куьмек гуда», - ва хъфена. Пайгъамбар ﷺ абурун са кIвалин патав ацукьна ва абурун къарар гуьзетзавай. А вахтунда абур чинеба кIватI хьана ва сада-садаз лагьана: «Чаз ихьтин къулай гьалда и кас садрани гьатдайди туш. Чакай вуж кIвалин къавал акьахда, вичин патав Мугьаммад ацукьнавай, ва винелай адал зурба къван вегьеда, ам кьин патал? Гьакъикъатда, адалай кьулухъ чун секин жеда». И гафар ван хьайила Амр ибн Жихаш къарагъна ва лагьана: «Зун гьазур я акI ийиз», - ва къван вегьин патал къавал хкаж хьана. Пайгъамбар ﷺ, виликдай хьиз, вичин асгьабрин арада ацукьнавай. Абурун арада Абу Бакр,Умар ва Али авай. А вахтунда адаз, чувудри фикирнавай кардин патахъай, Аллагьдин ﷻ патай вагьйу атана. Пайгъамбар ﷺ гьасятда къарагъна, вичин асгьабриз са гафни талагьна, текдиз Мединадиз рекье гьатна. Са кьадар вахтунилай, Пайгъамбар ﷺ хквен тийизвайди акурла, асгьабар адахъ къекъвез хьана. А вахтунда абурал Мединадай къвезвай са инсан гьалтна. Абуру адавай хабар кьуна, адаз рекье Пайгъамбар ﷺ акунани лагьана. Ада, вичиз Пайгъамбар ﷺ Мединадиз гьикI гьахьзаватIа, акуна лагьана. Асгьабар тадиз хъфена. Абур Мединадиз хтайдалай кьулухъ, Пайгъамбарди ﷺ абуруз ахъайна, гьикI чувудри абурухъай чинеба, чIуру къаст ийиз фикирзавайтIа.

И хиянаткарвилелай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ абурун патав Мугьаммад ибн Масляма ракъурна, абур Мединадин къваларив гвай чкайрай масаниз финин буйругъ гваз. Идакай хабар хьайила, Мединада яшамиш жезвай арабрикай тир мунафикьри чувудрин патав чпин векилар ракъурна. Абурун чарче кхьенвай, абуру Пайгъамбардин буйругъдиз ﷺ яб тагудайвал ва Мединадин къваларивай масаниз тефидайвал. Мунафикьри гьакIни чпи абуруз куьмекни гуда лагьана.

Мунафикьрин куьмекдикай хабар агакьайла, чувудар такабурлу хьана. Абуру чпиз къуват авайдак умуд кутуна ва абурун тайифадин кьил Гьуяй ибн Ахтаба Пайгъамбардин ﷺ патав чамар ракъурна, чпи мусурманрихъ галаз вири алакъаяр атIузва лагьана, гьа жергедай яз, абурун арада кутIуннавай ислягьвилин икьрарни.

Ихьтин хабар агакьайла, Пайгъамбарди ﷺ асгьабриз Бану Назирахъ галаз дяве ийиз экъечIун буйругъна. Мусурманри къеле элкъуьрна кьуна, ана чувудар 15 суткада чуьнуьх хьана. Адалай кьулухъ абур къеледай экъечIуниз мажбур хьана. Пайгъамбарди ﷺ абур кьенач. Абуруз Мединадин къваларивай экъечIна масаниз фин буйругъна, идахъ галаз санал абуруз чпихъ галаз, яракьдилай гъейри, чпин девейрал гьакьдай вири шейэр тухудай ихтияр гана.

Пайдахчи

Пайгъамбардиз ﷺ Бану Мусталикдин Мединадал гьужумунин ниятдикай чир хьайила, ада вичин асгьабриз абурулай вилик экъечIун буйругъна. И дяведа мугьажиррин кьушундин пайдах Пайгъамбарди ﷺ Абу Бакр ас-Сиддикьав вугана, ансаррин пайдах – Са`д ибн Убайдадив. Ахпа Пайгъамбарди ﷺ Умараз эмирна чувудрал агакьардайвал, абуру шагьада лагьана Ислам кьабулдайвал, амма абуру кьабулнач. А чIавуз Пайгъамбарди ﷺ асгьабриз гьужум башламишун буйругъна. Абурун арада дяве хьана. Чувудрикай цIуд кас кьван кьена, амайбур есирда гьатна. Мусурманрикай са кас кьена.

Абу Бакран меслят

Гьижрадин ругуд лагьай йисан Зуль Къа`да вацра Пайгъамбар ﷺ Умра авун патал рекье гьатна. Аллагьдин Расулдихъ ﷺ галаз санал асгьабарни экъечIна. Абуру чпихъ галаз къурбандин гьайванарни тухузвай, Меккадин агьалийриз абуру дяве ийида лагьана кичIе тежедайвал ва мусурманрихъ авай тек са мурад – им Кябедал фин ва Умра авун тирди абуруз чир жедайвал. Фидай рекье Пайгъамбарди ﷺ инсанар ракъурна, абуру мусурманар атуниз къурайшитар гьикI килигзаватIа чирдайвал. Адан векилар хтана ва лагьана хьи, къурайшитар абурухъ галаз гуьруьш жез гьазур жезва ва мусурманар Меккадиз гьахьунихъ галаз абур гьич са чIавузни рази туш. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Эй инсанар, чна вуч ийидатIа, заз меслят къалура». Абу Бакра лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, вун Умра авунин ният аваз экъечIна, ваз дяве кIанзавачир ва са касни кьена кIанзавачир. Вуна ви рехъ давамара, эгер чи рехъ атIайтIа, чна абурухъ галаз дяве ийида. Адаз яб гана, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аллагьдин тIварцIелди куь рехъ давамара».

Къурайшитри мусурманар Меккадиз ахъайдач лагьана, кьин кьуна, амма ахпа абуру Пайгъамбардихъ ﷺ галаз икьрар кутIунун кьетIна ва абуру мусурманар къведай йисуз ахъайда лагьана, Пайгъамбардиз ﷺ гаф гана.

Абу Бакр ва Урва ибн Масуд

Умра ийиз экъечIай мусрманрин десте Худайбияда авайла, абурун патав къурайшитрин векилар атана. Мекканвийрин патай рахунар ийиз атай сифте кас Хузаа тайифадай тир Будайл ибн Варкаъ тир. Мусурманар дяве ийиз татанвайди чир хьайила, ам Меккадиз хъфена ва идакай къурайшитриз лагьана. Амма абуру адаз ихтибар авунач ва рахунар ийиз Мукриз ибн Хафс, ахпа Хулайс ибн Алкама, ахпа Урва ибн Масуд ракъурна. Эхиримжидан ва Пайгъамбардин ﷺ арада яргъи ихтилат хьана, анал Абу Бакрни ва са шумуд асгьабни алай.

Урвади лагьана: «Я Мугьаммад, вуна и зирзибил инсанар кIватIна ва вун хайи муказ атана. Ина къурайшитар ава, абур чпин папарихъ ва аялрихъ галаз санал экъечIнава, абур асланар хьтинбур я ва Аллагьдиз незуьр авунва, вун гужуналди Меккадиз гьахьдач лагьана. Заз аквазва гьикI ибуру (яни асгьабри) мукьвара вун гадардатIа.

И такабурлу гафарин ван хьайила, Абу Бакра ам беябурна. Абу Бакран гафар Урвади лап рикIин тIарвилелди кьабулна ва лагьана: «Зи руьгь Нив гватIа, за Адалди кьин кьазва, эгер виликдай вуна заз хатурар авуначиртIа, за гьикI хьайитIани ви гафариз жаваб гудай». Жагьилиядин девирда Абу Бакра Урвадиз куьмек гудай ва гьавиляй адаз адан кефи хаз кIан хьанач.

«Пайгъамбардин халиф-рикай 600 кьиса» ктабдай