бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIиба шуртIри шел сари:

  1. Чархла умудеш (гъуслю) ва дазала диъни.
  2. Чарх, палтар, дехIибала дируси мер нажасализирад умули диъни.
  3. ДехIиба замана баъни.
  4. Кьиблаличи вяхIчили кайзни.
  5. ГIяврат кIапIли биъни.

ДехIибала детхIерар:

  1. ДехIиба шелра шартIлизибад цалра буалли.
  2. ДехIиба цалра аркан ургаббаталли, балу-балули аркан (бутIа) имцIабаралли (ца ракагIятлизир кIел рукугI дарни, ца суждализиб бекI ахъбуцили, итил шайчи кабихьни…)
  3. ДехIиба аркантала гьабгIергъидеш буъни.
  4. ДехIиба ахIенти дугьби яра хIурпри дурни: мягIна лебси ца яра кIел хIярпла тIама дураъни, балубалули гъайикIни. Амма хабарагарли шел дев дуралли, дехIибала хIеделхъан.
  5. ДехIибайс хасти ахIенти шикьатIала дарни: хIяйна бекI гьакIбарни (гьаб-гIергъили), хIябал ганз кацIни гьаб-гIергъили.
  6. Масхара барни: мякьла кайибсила ахIейзахъес палтарличи кьяш кацIни, лезми чебаахъни ва цархIилтира.
  7. ДехIибайчив виъни балули, се-биалра кьяраъни: хIиличил гъудурдиубти, кофели ранг дарсдарибти шутри, дурабушес имкан лебли цулби-урга барцбикибси кьяраъни (дурабушес хIейалли дехIибала хIедулъан).
  8. ДехIибала къябаэс (урдатес) кьас акIни, яра иличила васвасухъни: «Чи-биалра ацIалли, дехIибала къябиис», - или.
  9. Имамличил варх дехIибайзи керхни.
  10. Кьиблаличи къакъгьавли яра шалигьавли шурухъни. Амма хъумартурли шурухъи, бусягIят чариалли, дехIибала хIедулъан.
  11. Ахъти дукелцIили.
  12. «Аль-ФатихIя» ункъли бучIуси, ил гъарацIли бучIусилис гIергъи маъмум виубли кайзалли.
  13. ЖамигIятла дехIибайчив гIузру агарли имамлис кIел рукнула гьалаухъалли яра гIелакавхъалли.
  14. Капур ветаалли.
  15. ДехIибайчиб вегIла мезли зикру, дугIя, сура белчIалли ва цархIилтира.

ДехIибайчиб карагьат

ДехIибайчир ишдигъунти хIейгести баркьудлуми (карагьатуни) хIедиахъесчебиркур:

бекI алавчарли ласбикIахъни;

зубрази хIерикIни;

дехIибайчир хIевала дулгъуби гIегIдергни;

зараллизивад уруххIекуси мерлар хIулби кьяпIдарни;

дехIибайчиб чизи-биалра сегъуна-биалра лишанбарни;

палтарлизив хахамикIни;

гъез хIяршдарни;

се-биалра убасни;

дебали гьанкIикIули дехIибала дарни;

дехIибайчиб някъли мухIли кIапIбарни (гьагьикIухIели асубирар); анда ушкни;

дехIибайу убуршан суждализиб балбирни;

кьакьаварибхIели хIяжатханализи хIякьи, дехIибайчи кайзни;

дехIибайчиб палтар балбирни;

хурег хIядурли лебхIели, гушли яра милигли дехIибайчи кайзни;

дехIибайчив туикIни (мижитлаб бунагь саби);

дехIибайчир кьяшми цаличи ца чедетаахъни яра дебали тяйдидарни (ца хъяшчIимла ахIи);

рукугIлизиб бекI дебали гIяшбуцни;

рукугIлизиб яра суждализиб селра хIебелчIни;

хIябъибилра авъибилра ракагIятуназир «Аль-ФатихIялис» гIергъи Кьуръа цархIилти сураби делчIни, (жамигIятла дехIиба цаибилра кIиэсилра ракагIятуначи кьаниубсини илди сураби хIябъибиллизирра авэсиллизирра дучIа);

гьагьикIни;

ахъли бучIуси гIяшли (сунела сунес) белчIни ва ургIебли;

дехIибайчив алавчар, улкьайлавад, суратличи яра сягIятличи хIерилзни;

рукугIлизив дебалим къухIилзни;

суждализир ванзаличи гьала-гьала някъби кагахъни, (гIузру - изала биалли асубирар;

суждализир газа някъби ванзаличи кагахъни;

костюм хъуцIрумачи чебуцни;

дехIибайчир шалбарла кьялуби лаг зуздирни;

«Аль-ФатихIя» бучIухIели, някъби гIягIниси мерла (михъирла уди къидала чеди) мерлахIедарни;

дехIибайчив ца шайчи зузиъни;

тIулби, кIент, лезми вяшдарни;

хIямамлизир, хIябразир (илар дахъал шайтIунти дирар), базарличир, киласализир, мицIираг цаладиркуйхIир, адамти башуси гьунила дублар, гъятIбиънила урехи лебихIир, вегIла вяхIличи хIерикIусиличивяхI кайзурли дехIибала дарни;

дехIибайчив ца кьяшличи тIашизни;

ца кьяш итилла гьала кабатни;

гьанкIли гужбарибхIели;

хясачебси анда суркбарни;

чедирти агарли, удирти палтарчерли дехIибала дарни;

имамличил варх дехIибайзи керхни.

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...