бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Хуфайни – кабцла тIирихуни

 

Аллагь викIули сай: «Ислам диннизиб зулму лебси ахIен»

(мягIна). Их аятлира иргъахъули саби, Аллагьли нушани барес хIедируси секIал хъарбируси хIебиъни. Нушази хъардарибтазибра къиянбухъунси заманализиб кункдеш лебси саби. Илдигъунтазибадли саби хуфайнибачи масхIу бирни.

Нушала диннизиб, гьарил мурул адамлис, хьунул адамлис, виштIасилис, халасилис, ванахIели, бугIярхIели хуфайни челгьахъес ихтияр лебси саби. Илизибра Аллагьла ﷻ шайзибадли бусурмантачи халаси уркIецIи саби. Адам гIеркъаси сафарличивхIели бугIярли бирар, зягIипли вирар, кьяшми дирцес дебали къиянни бирар – ил тяхIярлизир кабцла динди – хуфайни лерли диалли, илдигъунти къияндешуни гьамаддулхъан. Хуфайни сари мицIирагла кабцлизирад дарибти тIирихуни. Диннизир пайдаладирахъес багьандан илдала хIекьлизир шуртIри лерти сари. ШуртIразибадлира цалра хIебарили калалли,дазала детарути ахIен.

 

Хуфайнибала шуртIри

1) Илди таманти дазала дарили гIергъи чегьни. Мугъират бин ШугIбат бикIуси асхIябли бурули саби: «Ну Идбагличил ﷺ варх сапарлизив калунра. Идбаг ﷺ бамсриахъес кайъибхIели нуни илала хуфайни чердатес вализурра, набзи Идбагли ﷺ иб: «Дати, нуни илди камилти дазала дарили гIергъи чегьуртири».

2) Хуфайнибани дазайзир дирцес черти, кьяшмала лерил дазурби кIапIдарни.

3) Хуфайнибани духIна шин хIедурхьни. Илди дирбубси мерлабад ахIи, цабайси кабцла мерлабад шин духIна дурхьули диалли, илди асудирути ахIен. ЧIянкIила тIирихуначи масхIу детарути ахIен. ЧIянкIила тIирихунани шин тIашиути ахIен. Илкьяйдали дарибти дехIибалара черахъили дарес чебла саби.

4) Хуфайни чIумати диъни. Хапли хIяжатбикибхIели, илдачил, дабри агарли дураухъес виэсли чIумати диэс гIягIнити сари. Дабриван чIумали диъни чебла ахIен.

5) Илди умуси кабцла дарили диъни. БебкIибси мицIирагла кабцра, дабагъбарили гIергъи (дубление) умубируси саби. Амма цурала, гажала кабцла асудирути ахIен.

 

Хуфайнибала замана

ШурайхI бин Гьаниин бикIуси асхIяб Идбагла ﷺ хьунул ГIяйшатличи (р.гI.) вакIили, Идбагли ﷺ хуфайни чум бархIи дихахъес хъарбарибал хьарбаиб. ГIяишат (р.гI.) рикIар: «ХIуни ГIяли асхIяблизи хьарбаа илдала хIекьлизиб. ГIялини набчиб гIяхIил бала ил масъала, ил Идбагличил ﷺварх сапарличив калунси сай». ШурайхI асхIяб ГIяли асхIябличи вакIили хьарбаиб. ГIяли викIар: «Идбагли ﷺ сапарлизивсилизи хIябал бархIира, хIябал дугира дихахъес хъарбариб, хъуливсилизи ца бархIира ца дугира». Хуфайнибала замана бехIбирхьур камилти дазала дарили, илди чегьурси заманаличибад. Мисаллис, савли чегьурли диалли, гIергъила бархIи савли дикайчи. Савли сапарлизир чегьурли, хIерейс хъули чарухъи виалли, илини ца бархIи ахIенси хIедалта. Савли хъулир чегьурли, хIерейсис сапарлизи укьяллира ца бархIи ахIенси хIедалта. Хуфайни чердатурхIели дазалачевли виалли, илис кьяшми дирцаллира баибси саби. Илди чердатурси заманализив дазайчив хIейалли, лерил дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

 

Хуфайнибачи масхIу

Хуфайнибала, чедибси шалила, кьяшла къакъла цакамси мер хIяршбараллира фарз барни бетарар. Амма удибси шали, кьяшла лутIила камси мер хIяршбарили батес асухIебирар. Суннатлира бирар лерил хуфайни гьачамли хIяршдарни. Балуй някъ кабирхьу гумлала чеди, алгъай някъ кьяшла кьячIаличи. Балуй някъ гIелабяхI арку, алгъай някъ гьалабяхI арху.

 

МасхIу барни букьбулъути сабабти

1) МасхIу букьбулъан, ца яра кIелра хуфайни чердаталли.

2) МасхIу букьбулан ца яра кIелра хуфайни гъярдердалли.

3) МасхIу букьбулан чула замана бикалли. Хъуливсила ца бархIира, ца дугира (ца дуги-хIери). Сапарлизивсила хIябал бархIира, хIябал дугира (хIябал дуги-хIери).

4) Шин чердиубхIели. Адамличир шин чердиубхIели, гъуслу хуфайниби лерли бетаруси ахIен.

Сафван бин ГIясал бикIуси асхIябли бурули сай: «Нуша Идбагличил ﷺ дарх сафарлизир лерхIели, Идбагли ﷺ нушази хуфайни челгьахъес хъарбариб, илдира хIябал бархIи черхIедалтахъес хъарбариб дурадерхурли, яра гьанкIдикIули дазала дуунхIели. Амма джунублизи дикили (гъуслу барес черхIели) шинчердиубхIели чердалтахъес хъарбариб».

ШинчердиубхIели хуфайни чердалта, фаризала гъуслу биру, камилти дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

2026-04-01 (Шавваль 1447 д.) №4.


Буралаби

  Гьарил гъайлис сунела мер. ГIяхIси гъай мурталра кумекли бирар. ГIяхIси гъайли шанда барура ибхьу. Дахъал гъайли асар камли биру. Камти гъай гIяхIти дирар. МалхIямси гъай муриси бирар. МалхIямси гъайли шурмира гъятIиу. ПикрихIевхъи гъай мабурид. ВерхIна пкрибарили гьачам...


Сулайбан Идбаг

Сулайбан сунела дудеш Давуд Идбаг кьяйдали Аллагьла ﷻ жура-журала нигIматуначи лайикьикибсири. Давуд Идбагла 19 урши лебтири. Сулайбайс дудешла пачалихъ ва идбагдеш букьурли даибтири. Илала Аллагьли ﷻ дедибти мугIжизатуни лертири: ил арцантачил гъайикIусири, жиндрази сунела пачалихъ тIашбалтнилизиб...


Пайдалати

  Апельсин – пергер цIедеш саби, сунезибра халаси кьадарлизиб С, В кьукьяла витаминти, калий, магний, цинк, железо, фосфор ва кальций лерти ва иммунитет гIеббурцуси. Илизир кьаркьайзирти агъулати секIал дурайути антиоксидантуни лерти сари. Илини уркIила-тумала даража чIумабиру,...


Идбагли ﷺ дурибти ахират гъамбикIнила лишанти

Ахират гъамбикIниличила бурути дахъал лишанти лерти сари халатира диштIатира. Халати лишанти гьачамлис дагьардулхъес дехIдихьили ахIен. Амма иличила бурути диштIати лишанти хIясибдарес вирар.   ДиштIати лишанти: Дагьрила шайчирти цIябдеш имцIадикIули сари, багьудлуми (динна шайчирти)...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Маймуна   Ил бахъал биштIатачилси хъалибарглизир акIубсири. Илала дудеш ХIарис Кьурайш кьамла гьавкьябазивад ца сайри. Илини лебилра рурсбас лайикьси бяркъ бедиб. Илала неш Гьинд бинт ГIавф Маккала хIурматла хьунул адамтазирадси сарри. Ил Халид бин Валидла дудешла рузи сарри ва илала кIел...