бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Мура кIел хьунул лебли биалли, муруйчи чебсив цархIил хьунуйчил деркIибти дугурби черахъес, итил хьунул арадеш къулайбарес аррякьи риалли?

- Ил тяхIярлизиб, арадеш къулайбарес аррякьи калунси хьунуйс, муруй дугурби черахъес хъарси ахIен.

Эгер хьунул чина-биалра аркьули риалли (мура къуллукъуни хIясибли риалра), илала ихтияр агарли, муруйчиб хъарси ахIен цархIил хьунуйчил деркIибти дугурби черихъес. Илкьяйдали иличир чебси ахIен илис дугурби черихъес илала ихтияр хIясибли аррукьи риаллира, сунела яра мура къуллукъуни сабабли.

Эгер хьунул мура ихтияр хIясибли, илини хъарбарибси барес аррукьи риалли, мисаллис, илис се-биалра асес ва цархIилтира къуллукъуначи, муруйчи чебси саби илди дугурби черахъес.

(«ТухIфат аль-МухIтаж»).

- Асубирусив хIяб лацличил, хIяриличил яра цархIил секIайчил алавбарес?

- Къадагъабарибси саби жамигIятла хIябразибси хIябличи се-биалра тIашбалтес цIелда ахIенси, ил хIяриличил ва лацличил алавбирес, иличиб хъалч бирес.

Ил секIал жамигIятла хIябразиб ахIи, адамла вегIдешлизибси мерличиб сунени тIашбатурси биалли, асубируси саби, хIейгесилизи (карагьат) халбирули биалра.

Ил барес къадагъаласи ахIен ва хIейгесилизи халбируси ахIен, эгер хIяб дугIла мицIирагли укънила, яра шинни архнила урехи лебли биалли.

Амма бахъалгъунти динна гIялимтала пикри хIясибли, асубируси саби луцри яра хIяруби дирес, илкьяйдали хъалч яра мижит тIашбалтес идбагунала, адабчебти адамтала ва чебяхIти гIялимтала хIябрачиб, адамтази илди хIярибихьибси мер багьахъес ва ЧевяхIсила баракат касес ила зияратличи башахъес багьандан.

(«ТухIфат аль-МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментарийтачил, «ИгIанат ат-ТIалибин»).

- Асубирусив арц Кьуръайзи кадирхьес, яра мухчализи сунечира «бисмиллагьи-р-ряхIмани-р-ряхIим или белкIунси»?

- Кьуръайзи яра жузазирти кIапIрала урга, чузирра Кьуръа аятуни, Аллагьла ﷻ, идбагунала уми, яра сегъуна-биалра динна гIилмула белкIани лерти, арц кадирхьес къадагъабарибси саби. Ил тяхIярли «бисмиллагьи-р-ряхIмани-р-ряхIим» или яра иличи мешуси цархIил белкI лебси мухчализира арц кадирхьес къадагъабарибси саби.

(«ФатхI аль-МугIин», «ИгIанат ат-ТIалибин»).

- Сегъуна манзилличибад бехIбирхьуси уршила ва рурсила балугълабаибси замана ва ЧевяхIсила хъарбаркьуни дехIибала, дуббуцари ва цархIилтира илдачи хъарти?

- Балугълаваънилизи халбируси саби жинс хIясибти лишанти дакIудиубхIели. ШафигIитунала мазгьаб хIясибли, уршбала ва рурсбала илдигъунти чумал лишан лерти сари. Эгер 9 дус виубли гIергъи, буцрала календарь хIясибли (БерхIила календарь хIясибли 8 дусра 9 базра) уршила маргашин (набс) дурадикалли, рурсила биалли, гьар базли хIиларирнила (хIяйзла) бурхIни дехIдихьалли, илди балугълабаибтази халбирути саби. ИмцIаливан илкьяйда бетарули бирар 12 - 14 дусла гIямруличиб. Рурсбала цаибти илдигъунти бурхIни 9 дус риубхIели, яра 9 дус риэс 16 бархIи лералли дехIдихьаллира, ил балугълараибсилизи халрируси сари. Рахли бузрала календарь хIясибли 15 дус биайчи (14 дусра, 6 базра ва 16 бархIира БерхIила календарь хIясибли), чедир гьандушибти лишанти дакIухIедухъалли, балугълаваъни ил манзилличибад бехIбирхьуси саби. ХIебиалли, илди лишанти хIясибли балугълаваибсиличи хъарти сари нушачи ЧевяхIсини хъардарибти: дехIибала, дуббуцари, рурсила гIяврат кIапIбарни (дяхIра, бекI някъра ахIенти лебил кьаркьала кIапIбарни) урхIла мурул адамти лебси мерлаб. («ТухIфат аль-МухIтаж», имам аш-Ширванила комментарийти хIясибли, «Мугъни аль-МухIтаж»).

- Муруйчи чебсив хьунуйс сагати палтар исес, эгер илини палтар заяхIедиахъубли, чумал дус мяхIкамли дихIули риалли?

- Муруйчи хъарси саби хIербируси мер-мусаличибси гIядат бузахъули, хьуна палтар сагадирес. Мисаллис, гьар 6 базла духIнар яра дусла манзилти хIясибли илини хьуна палтар сагадирес хъарси саби, илди дуркьдиубли хIедиаллира, саби хIербирути мер-мусала гIядатуни дузахъули.

(«ХIашия аль-Бужайрами»).

- Дазала дулъутив хъубеш нешла дудешличи (мура хала дудеш нешла шайзивадси) къячикалли?

- Магьар дихьили гIергъи, мура дудеш, хала дудеш, хала дудешла дудеш ва илкьяйдали цархIилтира ил къяйлизибти, мура нешла шайзибадти яра дудешла шайзибадти биаб, хьунул адамлис мяхIрамтили бетарути саби. Тяп илкьяйдали, неш, хала неш, хала нешла неш ва цархIилтира, хьуна дудешла ва нешла шайзибадти муруйс мяхIрамтили бирути саби. ХIебиалли, илдачи къячикниличибли дазала дулъути ахIен.

ХIушала пикри бяхIчииулра, чедиб гьанбушибти адамти хъайчикабиибтас мяхIрамтили бетарути саби магьар дихьили гIергъи, илди-ургаб мура-хьуна ургабси гъамдеш бетаурли хIебиалра. («ТухIфат аль-МухIтаж»)

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


РабигIуль-авваль базла дурхъадеш

РабигIуль-авваль баз ЧевяхIси Аллагьли ﷻ дурхъабарибси саби лебил Сунени бархьибти идбагуназивад бегIлара Сунес дигуси Расул ﷺ акIни багьандан. Ил сабабли ил нушаб лебтасалра дебали дигахъес чебсира саби. РабигIуль-авваль – нушала дурхъаси Идбаг ﷺ акIубси баз саби, нуша жагьаннабла цIализирад...


Редакциялизи суал

- ДехIибала дирухIели ташагьудлизиб (Ат-тахIият) тIул се манзил ахъбуцес гIягIниси?   - ДехIибала дирухIели ташагьудлизиб (ат-тахIиятлизиб) ибан тIул ахъбурцнила пасихIдешличила шафигIитунала мазгьабла машгьурси гIялим ибн ХIаджар аль-Гьайтамини сунела «Ан мангьажуль кьавим»...


Россия гъармука улка ахIен

Нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила хасси балбуц 1941-1945-ибти дусмазиб Германияла фашистуначил кабикибси нушала ВатIа ЧебяхIси дергъичиб бухъянбитIи саби. Ил багьандан ургар Россияла Президентла пресс-секретарь Дмитрий Песков илис «нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6, 8 – ибил номертазиб)   3) Магьар кабушни хIярамси манзил Ил манзил саби хьунул адам хIяйзлариубси замана. Сен хIярамси? СенахIенну шаригIятли хьунул адамла ихтиюрти далтахъухIели, ва ил манзил магьар кабушалли гIиддала замана бухъянбилтIуси саби. Амма хьунул адамли...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...