бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

Шапиева УмуряхIил МяхIяммадовна акIубси сари 1924 ибил дуслизир Сергокъалала районна ГIяймаумахьи шилизир. ДПИ  таманбарили, шилизир мугIяллимли, илкьяйдали цархIилти жавабкарти къуллукъуначир рузули калун ва «Дагъиста хьунул адам» журналла бекI редакторлира.

 

Ил СССР – ла писательтала Союзла член сарри. Илала «УркIилизиб дигиличил», «ГIямрула уркIи», «Мардеш», «ТалихIчебтили алкIути ахIен» ва цархIилтира жузи дурадухъун. Печатьлизир дахъал сархибдешуни багьандан, Дагъиста культурала рурибси хIянчизарла уличи лайикьрикиб. «Филлоксера» роман биалли ДР-ла пачалихъла премияличи лайикьбикиб. Илала бутIа хIушабра гьалабирхьулра.

 

ФИЛЛОКСЕРА

… Редакторлара суратуни кайсаннара ургар детаурти жалтани Аминатлис дахъал секIал гьандикахъиб. Илини хIисаббирули, цацабехI адамтала къуллукъла даража бехIсурбиъниличил барх хIял-тIабигIятра дехIсурдирулри. БархIиличи бархIи берхIи имцIали ванабикIуси мерличи мучи дяхIихъутала,цахIнабси лебдешличи някъ гьабалтутала лугIи имцIабикIулри. Адамлара илала бузерилара кьимат камбирулри. ЦацабехIтани пикридирути цадехI сарри, дирутира дурутира биалли илдачи ургIерти сарри. Адамтала рухIлашалти гIямру делхънила лишанти гьарли гьалар сарри.

Аминатли някъличибси сягIятличира хIеръили, ганз къалабабариб. Сецад къалбали рашалра, илала ил бархIи хIянчиличи кьанхIерирниличи умут аги. Ахъибси гьуниличиб ахъес калунси гьуни халаси сабри. Се бируси? Чили пикридарибтирира журналтира къулбасунира. ГIякьлула бузерила адамлис бекIлидиубти илди сартира гьатIи? ИлиникIун сунечи хъарси хIянчи дугели кахIерихьира хъарарахъусири. ГIякьлула бузерила хIянчизартас, гьайгьай, журналтира къулбасунира ахIи, селрайчир гьалар хIяжатси игьдибарра бузерила шуртIрира сарри. Бахъалгъунти хIянчизартала биалли хIербирути мер-муса къулайти ахIенри. Илди бузуси мерра кьакьалири. Ца хъулиб чумал хIянчизар бузулири. Илдала цали макьал лукIулри, цархIил вакIибсиличил ихтилатикIулри, хIябэсилли сунела белкI машиналичиб кабирхъулри, авэсил биалли, ахъли вявикIули телефойзивад гъайикIулри.

Диубтачила ва лертачила пикририкIуси Аминат гьарли мякьлабад чехибси зайбухъунси тIамали уркIаиб. Илала къалабали кацIибси ганз ургIеббиубли, кариркули хIилхIи калун. Сунечи бархьли тIашаибси машина чебаибхIели, Аминатли пикрибариб: «Къугънас буили ахIен гIяргалис гIяйса камбируси ахIен или ируси. Эгер машина ну гъамриахъес тIамали биркьахъуси биалли, хIянчиличи кьанхIерирус». Ил ташмишрикIули, цIудара «Волгаличи» гъамриуб. Cе-биалра бурес бажардихIериубли лералли, илала хIулбала гьалар машинала унза гьаргдиуб. ЧIянкIли машинала рухIна арацIили гIергъицун сабри илини шоферла мякьлавси мурул адамличи пикри бяхIчиаибси. ИлкIун халаси хIяким сайри. Эгер адамтани ируси бархьси биалри, Залму Хамовнала «уртахъ» сайри. Аминатли биалли ил совещаниебачив чейъни ахIенси валуси ахIенри.

Сунела гьала кайибси, бягIуси къакъла вегI мурул адам халаси хIяким виъни багьурли гIергъи, Аминат машиналичи арацIниличи пашманриуб. Илизирад чедихути декIар-декIарти тIемани хIейгидизур. МискIла гягIлизи держла, папрусла, итан жершила гягIяни дархдикилри.

Чедирад паргъатли риубли хьалли, Аминатла уркIи паргъатли ахIенри. Ил манзил илис Залму гьанрикнила дураб адамтани хьунл адамличила пикрибарибси бурала гьанбикиб: «Хьунул адамла гIякьлу хIевала хьарлизиб бируси саби. Ил аризурхIели, гIякьлу кабиркуси саби». Ил бурала, ашкарлигу, илала ил бархIила баркьудиличи балбикилри. Раши, раши ибхIели, урхIла машиналичи арацIилри.

Гьала кайибси сунечивяхI ласяхъес вализурхIели, Аминат гIеларяхI ритIакIиб. Илала чукурбиубси кабиз ва тахьси хIер чедаибхIели, гьала кайибсили бурес дигуси дев бархьбатур.

- Се биубли хIед? БекI сен гIяшбуцибсири? Рахли хIу ряргIили риадли печь абилкьехIе. УрузкIес гIягIнили ахIен...

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Заб-маркала асурти

Хабарагарси балагь чисалра кьадармабиаб, хъярхъли кабухъун хIеркIлис я инсан къаршимайкаб.   Мартла 28-личир Дагъиста ванзаличир дебали тамашала анцIбукьуни кадикиб. Гьалабси дуги МЧС-ла багьахъни бакIибсири жагIял дахъал заб ва дягI дирар или. Иличи илцад-декIар пикри чилилра бяхIчихIеиб,...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...