Суалти-жавабти

- ХIябрази вякьунхIели Къуръайзибад се белчIалли гIяхIси?
- ЖумягI бархIи сунела бегIтала хIябличи чи укьялра ва «Ясин» сура белчIалра, ил сурализирти хIурприцад илала бунагьуни урисути сари.
МицIирли лебалли сунела бегIти инжитбирули яра илдачи лехIхIейхъули калунси адамли, илди бебкIили гIергъи илдала хIябрачи вякьи балга-дугIя делчIалли, ил чула бегIтани разидеш сархибти адамтала лугIилизи кархахъуси сай.
«Аятул-Курсий» белчIалли ва хIябрази хIярибихьибтала хIурмат баралли, Аллагьли ﷻ гьарил хIяблизир нур улкахъути сари, хIябрала бухIнала илабтас гьарзабирахъуси саби.
ЦацабехIти гIялимтани бурули саби, эгер хIябличиб «Ясин» белчIалли ва хIяблизибтала хIурмат баралли, илдачибси хIекь камбируси саби, «Ясин» белчIунсилис биалли илди хIябразир чум хIяб лердиаллира илдицад гIяхIти баркьудлуми лукIути сари.
- Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли ихтияр лебсив?
- Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи кьабулдеш хIебагьахъурли риалли, муруй сунес харждарибти арц чардарес гIягIнити сари. Рахли мурул хьуна ихтияр хIясибли сарри арц харждарибти викIалли, илини ил марбарес чебси саби, бикьрумира кили. Эгер илини бикьруми кес хIейалли, хъя хIясибли хьунул маррируси сари, сари кьабулли хIериъни яра муруйс ихтияр хIебедни сунела арц илизи харждирахъес.
ЦархIилван буралли, эгер хьунуй илди арц чардарахъес тIалаббаралли, ва муруй кабизахъес хIейалли илала кьабулдеш хIясибли харждирни, илини арц черахъес хъарси саби, хьунуй сари иличил кьабулли хIериънила хъя барили гIергъи.
(«Аль – фатава аль – муътамада», «ТухIфат аль – МухIтаж», ХIашия аш – Ширвани)
- Дила неш хIяж барес хьулрикIусири, амма ил барес ралкьхIеурли ребкIиб. Гьанна наб илис кьадин хIяж барес асубирару?
- ВебкIили агарси адамлис мицIирли левалли хIяж барес дигули ахъибси виалли, илис кьадин хIяж барес асубируси саби, илала ихтиярличил.
Эгер илала вебкIили гIергъи хIяж барес багьандан харждарес арц кахIели диалли, илала наслулизибадтасра илис кьадин хIяж барес асубируси саби чула харжаначил, чус дигули ахъили гIергъи. Амма ил барес чебси ахIен. ИлхIелира вебкIибсилис кьадин хIяж бируси сунени дурхъаси хIяжла чебла таманбарибси виэс гIягIниси сай.
- ХIяблар хIисаб-суал хIедирути адамтала кьукья лебсив?
ХIисаб-суал балугълабаибти лебил адамтас дирути сари, идбагунас, шагьидунас, сиддикьинтас, кьявгала изайзибад, канила изайзи- бад, жумягI дуги яра жумягI бархIи бебкIибтас ахIенси, ва убкIуси сягIятлизив «ал-Ихлас» (Кьулгьу) белчIунсилис ва гьар дуги калхьухIели сура «ал-Мулк» яра сура «ас-Сажда» бучIусилис ахIенси. ДекIарли буралли, илди сураби дучIнила пайдаличила багьурмадан, илди сураби дучIес вехIихьес гIягIниси сай адам гьар дуги дучIес хIейаллира, вегIла гIямрула имцIатигъунти дугур- базиралра. Ил пикри цацабехI гIялимтала саби, амма цацабехIти гIялимти бикIули саби (ва ил пикри бархьсигъуна дирхалачебси саби) идбагуни ва шагьидуни ахIенти лебилра камти диалра хIисаб-суаллизи биркути саби или. («ТухIфатуль - МухIтадж»).
- Дила юлдашуни цара миллатла наб хIедалути мезличил дила гьалаб гъайбикIалли ил бунагьлизи халбирусив? Иличила сегъуна хIядис лебси?
- ГIе, шаригIят хIясибли илди хIела ихтияр агарли чула мезли гъайбикIес асухIебирар. Иличила хIядис баахъиб аль-Бухари ва Муслимли. МухIяммад Идбаг ﷺ викIар: «КIел адамли хIябъэсил левси мерлаб дигIянати ихтилатуни датаб, ил гьимхIевкIахъес багьандан» («Далиль аль-ФалихIин», «Файз аль-Кьадир»).
- Асубирусив магьар дихьес дудешла рурсиличи нешла уршили?
- Биштати лебти хьунул адам ва муру ладам хъайчикабиибхели, хьуна цара муруйзивад акIубси урши ва мура цара хьунуйзирад акIубси рурси цалис ца гъамтили (мяхIрамти) бирути ахIен, рахли илдала цархIил журала тухумдеш хIебиалли. Илдала бегIти мурул хьунул биалли, цара диргалабулхъуси гъамдешра хIебиалли, илди урши-рурсилис магьар дихьес асубируси саби.
Нуни цагIяхIти арц цаладяхъилра. Илдас хIяж барасли къулайсив яра хъайчикайъни?
- ХIечиб чебси ахIен хIела гьаларла хьунул хъали-мерличил гIерруцес, амма хIела дурхIни иличил хIербирули биалли илис ихтияр лебси саби илди хIербируси хъулир хIерриэс.
ДурхIни биалли нешличил хIербирниличи хIерхIеили, хIуни беркайчил, палтар-кьяшличил, белчIудила гIягIниахъличил ва гIямрулизир хIяжатти цархIи секIлачил гIеббуцес чебси саби динна кьанунти хIясибли («ТухIфат», «ХIашият аш-Ширвани»).
Бунагь се барили умубарес вируси? Илис се барес хIяжатси?
УркIи-уркIиларад тавбара дарили гьатIи ил бунагьличи чархIевхъес къайгъибарес хIяжатси саби. Бусурман адамли уркIи-уркIиларад тавба даралли, Аллагьли ил Сунес вегIла дигуси лагъ варес асубирар.