бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибайс ужра

ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:

 

  1. «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад Ну чевурхус».
  2. «АвцIали бархIи жамигIятла савлила дехIибала дарибси Аллагьли ﷻ кIел секIайзивад уцахъу:

1)     Жагьаннабла цIализивад;

2)     кIибяхIяндешлизивад (мунапикьдешлизивад)».

  1. «ХIерейсла дехIибала дарибсилис Аллагьли ﷻ Жагьаннабла цIа хIярамбиру».
  2. «ХIери гIергъила (гIаср) дехIибала дарибси Аллагьли ﷻ бунагьуназивад умувиру».
  3. «БархIехъла дехIибала дарибсилис Аллагьли ﷻ Жагьаннабла цIа хIярамбиру ва илис СиратIла гуми ахъахъес нур пешкешдиру».
  4. «Дугила дехIибала чедетаахъили дирусилис халаси ужраван, дехIибала чедихIяртли детурхахъусилис Аллагьли ﷻ халаси танбихIра гIеббиахъуси саби. Мисаллис, иличила бурили саби Кьуръа «МагIун» (садакьа) бикIуси сурала 107 – ибил аятлизиб».

Идбагли ﷺ хIядислизиб буруливан, чедихIяртти дехIибайзибад Аллагьли ﷻ дурусси бутIацун саби кьабулбируси. Дуббуцарла Рамазан базла дехIиба дурхъадешличила хIядисли бурули саби: «ХIушазивад ца Рамазан базлизив чевсаргъибхIели, ва сунела бурушлизив ца шайчивад итил шайчи шурухъунхIели, малаик илизи викIар: «Айзи, хIу Аллагьли ﷻ мубараквараби ва хIечи уркIецибараб».

ДехIибала дарес кьасличил ил айзурхIели, илала буруш тиладибулхъан: «Я Аллагь ﷻ, пешкешбара илис чебяхIси буруш».

Илини сунела палтар челгьухIели, Аллагьлизи ﷻ палтар тиладидулхъан: «Я Аллагь ﷻ, илис Алжанала палтар пешкешдара».

ЧегьурхIели, дабрира тиладидулхъан: «Я Аллагь ﷻ, СиратIла гумиличир илала кIелра кьяш чIумадара».

Ил тIалхIяналичи ветаибхIели, тIалхIянара бусравдулхъан: «Я Аллагь ﷻ, савгъатдара илис Алжанала пигьлуми».

Дазала дарибхIели, шинни тиладибиру: «Я Аллагь ﷻ, умувара ил бунагьуназивадра балагьуназивадра». ДехIибала дарес айзурхIели хъали дугьабилзан: «Я Аллагь ﷻ, илала хIяб бягIура шалара бара».

Гьар секIайчи сунела ахъри чебетиуси Аллагь ﷻ хIерилзан иличи Сунела ЧевяхIдешличил ва викIар: «Я дила лагъ! ХIу дугIяличил дугьаилзен - Нуни жаваб лугас. ХIуша бунагьуначивад чевверхахъес тиладидикIеная. – Ну хIушала бунагьуначивад чевурхус». Ташмишдеш агарли, ил халаси ужра саби. ДехIибай диштIати бунагьуни ицу, амма халати бунагьуни: адам кавшни, ширк, зина, сихIру ва цархIилтира. – хIейцу.

ХIядисли бурни хIясибли, бержибсила авцIали бархIила дехIибала кьабулдирути ахIен. ДехIиба дучIутазив хатIахIеркули виалли, бержилра или, дехIибала хIедарили урдатесра гьеч асухIебирар.

 

АрхIяличи аркьнила дехIибала

Сапарличи аркьухIели, суннатла 4 ракагIятла дехIибала диру, гьар ракагIятлизир «Аль-ФатихIя», «Ихлас» сураби дучIули.

ДехIибайс гIергъи Аллагьличи ﷻ ишгъуна дугIяличил дугьаилзан:

«Аллагьумма инна насъалука фии сафарина гьаза-л-бирра ва ттакьва ва миналь-гIямали ма тарзо».

«Аллагьумма гьаввин гIялайна сафарана гьаза ватIви гIянна бугIдагьу. Аллагьумма анта-с-сохIибу фи-с-сафари ва-ль-халифату фи-ль-агьли. Аллагьумма инни агIузу бика мин вагIсаи-с-саафари ва каабати-ль-манзари ва суи-ль-мункьаляби фи-ль- мали ва-ль-агьли».

«Я Аллагь ﷻ, нушани ХIези тиладибирулра иш сафарлизир нушала баркьудлуми ХIу разиваресли гIяхIти, такьваличилти (ХIезибад урехиличилти) детаахъни.

Я Аллагь ﷻ, кункбара нушаб ил гьуни, къантIбара илала бухъяндеш.

Я Аллагь ﷻ, сафарлизив ХIу нушачил сайри, хъалибарглис аманатра сайри (хъалибарг ХIечи аманатбирулра).

Я Аллагь ﷻ, нушани ХIези берцуди булгулра, ХIечи иш гьунила къияндешуназирад, гьунила анцIбукьеси чебаълизибад, мас-давлализирра, хъалибарглизирра, хIейгести дарсдешуназирад мяхIкамдарахъес.

Илди дехIибайс нигет ишкьяйда биру: «Нини нигет барира сафарличи аркьнила суннатла 4 ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар».

 

Сафарличивад чарухънила

Сафарличивад чарухъунхIели, Аллагьлис ﷻ баркаллаличил сафарличивад чарухънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала диру. Илдира мижитлизир дарни къулайси саби.

Нигет биру: «Нуни нигет барира сафарличивад чарухънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар». «Аль-ФатихIялис» гIергъи «Кафирун», «Ихлас» сураби дучIа (яра цархIилти).

ДугIялизир гьунчир дигу-хIейгули детаурти бунагьуначивад чевверхахъес, уркIецIибарахъес тиладибиру. Сай хъалибаргличи ара-сагъли чарухъахънилис шукру бирули, гIяхIси гIибадатличил, тасбихIуначил, тахIмидуначил, тагьлильтачил, такбиртачил ва цархIил кьяйдали балахъа.

 

Хъуливад дуравхъес гьалар дирути дехIибала

МухIяммад Идбагли ﷺ буриб, ишди дехIибала дируси Аллагьли ﷻ вайси ибсилизивад мяхIкамиру или.

Илди кIел ракагIятла суннатла дехIибала сари, илдазир дучIа:

1 – ибил ракгIятлизир – «ФатихIя», «Кафирун»;

2 – ибил ракагIятлизир – «ФатихIя», «Ихлас».

Нигет: «Нуни нигет барира хъуливад дураулхънила суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ, Аллагьу акбар».

ДехIибайс гIергъи дугIялизиб сай, бегIти, урши-рурси, хъалибарг, узи-рузи, тухумти ва цархIилтира вайси ибсилизибад мяхIкамбарахъес Аллагьлизи ﷻ тиладибиру.

 

Шукрула дехIибала

Аллагьли ﷻ адамлис дахъал нигIматуни сахаватли пешкешдариб. Кьуръа 70 – лицад аятлизиб бурили саби илди нигIматуни гибнилис, адам ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ даим баркалла икIес (шукруикIес) хIяжатси биъниличила: «ХIуша баркалла дикIадалли, хIушала шукруличи Ил разиирар. («Зумар», аят 7).

«Аллагьли ﷻ хIушаб лихIби, хIулби, уркIи гиб, хIуша Илис шукрудикIути детаахъес» (Нахль, аят 78). ХIулби гибни арагIеб 500 дусла гIибадатличил цугбиркур.

«Дила нигIматунас хIуша баркалла хIедикIадалли, хъябирулра, дила танбихI цIакьси бирар».

Аллагьлис ﷻ шукру биру дугьбачил, баркьудиличил ва уркIили. ГIергъиси бегIлара чихъси саби.

Аллагьлис ﷻ шукрубирнила дахъал журабазибад саби шукрула дехIибала дирни.

Шукрула дехIибала 2 ракагIятла сари.

Нигет биру: «Нуни кьасбарира шукрула суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ. Аллагьу акбар».

Илдазиб «Аль-ФатихIялис» гIергъи «Зульзилат» (цаибил ракагIятлизиб яра «Кафирун»), кIиибил ракагIятлизир – «Кафирун» яра «Ихлас» дучIа.

ДехIибайс гIергъиси дугIялизиб Аллагьлис ﷻ шукру-баркалла балахъу, уркIецIибарни тиладибиру. Аюб Идбаг излумазивад сагъиубхIели, Кьурайзиб бурни хIясибли, илини Аллагьлис ﷻ шукрула 2 ракагIятла дехIибала детерхахъур.

Илди дехIибала Аллагьлис ﷻ шукрувикIнила цархIилти журабала къяйлизир уржили диэс гIягIнибиркур, сенкIун Аллагьлис ﷻ шукруикIни дехIибала детурхахъницун ахIен.

 

РамазанхIяжи МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...