Усманакай куьруь кьиса
Усманакай куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра
Хьайи кардикай хабар хьайила Али, Зубайр ва ТIалгьат атана. Хьайи дуьшуьшди абурук еке къалабулух ва теспачавал кутуна. Алиди вичин рухвайриз кIеви туьгьметар ийиз хьана. «Куьн кIвализ гьахьзавай ракIарал алайла мусурманрин гьаким гьикI яна кьин мумкин тир?» - туькьуьлвал аваз хабар кьазвай ада абурувай. Абур тахсирлу ийиз, ада Гьасанан хъвехъ яна ва Гьусейнан хур.
Лугьузва хьи, Усман авай кIвализ сифте Мугьаммад ибн Абу Бакр гьахьна. Амма Усман яна кьейидакай гьар жуьредин ихтилатар ава. Лугьузва хьи, ам Равман ибн Сархан тир. Усман кьейи югъ, зуль-гьижа вацран муьжуьд лагьай югъ, Арафадин вилик квай югъ, жуьмя йикъал ацалтна. Усманан кIвал яхцIур юкъуз элкъуьрна кьунвай, масабуру лугьузвайвал – яхцIурни цIуд юкъуз. КIвал элкъуьрна кьадалди, халкьдин арада гьакимрин гьакъиндай фикиррин чаравал хьайидалай кьулухъ, гзаф крар арадал атана.
За квез и гъвечIи кьиса куьруь авуна ва нетижа кьуна ахъайна. Гьар сеферда вич тахсирлу авурла, Усмана делилар гъиз жаваб гузвай ва вичиз ийизвай истемишунар са шартIни алачиз тамамариз рази жезвай. ЯтIани абур адахъ галаз са меслятдал атанач. Абуру ам хкягъунин вилик эцигна: халифвал тун ва я кьиникь. Усман Аллагьди вичел алукIай халифдин аба хутIуниз рази хьанач. Вичиз гузвай азиятар ада сабурлувилелди ва Аллагьдик умуд кутуналди эхна ва шагьиддин кьиникь хкяна. Адан рикIел хтана, гьикI Гьабибди виликамаз лагьанайтIа, зулумкарри адаз гуж авуна рекьидайди.
Усманан кIвал элкъуьрна кьурла ва адан уьмуьр хатавилик акатайла, адан патав гумукьайбуру гапурар къакъарай акъудна. Амма Усмана абуруз лагьана: «Аллагьди квез регьим авурай. КIвалериз ахлад ва чун тур». Гьатта адан лукIари аксивал ийиз алахъайлани, ада абур дяве тавунин шартIуналди азад авуна. Усмана вичин патав гапур гъиле кьуна акъвазай Пайгъамбардин хтул Гьасанни тунач.
Эхиримжи йифиз ахварай адан патав Абу Бакр ва Умар галаз Гьабибуллагь атана. Абуру адаз пакадин нянихъ ада чпихъ галаз санал сив хкудда лагьана, шадвилин хабар гана ва сабур авун буйругъна. Пайгъамбарди адаз фад лагьанай: «Я Усман, Аллагьди вал халифдин аба алукIда ва мунафикьриз ам валай хутIуниз кIан хьайила, вуна ам хутIунмир». Усман гьахъсуз яна кьена. Вири виликамаз гьикI лагьанайтIа, гьакI хьунни авуна. Аллагьди адал алукIай аба хутIун тавуна, адакай шагьид хьана. Лугьузва хьи, Усман , Аллагьдин рекье кьейи аскерар хьиз, ивидай хьанвай парталар алаз кучукна.
Усман кьейидалай кьулухъ душманар адан кIвале хазинайрихъ къекъвена ва абуруз дапIардал агалнавай сандух жагъана. Са шей гьатда лагьана виликамаз рикIяй лезет къачур абуру ам ахъайна ва къенез килигна, амма анай абуруз жагъайди анжах Усманан веси кхьенвай чар тир. А весида кучукуниз девлет харж авуникай са гафни лагьанвачир. Ингье Усманан гьа веси, къуй ам берекатдин чешме ва мусурманар патал чешне хьурай. Адалай чешне къачуна, къуй гьар сада вичин мумкинвилериз килигна, девлет хъсан крариз харж авун патал веси авурай.
(веси араб чIалал кхьенва) Марванан гъилелди кхьей вафасуз кагъаздикай дяве-шулугъдин варар ахъаяй куьлег хьана. Усман яна кьини мусурманар гзаф кьадар дестейриз пай хьунин ва абурун арада душманвал хьунин эвел эцигна. Махлукьатрин уьмуьрда Аллагьдин кьадар Адаз гьикI кIан хьайитIа, гьакI жеда. Аллагьдин кьадарар кьилиз акъатунин себебар гьар жуьрединбур хьун мумкин я. Шафидин асгьабар, къуй чаз абурун шафаат хьурай, Исламдин пайдахар я, иллаки Женнетдин шад хабар ганвай цIуд асгьаб. Абурукай рахун чаз кутугнавач, амма ятIани за хьайи кардикай гьикая ахъайна. Чаз абурукай пис фикир ийидай ихтияр авач, масабур абурун дережадив агакьдач хьи.
За инал, Абу Калабат Шамда авайла адаз вичин вилералди акур, са дуьшуьш ахъайда. Абу Калабатаз куьчеда гъилер ва кIвачер квачир са буьркьуь кас акуна. Ада кичIевиляй гьарайзавай: «Пагь, Жегьеннемдин азабар!» Абу Калабата адавай, вуч хьана лагьана, хабар кьуна. Жаваб яз ада вичикай ахъайна ва Усман-асгьабдиз вуч хьанатIа лагьана. И кас Усман яна кьейи юкъуз адан кIвализ гьахьайбурукай сад яз хьана. Ам халифдин патав фейила, адан патав акъвазнавай папа кичIе хьана гьарайна. Ада ван акъудна лугьуз, ада Усманан папан чин яна. И кар эхиз тежез, Усмана Аллагьдивай тIалабна: «Аллагьди вун вилерикай, гъилерикай ва кIвачерикай магьрум авурай ва цIуз гадаррай». Халифди авур и дуьадин ван хьайила ам вичивай-вич квахьна ва кичIе хьана кIваляй экъечIна катна.
Халифдин дуьа кьабулнавайди адаз якъин хьана: кьуд лянетдикай пуд адал агакьнавай. Фагъирди, вич гуьзлемишзавай цIай фикирдиз гъиз, кичIевиляй гьарайзавай. Аллагьди кьабулай, гуж авунвай касдин дуьа, адаз гуж ийизвайдаз агъу хьиз я. Гьа идаз ухшар авай хьтин са кар Асабдай тир Дибиран хва Мугьаммад дустагъ ийидай вахтундани хьана. Ам кьаз атай ЧК-дай тир мунафикь адан хванахва тир, вичин хизандай хьиз мукьвади тир.
Амма адан кIвализ атайла, ада Я`суб вичихъ галаз фин лазим я лагьана, на лугьуди адаз ам сад лагьай сеферда аквазва. И кар гуьзлемиш тавур Я`суб рекье гьатиз гьазур жез гатIумна ва са тIимил геж хьана. Адани, Я`субак тади кутаз, гьуьрметсузвилелди адан къуьн яна: гуя, акъваздай вахт авач, тади ая. А чIавуз адан папа лагьана: «Къуй ам ягъай ви гъил имансузди галудрай, усал угъраш».
Идалай кьулухъ са тIимил вахтунилай адан дуьадалди а касдин гъил тIа хьана ва гъил атIана галуддайвал хьана. И кар вилералди акурбуру ахъаяй малум тир и дуьшуьш, чIехи насигьат я. Писвал ва зулум тийизвай инсан яз хьун – им зурба къимет авачир савкьват я. Амма и дуьньяда залумди вичин гъалибвилерал дамах ийизва ва Магьшардал вич кIаник акатуни адак къалабулух кутазвач.
ШЕЙХ САИД ЭФЕНДИ, «ПАЙГЪАМБАРРИН КЬИСАЯР 2-ПАЙ» КТАБДАЙ.
