бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бунагьуни ицниличила бурили дигахъира

Бунагьуни ицниличила бурили дигахъира

Бунагьуни ицниличила бурили дигахъира

Гьарил адам акIубхIейчивад халаваайчи бегIтачил, узби-рузбачил, тухумтачил, унрубачил, юлдаш-тянишличил бархбасуни кадилзахъули хIерируси сай. Гьарил адамла чараагарти чеблуми лерти сари: жавабкардеш дихIес, хIурматбирес, гIяхIти бархбасуни кадилзахъес.

 

 

Ислам динни адамлизиб Аллагьлизивад ﷻ урухкIни, бархьдеш, уркIи гьаргдеш ва динна кьанунтачи чекайзни адилкьути сари. Вирхуси адам ЧевяхIсила амруличи чекайзурли, хIярамсиличивад гьарахъикили, Идбагла суннатуни дузахъуси сай, Аллагьла ﷻ уркIецIиличи гъамсили виэс багьандан. Исламли адам бусурманти ва капурти лебси жамигIятлизив хIервиахъес бурсивируси сай, илдала ихтиюрти далтахъули, яхI-ламус мяхIкамдирули, сенкIун шаригIятли илкьяйда чебаахъили саби. Рахли адамли бунагь баралли, адам кавшили яра зина барили, шаригIят хIясибли ил танбихIлавируси сай.

Адамли пикрихIевхъи бунагьуни дирули сай, цархIилтала ихтиюрти дулъули ва урхIла мас билгIули. Секьяйда тIашаэс вируси адам хъулкидешлизивад, зина бирнилизивад, къунба угьнилизивад? ЧIянкIли Кьиямала бархIиличи вирхнили ва Аллагьла ﷻ гьалаб жаваб гес гIягIнили биънили.

ИшбархIи нуша хIердирулра пачалихъла законти дузахъуси улкализир. Се бируси, гьатIи, шаригIят хIясибли хIервиэс ва пачалихъла законти дузахъес багьандан ибси суал алкIули саби. Амма бурес вирар, шаригIятла къадагълумазирра пачалихъла законтазирра дахъал мешудешуни лер. Сегъуналра законни урхIла лебдеш кебисни, хъулкидеш, рушбатчидеш, наркотикуни пайдаладирни, адам каршни, яра иличи гуж-зулму бирни асубирахъули ахIен. Светский журала законни асудирахъули сари арцлис хIязани, гIярякьи дужни, хIижаб хIебихни ва цархIилтира, шаригIят бузахъусини биалли, илди секIайчивад гьарахъикес чебиркур.

Адамлизибад бунагьла баркьуди кабикалли, ил гьаман пашманвирули вирар. Се барес вируси илхIели бунагьлизивад умувиэс ва ЧевяхIси чевверхахъес багьандан?

Ил барес багьандан шуртIри лерти сари. Цаибил ва бегIлара мягIничебси тавба дарни саби. Бунагьуни дарниличивад пашманиъни ЧевяхIсила гьунчи кайзни ва илини чедаахъибти дирули ва къадагъадарибти датни саби. Кьуръайзиб бурили саби (мягIна): «Сунела лугърала тавба кьабулбируси ва илдачивад чевурхуси ЧевяхIси сай».

ЧевяхIсила гьалар дарибти бунагьуни – дехIибала хIедирни, дубхIерцни ва цархIилти шаригIятли чедаахъибти черти секIал хIедирни.

Адамтала гьаларти бунагьуни – закат хIелугни (сенахIенну мискинти секIал агарли кавлухIели), адамла хIи кертIни, урхIла лебдеш кебасни, хъулкидеш, къунби, бугьтанти, гъай-мез, динна балкIси гьунчи адам вяхIчиварни ва дахъал цархIилтира.

Идбагла хIядислизиб бурили саби: «Адамли Кьиямала бархIи жаваб лугути баркьудлуми хIябал бутIаличи дуртIути сари: а)чучивад чевурхути баркьудлуми; б) чевхIерхути баркьудлуми; в)танбихI агарли хIедалтути баркьудлуми.

Чевурхути баркьудлуми сари Аллагьла ﷻ гьаларти бунагьуни, чевхIерхути - Аллагь ﷻ чичил-биалра мешууцни, валликьяна варгни (ширк). ТанбихI агарли хIедалтути бунагьуни сари, адамтала гьалар дарибти – цархIиллис вайдеш яра зарал бирни (илизибад чевверхни тиладибарайчи бунагьлизи халдирути).

Гьайгьайрагу, гIядатла адамлис бунагьуни хIедирес къиянси саби, амма бунагь баралли, ил чебетаибси адамлизибад чевверхни тиладибарес чебси саби, тавба дирес ва бунагьуначи гIур чархIелхъес.

 

Аллагьла ﷻ гьаларти бунагьуни

 Машгьурси гIялим имам аль-Гъазали викIар, вирххIерхнила (куфру), кIибяхIяндешла (нифакь), ва диннизивад дураухънила (ридда) бунагьуназивад умувиэс багьандан уркIи-уркIилавад пашманиубли, ЧевяхIсилис мутIигIдеш ва мукIурдеш чедаахъес гIягIниси саби или. БидгIяла (сагадеш) бунагьлизив виалли, тавба дарили бархьси гьунчи чарухъесра чебси саби. ШаригIятли чедаахъибти фарзла дехIибала хIедирни ва уркалахъни асухIебирахъули саби, уркалунтира сеналра черахъес гIягIниси саби. Уркалунти дарахъес бебкIала изай хIетурли виалли, илис фидья (гIякIа) бедес чебиркур.

Рабазан базла дуббуцари урдатурли виалли, илди черахъес чебиркур ва гьарил бархьбатурсилис анкIила 1 мудд (сяхI - 650 гр) ШафигIла мазгьаб хIясибли бедес.

ВегIла лебдешлизибад яра вачарлизибад бедлугуси закатра, гьарилли барес хъарси хIяжра бусурмантачи хъарти фарзани сари. Илди хIедаралли, ил адамличир чебла кьяйда кавлули сари.

ЦархIилти адамла биркIантани дирути бунагьуначила буралли, илди хIердарес гIягIнибиркур балугълавиубхIейчирад хIисаб-дарили лезмили, лихIбани, хIулбани, канили, някъбани, кьяшмани ва цархIилти биркIантани дарибти бунагьуни гьандушили.

 

ЧевяхIсила гьалар дарибти бунагьуни ицни

 Адамли сегъуна бунагь барили виаллира, чедиб бурили кьяйда, уркIи-уркIилавад пашманвиубли, тавбара дарили, гIур илгъуна бунагьличи чархIевхъес кьасбарес гIягIнибиркур. КIиибил яргализиб биалли, гIяхIдеш барес къалабаикес, барибси гIяхIдешли гьаларти бунагьуни ицути сарину. Мисаллис, асухIедирути музыкаличи лехIяхъесила мерлав, Кьуръан бучIниличи лехIяхъес яра зикру бирес. Кьуръайчи дазала агарли някъ гачбики биалли, ил гьаман бучIес яра асили вакьфу кьяйда (мурталралис) мижитлизи, мадрасализи бедес. Къадагъадарибти держ дужнила мерлар, асудирути сокани садакьалис дутIес. Цараван буралли, дарибти бунагьуначи «къаршити» гIяхIдешуни дарили вайси гIяхIсиличи барсбарес багьандан. Иличила Кьуръайзиб бурили саби (мягIна): «Вайдеш яра бунагь барибсини пашманиубли тавба дарили Аллагьлизи ﷻ чевверхни тиладибаралли, илини Аллагьла ﷻ уркIецIи-ряхIму бургу». ЧевяхIсини къадагъабарибси саби цархIил адамлис някъли, мухIлили яра баркьудили вайдеш бирахъес. Сецад гIяхIдешуни даралра, бунагькар пашманиубли бархьси гьунчи кайзурли варсхIейалли, бунагьуни умудирути ахIен.

Шайх МухIиддин ал-ГIярабини бурни хIясибли, Аллагь ﷻ сунела лагъличив чевверхнила лишан саби, бунагькарли сунени дарибти бунагьуначила хъумартни. Ил Идбагла хIядислира марбирули саби: «Эгер Аллагь ﷻ сунела лагъличивад чевверхи виалли, Илини адамла бунагьуни дарибти биркIантази, малаикунази ва ванзализи хъумартахъути сари илала бунагьуни». Бунагь хъумартурли хIебиалли, сагадан тавба дарес чебиркур, ва гIяхIти гIямалти имцIадарес.

 

Дунъяличив левалли бунагьуназивад умувирни

Адамличи бархьагардеш, зулму, децIигни чумал журала дирути сари: а) лебдешличил ва масличил дархдасунти такьсирти; б) адамла арадешличи ва гIямруличи къаршити; в) адамла хIурмат-хатир дулъути; г) хъалибаргличи къаршити; д) динничил дархдасунти бунагьуни.

Лерилра илди бунагьуни дарибси адам, дарибти вайти баркьудлумала чевкад пашманиубли тавба дарили, сунела гIяйибличибли цархIил адамличи чебетаибси заралра чарбарес гIягIнибиркур. Мисаллис, адамла арадешлис зарал барили виалли дийят (гIякIа) бедлугуси саби. Ил адам вебкIили виалли, илала гIелаб калунси наслулис бедес вирар. Сунени барибси заралла кьадар балули хIейалли, ил баянбарес балуси гIялимличи яра имамличи дугьавизес вируси сай.

 Ил тяхIярлизиб гIяхIсилизи халбируси саби, гьар бархIи дирути фарзла шудехI дехIибайзибра адамли дугIялизиб лебил бусурмантала умматла бунагьуначивад чевверхахъес Аллагьлизи ﷻ тиладибирни. Малаикунани биалли, хIедра илгъуна биаб или тикрарбируси саби.

Хъуммартидая, хIуша чинар диадаллира Аллагьлизирад ﷻ урухкIеная, Илис хIуша чедиутирану, вайси баркьудилис гIергъи гIяхIси барес къалабадиркеная.

 

МухIяммад МухIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...