Суалти-жавабти
Суалти-жавабти
- Асубирусив гIяярвашули хуреглис диъ пайдалабарес ихтияр агарти мицIираг кадуршес гули бакIахъес багьандан?
- ШафигIитунала мазгьаб хIясибли, чула диъ асухIебирути мицIирагличи гIяярвашес, гули багьандан илди кадуршес, яра делгьес кадагъабарибси саби.
(«Асна аль – МатIалиб», «Аль – Мавсуа аль – ФикIхIия аль – Кьувайтия»).
- Жаназала дехIибала дирухIели вебкIибсила у айхъес гIягIнисив?
- Жаназала дехIибала дирухIели нигетлизиб вебкIибсила у гьанбушес чараагардеш агара, ил вебкIибсилис дехIибала дарес, яра имамлис гIергъи дехIибала дарес ибси нигет биалли баибси саби.
Эгер дехIибайчиб жаназа агарли биалли, ил шайчир гIялимтала пикруми декIардиркули сари, ва бахъла пикри хIясибли, адамли нигетлизиб вебкIибсила у бурес чараагардеш чебиули ахIен.
Рахли дехIибала дирусини, дехIибайчиб вебкIибсила у гьанбушалли, амма ил бархьли хIебиалли, мисаллис, адамли ГIумарлис дехIибала дарес нигет барили виалли, гIур биалли ил ГIусман виъни гIячихъбиалли, дехIибала гьарли – мартази халдирути ахIен. Илкьяйда бетаруси саби, эгер илини нигетлизиб тяп ил вебкIибсилис или, яра имамли дехIибала дирусилис или нигет хIебаралли. Рахли илини нигетлизиб у бархьли хIебуралли, амма илхIели тяп ил вебкIибсилис дехIибала дирни гьанбушалли, дехIибала дируси имамлис гIергъи дарес или, илала дехIибала гьарли – мартази халдирути сари.
(«ТухIфат аль – МухIтаж»)
- Эгер кIел адам къаршибикили цазаманализиб кIилилра цалис цали салам бедалли, гьарилла салам цархIиллис жавабли бирусив?
- ЧевяхIсини Кьуръайзиб бурили саби (мягIна): «ХIушаб салам лугалли, илгъуна яра гьатIира гIяхIси жаваб чарбиреная. Марлира, Аллагьли ﷻ гьар секIайчила жаваб тIалаббируси саби» (сура «Ан-Ниса», аят 86).
Ашкарси саби, бусурман адамлис гьалаикили салам бедни гIяхIсилизи халбируси – суннат саби, илис жаваб чарбарни биалли – чараагарси фарз саби.
Эгер кIел адам къаршибикибхIели кIилилра барх салам бедалли, илдазивад гьарилличиб чебси саби цархIиллис жаваб чарбарес. Илдазивад ца гьалаикили салам бедили виалли, кIиибилла салам илис жавабли бируси саби ва кIинайсра салам бедес гIягIнидеш агара. Амма итилла нигет биалли, сунени цаибил яргализиб салам бедес ибси, ил тяхIярлизиб илини сагадан жаваб чарбарес чебси саби.
(«Мугъни аль–МухIтаж», «ТухIфат аль–МухIтаж»).
- Асубирусив лацла бяхIличи адабчебти гIялимтала, мисаллис, имам Шамильла, яра цархIилти динна гIялимтала суратуни диршес?
- Суратлизиб чебиуси кьаркьа чедибси бутIацун биалли (вайла хъарцун) яра адам ил касибси жураличив мицIирли виэс хIейралли, илгъуна сурат къадагъабируси ахIен. Илгъуна журала адамла сурат мицIирли ахIентала суратунази халбируси саби: галга, тIабигIят, сарира суратдирес асубирути.
Ил багьандан имам Шамильла яра цархIилти адабчебти гIялимтала вайлиу бикайчи касибси яра суратбарибси биалли, бяхIлизи баршес асубируси саби.
(«Аль-барика аль – МахIмуда шархI, ат – Тарика аль – МухIаммадия», Мугъни аль – МухIтаж»).
- Эгер адам гьунчиб лайбакIибси бананна гIянкIаличивад хIусухъи кайкили кьяш бячи биалли, ил лайбакIибсини жавабкардеш дихутив?
- Гьарил жамигIятла гьунчил пай-даллаикIуси адамли сунела баркьудлумас жавабкардеш дихIес гIягIниси саби. Мисаллис, адамли жамигIятла гьунчи жярга-зекъ, бананна гIянкIа ва цархIилти нясдешуни лайдакIалли, ва аркьусини хIисабхIедарили кайкили, арадешлис зарал биубли биалли, илди лайдакIибсини жавабкардеш дихес ва зарал чебахъес гIягIниси саби.
Эгер адамли балу-балули бананна гIянкIаличи кьяш кацIили биалли, ил лайбакIибсини жавабкардеш дихути ахIен. Илкьяйдали илини жавабкардеш дихути ахIен сунела азбарлаб, адамти хIебашуси мерла яра жярга-зекъ дируси мерла лайбакIалли. Илала баркьуди вайбаркьлис дураберкIибси пикри хIебиалли, мисаллис азбарларад нясдешуни жамигIятла гьунчи дягIли ардухили, чи-биалра кайкили зарал биубли биалли, илхIелира илини жавабкардеш дихути ахIен.
(«ТухIфат – аль МухIтаж»)
- ВебкIибси адам хIяриирхьухIели «Ясин» бучIухIели, Кьиблаличи къакъбарили, вебкIибсиличи яра хIябличи хIерикIули белчIес асубирусив?
- ХIяблизи адам Кьиблаличи дяхIдарили хIяривирхьуси сай. «Ясин» илала хIябла мякьла кайили бучIули виалли, асубируси саби Кьиблаличи къакъ барили кайили белчIес. ХIябличи кайили ахIи, цархIил мерличи витIакIили яра тягIзият лебси мерличиб бучIалли, дигеси саби Кьиблала шайчи вяхIчили кайзурли бучIес. ХIябразиб «Ясин» бучIухIели, вебкIибси вегIла гъамси виалли, иличи хIерикIули белчIес вирар, гъамси хIейалли Кьиблаличи вяхIчили бучIуси саби.
- Асубирусив сагъхIедиэсли зягIипдикибти мицIираг дусаахъес (дарман бедили дебкIахъес)?
- Бусурмантала мазгьабтала гIялимти-ургар илкьяйдали дусаахъи, селра изихIеахъурли, цIакьли зягIипли инжитдирути мицIираг дубкIахънила (эвтаназияла) шайчир жалани лер, гьарилла пикри декIарси саби.
Маликитунала мазгьабла гIялим имам аз-Заркани ва цархIилтани асубирахъули саби сагъхIедиэсли зягIипти мицIираг дусаахъес, ва илкьяйда барни гIяхIсилизи халбирули саби, мицIираг инжитдирахъули датесичиб.