ДугIя кьабулбирнила 10 тяхIяр
ДугIя кьабулбирнила 10 тяхIяр
ДугIя – бусурмантала ярагъ саби (хIядис).
ЧевяхIси Аллагьли ﷻ сунела лугъри сунечи балга – дугIяличил дугьабилзахъес жибариб ва ил кьабулбирниличила буриб. Амма бусурман адамла гьарил баркьудила кадизахъурти шуртIри, бутIни, тяхIяр-кьяйда, дигести ва хIейгести анцIбукьуни лерти сари. Имам Абу ХIамид аль-Гъазалини сунела «ИхIйя гIулюм ад-дин» жузлизир ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ дугьаилзнила цацадехIти тяхIурти гьаладирхьули сай.
Аллагьличи ﷻ дугьаилзнила 10 тяхIяр.
- Замана декIарбарни
Аллагьличи ﷻ дугIяличил дугьаизес багьандан лайикьси замана декIарбарес гIягIниси саби, мисаллис, ГIярафатличи тIашси замана, Рабазан базлизиб, жумягI бархIи, дугила замана таманбирухIели яра шаладикес гьалабси манзил.
- ТяхIяр-кьяйда
Аллагьличи ﷻ дугьаилзес гIягIниси саби чердикIибти тяхIяр-кьяйдализиб, мисаллис, сужда бирухIели, гъазаватлизиб, забли урзухIели, дехIибайчи жибирухIели (икьамат), дехIибала таандиубли гIергъи ва илкьяйдали цархIилтира.
Имам Ан – Нававини имцIабирусири, ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ адамла уркIи кIантIибиубхIели дугьаилзес гIяхIси биъни.
- Кьиблаличи дяхIчили кайзни
Балга-дугIяличил дугьаилзу-хIели Кьиблаличи дяхIчили кайзурли, някъби закличидяхI гьадуцес чебиркур, балга таманбиубли гIергъи дяхIличирад хIяршдарес.
- ГIяшси тIама
ТIама гIяшбирес гIягIниси саби балга – дугIяла дугьби дурухIели, я дебали ахъли, я дебали гIяшли хIебиэсли.
- Дугьби декIардирни
ЧевяхIсиличи дугьаилзули дугьби рифмаличил каргьес къайгъибарес гIягIнидеш агара. СенкIун гьарил балгаличил илкьяйда дугьаилзес вируси ахIен, ил тяхIярли урехи леб дугIялизиб адамли дазурби дулънила. БегIлара гIяхIси саби илхIели Идбагли ﷺ дурути дугьби тикрардирес. Динна гIялимтани бурули саби: «Аллагьличи ﷻ дугьаилзен мукIурдешла ва хIяжатдешла дугьабачил.
- МутIигIдеш, мукIурдеш, диги ва урехи
Аллагьличи ﷻ дугьаилзухIели адамли мутIигIдеш, мукIурдеш, диги ва урехи дакIудирес чебси саби, сенкIун Аллагь ﷻ Кьуръайзив викIар: «Марлира, илди гIяхIси барес къалабалири, Нушачи гъирали ва урехили гьуцIбирули дугьабилзути ва Нушала гьалаб мукIурти. (сура Аль – Анбияъ)
ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илкьяйдали буриб: «ЖидикIеная хIушала Аллагьлизи ﷻ мукIурли ва дигIянни». (сура Аль – Араф).
- ЧIумали кайзни
ШаригIятла имцIатигъунти хъарбаркьуни хIясибли, балга – дугIялизиб чIумадеш дакIудирес чебси саби ва жаваб чарбирниличи васвасхIейкIули вирхес. Суфьянбин ГIуяйна викIар: «Гьарил хIузашивадсини хIушачила балуси лебнили Аллагьличи ﷻ балга – дугIяличил дугьаизес диргалабулхъуси ахIен, сенкIун Аллагьли ﷻ Сунела бегIлара вайси жан иблислисра балли жаваб бедиб.
- Балга – дугIялизив чекайзни
Чараагарси саби балга – дугIялизиб чекайзурдеш дакIудирни, гьарил хIяйна-хIяйна тикрарбирули ва жаваб бакIес бахъхIи буънилизи халхIебирули.
- Аллагь ﷻ гьанушили балга бехIбирхьни
Балга – дугIя ЧевяхIси Кьудратла ВегI гьанушили бехIбирхьес гIягIниси саби.
Имам – Навави викIар: ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ шукру ва баркалла багьахъурли, Аллагьла Расуллис ﷺ баракат тиладибарили балга – дугIя таманбаресра чебси саби.
- Тавбадарни ва кебасибси урхIла лебдеш бегIтас чарбарни
Балга – дугIялис жявли жаваб чарбирнила бекIлибиубси сабаб саби тавба дарни, урхIла секIал чула бегIтас чарбарни ва Аллагьличи ﷻ дугьаизни.
Имам Аль – Гъазалини гIурра лукIули сай:
Чили-биалра хьарбаэс асубирар: «Сегъуна пайда лебхуси балга – дугIяли, эгер кьадарси сеналра бетарули биалли?» Багьирая илкьяйдали, кьадарси балагь – мусибатра балга – дугIяла кумекличибли чебарбукес ва Аллагьла ﷻ уркIецIи гIеббаэс бируси саби, бирхъуси ярагълис щит гьалабиз кьяйдали, шин – ванзализирад духълуми гьардакIахъес сабаб кьяйдали. Гьалабизли сунечи чегибси урги тIашиуси саби, тяп илкьяйда цаличил ца къаршидиркути сари дугIя ва балагь – мусибат.
МухIяммад МяхIяммадов