Пайгъамбар ва аялар
«Эгер хизанда са аялдилай гзаф аваз хьайитIа, куь кIанивал барабар паяриз пая. Хизанда авай вири аялриз чир хьун лазим я чеб вири сад хьиз кIанзавайди. ТахьайтIа куьне куь кIвализ лап пис ва чIурдай гьиссер – ревность (жувалай масад кIанзавайди хьиз хьун) ва пехилвал – ахъайда», - меслятзава чи аямдин психологри.
Фикир гуник квай кар ам я хьи, алай аямдин психологри эвер гузвай затIар мусурманриз гьеле агъзурни кьуд виш йисан идалай вилик чизвай. Аялар хъсан инсанар яз тербияламишун патал абурухъ галаз гьихьтин рафтарвилер авун лазим ятIа Аллагьдин Расулдин гьадисда лугьузва.
Аллагьдин Расулдиз аялар гзаф кIандай ва ам мукьвал-мукьвал абурухъ галаз къугъвадай. Аишади ахъайзава: «Са сеферда Пайгъамбардин патав атанвай бедевийрикай тир инсанри адавай жузуна: «Куьне куь рухвайриз теменар гузвани кьван?» Пайгъамбарди абуруз жаваб гана: «Эхь». Абуру лагьана: «Чна Аллагьдал кьин кьазва, чна абуруз теменар гузвач». И гафар ван хьайила, Аллагьдин Расулди лагьана: «Завай вуч жеда кьван Раббиди куь рикIер регьимдикай магьрумнавайла?» (Аль-Бухари, Муслим).
Пайгъамбарди са метIел Усама бин Зайд , муькуьдал – вичин хтул Гьасан ацукьарна, абур кьведни вичин хурудив чуькьвена ва Аллагьдивай тIалабна: «Рабби ! Ибуруз регьим ва бахт це, вучиз лагьайтIа зи мурад абуруз хъсанвал ва агалкьун хьун я!» (Аль-Бухари).
Аллагьдин Расулди гьамиша аялар патал вахт жагъурдай ва абурухъ акьван гьакъисагъвилелди гелкъведай хьи, абурун руьгьдин сагъламвал патал ам гьикьван лазим тиртIа. Ам аялрихъ галаз къугъвадай, абур гьалтайла сифте вичи салам гуз алахъдай. Абурухъ галаз рахадайла абурун вилериз килигун патал ам алгъидай. ГьакIни Мугьаммад Пайгъамбарди меслят къалурдай: «Аялриз савкьватар багъиша ва абуруз лап хъсан чирвал це» (Ибн Мажа).
Пайгъамбардиз вичиз ирид аял авай – кьуд руш ва пуд хва. ЧIехидалай башламишна абурун тIварар кьан: «Къасим, Зайнаб, Рукъия, Фатима, Умму-Кульсум, Абдуллагь, Ибрагьим. Сифте ругуд аял Мугьаммад Пайгъамбардиз Хадижади хана, Ибрагьиман диде Марият тир. Адан вири аялар, Фатима квачиз, вичелай вилик кьена. Къуй Аллагь Таала абурулай виридалай рази хьурай ва чун адан шафаатдик акатдай инсанрикай авурай!
Аялар – чаз Халикьди ганвай чIехи нямет я. Абур хьун ва хъсан тербия гун – кIеви хизандин тухумдин бине я. Абур чIехи жезва – ва ингье абур чIехибурун метIерал ва далуйрал акьахзава ва абуру чеб ван алаз тухузва.
Хъсандиз чизва хьи, Пайгъамбарди ахьтин яшда авай аялриз жемятдин ферз тир кпIар ийидай вахтунда неинки мискIинда акъваздай ихтияр гузвай, гьакIни капI ийидайла абуру ийизвай уюнарни лап сабурлувилелди эхзавай, гьатта эгер абурун женжелвилери ванер акъудунал ва манийвал авунал гъизвайтIани. Чи кIани Пайгъамбардин уьмуьрдай бязи кьисаяр гъин…
Ада аялрин гъилер вич сифте ахъайдачир
Пайгъамбар гьина аваз хьанайтIани, адал гьасятда аялар алтIушдай. Пайгъамбар абурув акьван хушвилелди эгечIдай хьи, садазни адавай къакъатиз кIан жедачир. Ада лагьайтIа, гьар садавай адан крарикай ва кефидикай жузадай, ихтилатар, зарафатар ийидай.
Чи Пайгъамбарди вич аялрихъ галаз акьван дуствилелди тухудай хьи, абуру чпи адахъ ялдай. Аялри чеб тухунин тегьерди къалурзавай хьи, абуру Аллагьдин Расулдиз гьикьван ихтибар ийизвайтIа: абуру адан гъил кьазвай. Пайгъамбардини , аялди вичин гъил кьурла, ам ахъайдачир, та аял вич анихъ фидалди.
Аялар патал ам минбардилай эвичIна
МискIинда Аллагьдин Расулдиз цIийи минбар авуна. Чи Пайгъамбарди пуд кIарцIяй минбардал хкаж хьана хутба кIелзавай. Гьасанни Гьусейн гьа мукьвара кIвачел акьалтнавай. Садлагьана абур мискIиндиз акъатна. Абурал чпиз чIехи яру перемар алай. Аялар къекъведайла перемрин къерехар абурун кIвачерик акатзавай. Абур алукьиз ва къарагъиз чпин бубадин патав физвай. Чи Пайгъамбардивай и кар эхиз хьанач ва ам вич алай чкадилай эвичIна. Аллагьдин Расулди вичин хтулар гъилерал кьуна ва абурни гваз минбардал хкаж хьана.
Ада лагьана: «Аллагьди чаз икI лугьуналди дуьз лагьана: «Чир хьухь, куь мал-девлет ва куь аялар куьн патал ахтармишун я!» И аялар перемар кIвачерик акатиз къвезвай саягъ акурла, завай эхиз хьанач, жува лугьузвай гафар акъвазарна ва абур къужахда кьуниз мажбур хьана».
Ада яд сифте низ гана?
Чи Пайгъамбар r вичин руш Фатимадин кIвале мугьманда авай. И чIавуз хтул Гьасан ахварай аватна ва яд тIалабна. Пайгъамбарди аялдиз гун патал яд цадай вядеда гъвечIи хтул Гьусейнни ахварай аватна. Адазни яд кIанзавай. Аллагьдин Расулди сифте Гьасаназ яд гана.
Ида Фатимадин рикIе секинсузвал туна. Вучиз адан бубади яд сифте Гьасаназ гана? Ам чIехиди я лугьуз? Я тахьайтIа Гьасан гзаф кIанивиляй яни? Я тахьайтIа адаз са гьихьтин ятIани маса себебар авайни?
Фатимади бубадивай жузуна:
- Я буба, ваз Гьасан гзаф кIанзавани?
Пайгъамбарди рази туширвал къалурна:
- Ваъ, ада яд сифте тIалабнай.
(КьатI ама…)
«ПАЙГЪАМБАР ВА АЯЛАР» КТАБДАЙ.
