бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибайс ужра

ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:

 

  1. «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад Ну чевурхус».
  2. «АвцIали бархIи жамигIятла савлила дехIибала дарибси Аллагьли ﷻ кIел секIайзивад уцахъу:

1)     Жагьаннабла цIализивад;

2)     кIибяхIяндешлизивад (мунапикьдешлизивад)».

  1. «ХIерейсла дехIибала дарибсилис Аллагьли ﷻ Жагьаннабла цIа хIярамбиру».
  2. «ХIери гIергъила (гIаср) дехIибала дарибси Аллагьли ﷻ бунагьуназивад умувиру».
  3. «БархIехъла дехIибала дарибсилис Аллагьли ﷻ Жагьаннабла цIа хIярамбиру ва илис СиратIла гуми ахъахъес нур пешкешдиру».
  4. «Дугила дехIибала чедетаахъили дирусилис халаси ужраван, дехIибала чедихIяртли детурхахъусилис Аллагьли ﷻ халаси танбихIра гIеббиахъуси саби. Мисаллис, иличила бурили саби Кьуръа «МагIун» (садакьа) бикIуси сурала 107 – ибил аятлизиб».

Идбагли ﷺ хIядислизиб буруливан, чедихIяртти дехIибайзибад Аллагьли ﷻ дурусси бутIацун саби кьабулбируси. Дуббуцарла Рамазан базла дехIиба дурхъадешличила хIядисли бурули саби: «ХIушазивад ца Рамазан базлизив чевсаргъибхIели, ва сунела бурушлизив ца шайчивад итил шайчи шурухъунхIели, малаик илизи викIар: «Айзи, хIу Аллагьли ﷻ мубараквараби ва хIечи уркIецибараб».

ДехIибала дарес кьасличил ил айзурхIели, илала буруш тиладибулхъан: «Я Аллагь ﷻ, пешкешбара илис чебяхIси буруш».

Илини сунела палтар челгьухIели, Аллагьлизи ﷻ палтар тиладидулхъан: «Я Аллагь ﷻ, илис Алжанала палтар пешкешдара».

ЧегьурхIели, дабрира тиладидулхъан: «Я Аллагь ﷻ, СиратIла гумиличир илала кIелра кьяш чIумадара».

Ил тIалхIяналичи ветаибхIели, тIалхIянара бусравдулхъан: «Я Аллагь ﷻ, савгъатдара илис Алжанала пигьлуми».

Дазала дарибхIели, шинни тиладибиру: «Я Аллагь ﷻ, умувара ил бунагьуназивадра балагьуназивадра». ДехIибала дарес айзурхIели хъали дугьабилзан: «Я Аллагь ﷻ, илала хIяб бягIура шалара бара».

Гьар секIайчи сунела ахъри чебетиуси Аллагь ﷻ хIерилзан иличи Сунела ЧевяхIдешличил ва викIар: «Я дила лагъ! ХIу дугIяличил дугьаилзен - Нуни жаваб лугас. ХIуша бунагьуначивад чевверхахъес тиладидикIеная. – Ну хIушала бунагьуначивад чевурхус». Ташмишдеш агарли, ил халаси ужра саби. ДехIибай диштIати бунагьуни ицу, амма халати бунагьуни: адам кавшни, ширк, зина, сихIру ва цархIилтира. – хIейцу.

ХIядисли бурни хIясибли, бержибсила авцIали бархIила дехIибала кьабулдирути ахIен. ДехIиба дучIутазив хатIахIеркули виалли, бержилра или, дехIибала хIедарили урдатесра гьеч асухIебирар.

 

АрхIяличи аркьнила дехIибала

Сапарличи аркьухIели, суннатла 4 ракагIятла дехIибала диру, гьар ракагIятлизир «Аль-ФатихIя», «Ихлас» сураби дучIули.

ДехIибайс гIергъи Аллагьличи ﷻ ишгъуна дугIяличил дугьаилзан:

«Аллагьумма инна насъалука фии сафарина гьаза-л-бирра ва ттакьва ва миналь-гIямали ма тарзо».

«Аллагьумма гьаввин гIялайна сафарана гьаза ватIви гIянна бугIдагьу. Аллагьумма анта-с-сохIибу фи-с-сафари ва-ль-халифату фи-ль-агьли. Аллагьумма инни агIузу бика мин вагIсаи-с-саафари ва каабати-ль-манзари ва суи-ль-мункьаляби фи-ль- мали ва-ль-агьли».

«Я Аллагь ﷻ, нушани ХIези тиладибирулра иш сафарлизир нушала баркьудлуми ХIу разиваресли гIяхIти, такьваличилти (ХIезибад урехиличилти) детаахъни.

Я Аллагь ﷻ, кункбара нушаб ил гьуни, къантIбара илала бухъяндеш.

Я Аллагь ﷻ, сафарлизив ХIу нушачил сайри, хъалибарглис аманатра сайри (хъалибарг ХIечи аманатбирулра).

Я Аллагь ﷻ, нушани ХIези берцуди булгулра, ХIечи иш гьунила къияндешуназирад, гьунила анцIбукьеси чебаълизибад, мас-давлализирра, хъалибарглизирра, хIейгести дарсдешуназирад мяхIкамдарахъес.

Илди дехIибайс нигет ишкьяйда биру: «Нини нигет барира сафарличи аркьнила суннатла 4 ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар».

 

Сафарличивад чарухънила

Сафарличивад чарухъунхIели, Аллагьлис ﷻ баркаллаличил сафарличивад чарухънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала диру. Илдира мижитлизир дарни къулайси саби.

Нигет биру: «Нуни нигет барира сафарличивад чарухънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар». «Аль-ФатихIялис» гIергъи «Кафирун», «Ихлас» сураби дучIа (яра цархIилти).

ДугIялизир гьунчир дигу-хIейгули детаурти бунагьуначивад чевверхахъес, уркIецIибарахъес тиладибиру. Сай хъалибаргличи ара-сагъли чарухъахънилис шукру бирули, гIяхIси гIибадатличил, тасбихIуначил, тахIмидуначил, тагьлильтачил, такбиртачил ва цархIил кьяйдали балахъа.

 

Хъуливад дуравхъес гьалар дирути дехIибала

МухIяммад Идбагли ﷺ буриб, ишди дехIибала дируси Аллагьли ﷻ вайси ибсилизивад мяхIкамиру или.

Илди кIел ракагIятла суннатла дехIибала сари, илдазир дучIа:

1 – ибил ракгIятлизир – «ФатихIя», «Кафирун»;

2 – ибил ракагIятлизир – «ФатихIя», «Ихлас».

Нигет: «Нуни нигет барира хъуливад дураулхънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ, Аллагьу акбар».

ДехIибайс гIергъи дугIялизиб сай, бегIти, урши-рурси, хъалибарг, узи-рузи, тухумти ва цархIилтира вайси ибсилизибад мяхIкамбарахъес Аллагьлизи ﷻ тиладибиру.

 

Шукрула дехIибала

Аллагьли ﷻ адамлис дахъал нигIматуни сахаватли пешкешдариб. Кьуръа 70 – лицад аятлизиб бурили саби илди нигIматуни гибнилис, адам ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ даим баркалла икIес (шукруикIес) хIяжатси биъниличила: «ХIуша баркалла дикIадалли, хIушала шукруличи Ил разиирар. («Зумар», аят 7).

«Аллагьли ﷻ хIушаб лихIби, хIулби, уркIи гиб, хIуша Илис шукрудикIути детаахъес» (Нахль, аят 78). ХIулби гибни арагIеб 500 дусла гIибадатличил цугбиркур.

«Дила нигIматунас хIуша баркалла хIедикIадалли, хъябирулра, дила танбихI цIакьси бирар».

Аллагьлис ﷻ шукру биру дугьбачил, баркьудиличил ва уркIили. ГIергъиси бегIлара чихъси саби.

Аллагьлис ﷻ шукрубирнила дахъал журабазибад саби шукрула дехIибала дирни.

Шукрула дехIибала 2 ракагIятла сари.

Нигет биру: «Нуни кьасбарира шукрула суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар».

Илдазиб «Аль-ФатихIялис» гIергъи «Зульзилат» (цаибил ракагIятлизиб яра «Кафирун»), кIиибил ракагIятлизир – «Кафирун» яра «Ихлас» дучIа.

ДехIибайс гIергъиси дугIялизиб Аллагьлис ﷻ шукру-баркалла балахъу, уркIецIибарни тиладибиру. Аюб Идбаг излумазивад сагъиубхIели, Кьурайзиб бурни хIясибли, илини Аллагьлис ﷻ шукрула 2 ракагIятла дехIибала детерхахъур.

Илди дехIибала Аллагьлис ﷻ шукрувикIнила цархIилти журабала къяйлизир уржили диэс гIягIнибиркур, сенкIун Аллагьлис ﷻ шукруикIни дехIибала детурхахъницун ахIен.

 

РамазанхIяжи МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....