бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Сахъдеш дакIубарая!

Сахъдеш дакIубарая!

Гьалабван дила уртахъли набзи ца секIайчила буриб, сунечи телефонничирад зянкъ дакIили дуилри, сунечи бархьибси секIал лебниличила ва телефонна номерличи бархьибси ссылка хIясибли ухIнаухъес хIяжатли биъниличила гIеббуруси.

 

Ил гъяжбарили гIергъи, илала чумал азир къуруш ардухили дуилри. Илини ил гъяжбарибхIели, вайнукьабани чус арц ардухили сари. Чула дирутира дарили, кIинайс илди беткайхъули саби. ГIергъиси замана Интернет яра телефон пайдаладарили, адамти биргIябиргути анцIбукьуни имцIадиубли сари. Полицияла хIянчизарти халкьлизи сахъдеш дакIудирахъес жибикIули саби. ИмцIатигъунти анцIбукьуназиб арц чардарес ва макрукья (мошенник) варгес вирули ахIен. Ил журала адамти биргIябигнилис сабаб саби бахъалгъунтани Интернет ва цархIил журала лугIурбала (цифровой) техника бузахъес хIебални. Хаслира халати адамтани. Макрукьябани адамла дагьриличи асарбирули саби, илдала психология гIяхIил балули саби.

 

Шилтахъчибани пайдаладирути сегъунти жураби лера?

Илди нуша банклизир дузути хIянчизартира ва хIушала карталичил аргъес хIедирути вяшатIала дурадуркIули сарину, хIушала картализирти баянти дурая или, яра смс-лизиб бакIибси код багьахъая или дугьабилзули саби. Ил барибси манзил хIушала лерилра арц дилгIули сари.

КIиибил жура. ХIушала гъамси зягIипли сай, яра полицияли уцили сай, сай телефоннизивад гъайикIес вирули ахIен, илис хъярхъли кумеклис арц хIяжатли сари. Арц пулан карталичи дархьая или, тIалаббирули саби. ЦацадехIти анцIбукьуназиб шилтахъчибани хIушала социальный сетани тIутIударили, чула арилизи дуцили, хIушала шайзибад «хъярхъли кумек хIяжатли саби, кIинайс чардирис арц, гьанна дархьая» или лебтачилра лукIули, дугьабилзули саби. Зянкълис жаваб агара. Вайнукьабала бекIлибиубси пикри уркIухъунси адамли сунела гъамси верцахъес арц дурхьу ибси саби. ИмцIаливан илдала пикри бетурхулира саби.

Дирар анцIбукьуни полицияла, ФСБ-ла яра цархIилти хасти кабизунала хIянчизарти сарра или зянкъбикIутира. Илдани хIуша селизир диалра гIяйибладирулрая ва хIушала чебкад абхьибси «дело» гIекIахъес дигIянси счетличи арц дархьаая или тIалаббирули саби.

БегIлара тамашала, амма иличиблира адамти биргIябиргути — хIушани халаси «выигрыш» сархилра, ил сасес квитанциялис яра хIушала у хIисаблизи касахъес арц дархьаая или бурухIели саби.

Макрукьябани хIуша хъярхъли вяшдикIахъес тIалаббирули саби. Чучил бируси ихтилатличила чизилра хIебагьахъес маслигIятбирули саби. ХIушази хIушани хIебалуси номерлизирад зянкъ дакIили, чедир дурибти секIал хIясибли, селичила-биалра тIалаббирули биалли, телефон бишахъеная. Банклизибад хIушази «сегъунти-биалра баянти дурая» или чилра зянкъикIуси ахIен. Багьирая, хIушазиб ихтияр лебси саби телефоннизирад сегъунтилра баянти хIедурес. Рахли полицияла хIянчизар сайра, яра цархIил кабизла хIянчизар сайра или зянкъикIуси левли виалли, илала у хьарбаая, белкIеная. ТIалаббарая сунела къуллукъ (должность) бурахъес. Бишахъеная телефон ва ил кабизлизи (организациялизи) зянкъдяхъая ва хьарбаая илгъуна хIянчизар левал ва се багьанали хIечи зянкъикIусил. ХIушала далилтачила сегъунтилра баянти телефоннизирад дагьахъес асухIебирар. ХIушачи дакIибти хIедалути ссылкаби гъяжмадиридая. Телефонничиб ва компьютерличиб антивирус бузахъеная. ХIушани илди дузахъес хIебалули диадалли, балутази хьарбаая. ХIушала участковый полицияла хIянчизарла телефонна номер хIисаблизи касая ва васвасъала лерти масъултазир илизи балахъеная.

2025 ибил дусла хIукмурти хIясибли адамтас урехи хIебиахъес багьандан, Интернет пайдалабарили адамти биргIябиргнилис чумал тяхIяр акIахъубли сари:

Чеблалис арц вегIлизи кахIейсахъес (самозапрет на кредитование) ибси вягIда бирни. «ГОсуслуги-лизибад» яра МФЦ-лизибад вегIла уличи ижаралис арц кайсахъес къадагъабарес вирули сай.

«Период охлаждения». 50 азир къурушличирад 200 азирличи бикайчи ижаралис арц дедлугути сари чIянкIли авал сягIятли илди дедес кьабулбарили гIергъи. 200 азирла чеди чIянкIли 48 сягIятла духIнар чардаресли. ГIяхIси тяхIяр саби ил, сенахIенну рахли макрукьяни биалли илди касес пикрибарибси, хIушала замана леб ил баркьуди тIашаэс.

Мессенджерлизибад гъайбикIа-хъес къадагъа. Пачалихъла кабизунала, банканала ва сотовый бархбасла хIянчизартазиб хIушачил мессенджуни пайдаладарили гъайбикIес ихтияр агарси саби. Рахли илдигъунти дакIубиалли, илди макрукьяби саби.

Телефоннизирад хIушачи зянкъ-бикIутачила далилти чедиахъни (маркировка входящих звонков). ХIушала телефонна экранничиб чидил организациялизирад сарил зянкъ чебиахъули саби.

Рахли хIуша диргIядиубли диадалли, бусягIят банклизи зянкъдяхъая ва карта (счет) гIекIая. Ил хIушала телефоннизибад баресра вируси сай. Сен-биалра, банклизира багьахъая. Полициялизи гIярза белкIеная.

Халкьлизиб бурала лебси саби: «ВерхIна умца, гьачам кьицIбара» ибси. ВерхIна пикридухъеная, секIал барес гьалар.

 

Руслан Ражабов

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Иличирли декIардулхъулра

Нушала тах шагьар МяхIячкъалализирти гIямру дахъ дебали дуцIли ардашули сари. Адамти даим къалабали саби хIянчиличи ва белчIудиличи балкьаэс. Буралли, адамтала гIямрула халаси бутIа гьундурачиб арбашан биубли саби. СенахIенну шагьар халабикIухIели ва илала ца мерличивад цархIил мерличи ваэс...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерлар яра палтарличир житала гъез диалли дехIибала халдирутив? Ислам хIясибликIун жита умуси мицIираглизи халбируси саби. - Имам ан-Навави «Мингьаж ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «Кьаркьа кесекуни мицIираглизирад декIардикибти, илкьяйдали гъезра, бебкIибси...


Дурхъати дугьби

Бусурман узис бируси балга   ХIядислизиб бурили саби: «ВалхIелуси бусурман узис бируси балга ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулбируси саби. Илала бекIла мякьлав вархьибси малаик вируси сай, гьар илини балга бирухIели «Аминь» викIуси ва илисра тяп илгъуна тиладибируси. Мисаллис,...


Россия гъармука улка ахIен

Нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила хасси балбуц 1941-1945-ибти дусмазиб Германияла фашистуначил кабикибси нушала ВатIа ЧебяхIси дергъичиб бухъянбитIи саби. Ил багьандан ургар Россияла Президентла пресс-секретарь Дмитрий Песков илис «нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила...


Чили жаваб лугуси?

ХIера, нушала улка 35 дус хIербирули саби базарла экономикала журализиб. Демократия саби ил, бикIули саби нушачиб. Гьалаб социализмала улка сабри. Дила пикрили, гIядатла адамлис дебали балбикибси пачалихъла кабиз сабри ил. ГIе, гьаларти дусмазиб, гъаибил даршдуслихъла гъаибти дусмачибад...