бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Эгер мекъ бируси мерличивад гьарахъли виасли набчив чебсив мекъличи жилис жаваб чарбарес?

- Мекъла шадлихъличи жибарибхIели жаваб чарбарес чебси саби ил мер-мусаличиб хIербирути адамтани. Мекъличибад гьарахъти дурала мераначибти адамтачила буралли, сегъуна гьарахъдешличив виалли жилис жаваб чарбарес гIягIнисил ил шайчир гIялимтала пикруми декIардиркули сари. Ил суайзиб дирхалачебси пикри хIясибли, гьарилти мер-мусала гIядатуни пикрилизи касес гIягIниси саби. Мисаллис, эгер сегъуна-биалра регионнизиб мекъличибад гьарахъси мер-мусаличибтани мекъличи жилис жаваб чарбирес хъарси хIебиалли, илгъуна чебла убисуси саби.

(«Бугъят аль-Мустаршидин»)

 

 

 

- Тухумтазибад букьуртази чихъали халбирути? Лебилра букьуртази халбирути тухумтани букьурла мас касес бирутив, эгер илди мицIирли биалли?

- Эгер хъалибарглизивад мурул яра хьунул бебкIили биалли ва илала букьурти мицIирли биалли, букьурла мас (ирс) кайсуси саби чIянкIли дудешли, нешли, биштIатани ва калунсини (мурул яра хьунул).

Мурул адамла шайзибадти букьурти-тухумти саби: урши;

уршила урши, ва илала удибти (уршила уршила урши);

дудеш, дудешла дудеш ва илала чедибти;

узи, (дулекIла узи дудешла ва нешла шайзивадси);

узила урши (дулекIла ва дудешла шайзивадси);

дудешла узи (дулекIла, дудешла шайзивадси);

дудешла узила урши; мурул.

Хьунул адамла шайзибадти букьурти-тухумти саби:

рурси; уршила рурси; неш; хьунул; рузи (дулекIла, дудеш цаси - дудешла шайзирадси, неш цаси - нешла шайзирадси).

("Ар - РахIабия фи ГIильм аль - Фараид")

 

 

 

- Мурул адамличи хъарсив сунела хьунул хIяжлизи яра гIумрализи рархьес эгер илала даарила кьадар арц лерли диалли?

- Муруйчи чебси ахIен сунела хьуна хIяжлис яра гIумралис харжанас арц дедес, илала арцла шайчибси аги сегъуна хIяйчиб биаллира. СенкIун муруйчиб чебси саби хьунуйс хъали бедес, беркайчил, палтар-кьяшличил, умудешла ва хъа ваяхIличил гIерруцесцун. Амма мура имканти лерли диалли хIяж дураберкIахъес арц дедес, сари давлачерси риаллира, ил барни гIяхIси саби. Ил бируси саби хъалибаргла бархбасуни чIумадиахъес, диги имцIабиахъес ва сунела хьунуйчи гIяхIси хIеруди дакIубарес багьандан.

(«Мингьаж ат-ТIалибин», ШархI Мугъни аль-МухIтаж»)

 

 

 

- ВебкIибси адамлис гIяхIдешлис бируси зикру адамти цалабикили бируси 70 азирла бируси бикIуси бархьсив?

- Адам вебкIибхIели цалабикибтани зикру бируси саби гIяхIси нигетличил, вебкIибсилис цIализибад берцуди биахъес багьандан, Аллагь ﷻ чевяхIвирули ва уркIилизиб Аллагьла ﷻ гьалаб урехиличил. Зикру азирла, 10 азирла яра имцIаси биаб, белчIунси зикрулизибад пайда лебси саби вебкIибсилисра, ил бучIуси адамлисра кири биуси саби. ИмцIатигъунти гIялимтани бурули саби, «Ля илягьа илляЛлагь» 70 – ли азирна бучIалли жагьаннабла цIализивад верцес вирниличила. Илкьяйдали зикру бучIусира верцес вирули сай. Бахъал авлияунанира ил марбирули саби. Зикру сабабли цIализивад верцес багьандан уркIилизиб нигет биэс гIягIниси саби Аллагь ﷻ чевяхIвируси ва Илизивад урухкIуси. ИлхIели сунени белчIаб яра сунес белчIаб, адам жагьаннабла цIализивад верцес вирули сай.

 

 

 

- Секьяйда дехIибала диралли гIяхIси зягIипси адамли, эгер жамигIятличил дирути дехIибала гIеркъадилтIахъниличибли илини кайилицун дирес бетарули биалли, суненицун дирухIели тIашлира дарес вирули виалли?

- Илгъуна зягIипси адамлис дехIибала суненицун дирни къулайсилизи халбирули саби. Имам ас-СуютIини сунела «Аль-Ашбагь ва ан-Назаир» жузлизиб лукIули сай: «Эгер адамли хъулир тIашли дехIибала дарес вирули виалли, жамигIятличил дирухIели биалли кайили дирес чевкъули биалли, илис къулайли чебиули саби суненицун дирес, дехIиба бекIлибиубси рукну - тIашизни (кьиям) калахъес багьандан.

 

 

 

- Сегъуна-биалра такьсирлизив гIяйиблавируси адам сунечи гуж барниличивли мукIурвакIалли, илгъуна илала жаваб кьабулбирусив?

- Эгер такьсир барнилизив чичи-биалра ташмишдеш биалли, мисаллис хъулки барнилизиб, ва гIяйибла вегIлизи халирусиличи сунени гIяйиб чекадхIейсни багьандан гуж бирули биалли, илкьяйда мукIурвакIни гьарли-марсилизи халбируси ахIен. Хаслира гIяйиблавирусини балули виалли сунени гIяйиб чекасайчи сунела шайчир ихтиюрти дулъути баркьудлуми дурадуркIниличила.

(«ИгIянат ат – ТIалибин»)

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...