Суалти-жавабти

– ДехIибала халдирутив, эгер илди дарибси замана бархьсил ахIенал васвасикIули дарили диалли?

– ДехIибала дархьли дарнила шартI саби илди дируси замана бални. ХIебиалли, илдала манзил хIебалули дарибти, яра замана халхIебарили дарибти дехIибала дархьтили ва тамантили детхIерар ва сагали дарес чебиркур, хIятта гIур якьинбиалра сунела заманаличир дарибти диъни.

Амма дехIибала дирусини замана хIясибли сари или дирути сунела замана сабаайчи дехIибала дарили виалли, илди илдачи мешути черахънилизи халдирути сари, мурт биалра илдигъунти уркали диалли. Адамла уркалунти дехIибала хIедиалли, илди чеимцIатази халдирути сари.

– Сунес Кьурбан белгьес дигусилис асубирусив гъез ва никуби кьицIдирес?

– ХIейгесилизи халбируси саби (карагьат) сунес Кьурбан белгьес пикрибарибсилис лебил кьаркьайчирти гъез, никуби кьицIдирес, кам, цулби урисес ва хIи дурайэс. Ил хIейгеси манзил бехIбирхьуси саби Зуль-ХIижжа базла цаибил бархIи бехIбихьибхIейчибад ва кавлуси саби Кьурбан белгьайчи.

Чараагардеш акIалли, мисаллис цула яра се-биалра убасес, асубируси саби. Илала пасихIдеш илди кьаркьа биркIанти бунагьуназирад умударнилизирад мяхIрумхIедарес ва жагьаннабла цIализирад уцахънилизиб саби.

– Асубирусив чумал адамлис ца мицIираг белгьес?

– Асубируси саби халаси хIяйван белгьес яра валри верхIел адамлис. Илизиб бутIакьяндеш дарес асубируси саби илди ца хъалибарглизибти биаб, урхI биаб декIардеш агарли. Илкьяйдали декIардеш агара цацабехIтани Кьурбан лугьули биалли, цархIилтас чIянкIли диъ дигули балли, хIябъэстани фарз дурабуркIули, авэстани суннатлис лугьули биаллира.

– Нуни дила уличибли Кьурбан белгьасли дила хъалибаргли шабагъат кайсусив?

– Хъалибарглизибад ца адамли Кьурбан белгьалли, хъулибти лебил илини бахес хъарти хъалибаргла суннат бетерхурсилизи халбируси саби. Амма иличибли илдани шабагъат кайсуси ахIен, сенкIун Кьурбан гьарилличи хъарси суннат сабхIели. Хъулибтас кири баахъес багьандан бурес вирар: «Нуни шабагъатлизиб бутIакьянчиби бирулра итдира, итдира…» – илини гьанбушибтани шабагъат кайсу.

– ИхIрамлизи керхурси хIяжликьяналис цархIил адамла бекI бялгIес яра гъез кьицIдирес асубирусив хIяжла яра гIумрала гIядат дураберкIес багьандан, яра ихIрамлизив ахIенсилицуну ил барес асубируси?

– ХIяжликьяна ихIрамлизивхIели къадагъа агара бекI бялгIес яра гъез кIицIдарес сунела яра цархIилла хIяжла яра гIумрала рукнуби дарес багьандан. Ил барес багьандан гIягIнидеш агара цархIил ихIрамлизив ахIенси адамлигIив къяйцIикIес, сенкIун ил тяхIярлизивхIели хIяжликьяназибад гIягIниси – илини бекI бялгIни яра кьицIбарни саби, сунени яра цархIилла кумекличибли ил ихIрамлизив виаб хIейаб.

Гъез кьицIдарнилис гIякIаличила гъайикIалли, ил гIякIа бируси саби хIяжла яра гIумрала рукнуби дирнила дазурбала дураб бараллицун.

– Кьурбайс белгьунси масла диъ белгьунси мерличибад цархIил мер-мусаличи шагьарлизи яра шилизи арбухес асубирусив?

– ШафигIитунала мазгьабла далилтачил кабизахъурси гIялимтала пикри хIясибли, асухIебируси саби белгьунси мерличибад Кьурбанна диъ цархIил мерличи гечбирес, ил фарзла Кьурбан биаб, суннатла биаб. Суннатла Кьурба диълизибад къадагъабарибси саби шагьарла (шила) дура бихес мискинтас бедес хасбарибси диъ. Калунси диъ илала вегIли сунес дигуси барес вируси сай. Кьурба фарзлис хасбарибси диъ чараагарли ил белгьунси мерлаб буртIуси саби.

Гечбирнила къадагъа тIинтIбируси саби, Кьурбан белгьунхIейчибад. ХIебиалли, белгьайчи мас гечбарес асубируси саби ва вакилличи хъарбаресра асубируси саби иличи арц дархьили.

– Чили барес чебси Кьурбан лугьнила нигет хъарбарибси Кьурбан белгьес багьандан ва мурт бируси?

– Кьурбайс бируси нигет мас декIарбарибхIели, яра ил лугьуси манзил бируси саби. Амма Кьурбан лугьуси замана сабаили гIергъи саби.

Фарзла яра суннатла Кьурбан белгьахъес цархIил адамличи вакил варили хъарбирули биалли, нигет бируси саби ил хъарбируси манзил яра мас лугьуси манзил.

Нигет бируси саби (мягIна): «Нуни нигет барира наб суннатла яра (фарзла) Кьурбан белгьес Аллагь ﷻ багьандан». Вакил варили цархIилличи хъарбирухIели: «Нуни хIу вакил вирулри наб суннатла (фарзла яра) Кьурбан белгьахъес хъарбарили Аллагь ﷻ багьандан».

– БиштIати балугълахIебаибти дурхIнас асубирусив Кьурбан белгьес?

– Сунела хьулчилизиб Кьурбан дебали мягIничебси ва чараагарси «суннат муаккада» саби балугъличи ваибси, дагьрилизивад ара-сагъси бусурмайчи хъарси.

БалугълахIеибси виштIасилис лебилра кьайгимтазибад Кьурбан белгьес асубируси саби дудешлисцун (ил хIейалли илала шайзивадси хала дудешлис), эгер илини сунела арц харждирули виалли. Кьурбан белгьнилис шабагъат виштIасили кайсу, кьайгъимли биалли савгъатлис.