СУАЛТИ-ЖАВАБТИ
СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

- Вирусив муруй хьунул чаррарес дугьбачил яра баркьудлумачил?
- Муруй сунела хьунул чаррарес дигниличила (хIяйна магьар кабушниличила ахIен гъай), дархьли дурибти дугьбачил «ХIу нуни чаррирулри» или, яра цархIилван аргъахъили «ХIу наб асурирусири» ва цархIилтира дугьбачил, багьахъес вируси сай. Илкьяйдали илини кагъар белкIесра вируси сай. Хьунул чаррирни баркьудлумачил (лишантачил, уммайличил, хьунуйчил гъамдеш дарниличил ва цархIилтира секIайчил), ил барес нигет биаллира, дугьбачил хIебуралли, халбируси ахIен. Гъай хIедалуси адамла лишанти яра къарлла белкI халхIебаралли. Чедиб бурибсилизибад аргъес чебиркур, нигет агарли, кагъарличил яра якьинни ахIенти дугьбачил хьунул чаррирни гьарли-марсилизи халбируси ахIен. («ТухIфат аль-Мугьтаж», «Асна альМатIалиб»).
- Асубирусирусив «цIудара касса» бикIуси тяхIярли арц дурчес, сунезибра чумал адамли бутIакьяндеш дирули кабизахъурси арцла кьадар ярга хIясибли кайсес ?
- «ЦIудара касса» ибси уличил имцIаливан организациябала 5-10 яра имцIалира хIянчизартани гьар базли кабизахъурси кьадарла арцла лугIи цалабирхъути саби. Мисаллис,10 адамлизивад гьарил илкьяйда виркьусини гьар базли 1000 къуруш хIясибли, дурчули чIала бушили , яра ярга хIясибли, илди 10 000 гьар баз ца адамли кайсути сари. Гьарилли 10 базла бухIнаб сунени касибси 1000 -ла дурабад базли азир хIясибли, 9 000 къуруш дедес гIягIниси саби. Динна кьанунти хIясибли, илкьяйда арц дурчнилизиб селра къадагъаласи агара. (ХIашия аль-Кьальюби шархI Мингьаж атТIалибин»).
- Асубирусив даарила кьадар агархIели секIал исес ва илди дихIес, гIурхIели дурхъаси багьаличил дицес ибси пикриличил?
- ИхIтикар – бахъли ва имцIали дузахъути секIал исни ва илди дихIни саби, кIинайс дурхъали дицесли. ИхIтикар къадагъабарибси саби, сенкIун гьарли-марли ахIенси агри алкIахъухIели, багьни ахъдирахъухIели ва исути адамтала арц имцIали харждирахъухIели. Берк-бержла продуктунала дурабад ил къячбилкуси саби цархIилти бегIлара дебали хIяжатти секIайчира, лебтанилра исухIели камдиэс дирути, мисаллис дармунти, бинтуни, сапунти, гIявадеш яра палтар-кьяш.
Чучи халаси хIяжатдеш лебси манзил, мисаллис, мухъи, машина яра цархIилти секIал, сарира бегIлара хIяжаттази халхIедирули диалра, илди асили дихIнира, дурхъали дицес или, ихIтикарлизи халбируси саби, илди камдиубли адамтас далагардешуни ва ункъагардешуни алкIахъули диалли. Мисаллис, хъали ванабиранти секIал асили, илди яни садаибхIели дурхъали дицес ибси пикриличил ихтикарлизи халбируси саби. ИхIтикарлизи халбируси ахIен, секIал дебали исуси манзил цархIилти мер-мусаличиб дурхъали бицес ибси пикриличил исухIели, амма илхIелира ил исуси мерличиб агри ва биъхIебиъни бетаурли ва дурхъабиубли адамтас зарал хIебираллицун. Чедиб бурибси тяхIяр-кьяйда ихIтикарлизи халбируси ва къадагъабарибси саби, секIал биъхIебиънила тяхIяр биаллира, сенкIун гьатIира халаси агри бетарахъухIели.
Ил тяхIярли вачар бузахъули, ихIтикар бетарахъуси адам бунагьлизи виркуси сай, цархIилти вачрукьяби тяхIярли, чулира базарличиб яра цархIил мерличиб ихIтикарлис имканти акIахъубти. Къадагъа илдала секIал исусиличи къячбилкуси ахIен, суненира секIал дурхъали исес чебикибси Сегъуна-биалра вачрукьяли сунела баркьудлумачил секIал биъхIебиъни яра агри акIахъалли, амма дирцути секIал дурхъали дирцули хIейалли, иличи ил къадагъа къячбилкуси ахIен. («ТухIфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванила субкомментариябачил,» ХIашия ар-Рамали аля Асна альМатIалиб»).
- Асубирусив вебкIибсила букьурлис илис кьадин илала уркалунти фарзла дуббуцари черахъес?
- Ил суайчил дархдасунти чумал журала тяхIурти лерти сари:
1) эгер адамли дуббуцари урдатурли виалли, марбареси багьана хIясибли (изала ва цархIилти) ва илди черахъес валкьхIеурли вебкIили виалли. Илдигъунти дуббуцари черихъути ахIен, илдас гIякйа бедлугуси саби (кафарат) ва иличиб ЧевяхIсила гьалаб бунагь лебси ахIен;
2) эгер адамли дуббуцари урдатурли виалли (марбареси багьана лебли яра агарли), амма илди черахъес замана лебли хьалли, гIергъиси Рамазан сабаайчи вебкIили виалли, илала букьурли (яра илини ихтияр барибсини), илала дуббуцари черахъес вируси сай;
3) эгер адамли дуббуцари урдатурли илди черхIехъили виалли (илди черахъес ахъри лебли хьалли) ва гIергъиси Рамазан сабаили гIергъи вебкIили виалли, илхIелира илала наслулизивсилис илала дуббуцари черахъес асубируси саби. Амма илди кьандиънилис, илис гьарил бархIилис ца анкIила мудд хIясибли (576 анкIила грамм), илала лебдешлизибад дедес гIягIниси саби. Рахли 30 адамли ца бархIила бухIнаб вебкIибсила уркалунти дуббуцари дуцали, илала наслулизивси букьурла ихтиярличил, илди гьарли-мартази халдирути сари, бархьси пикри хIясибли.