бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Асубирусив вегIла хъа гьалабси, жамигIятла гьуни барес батурси ванзала бутIа хIяриличил алавбирес?

-  ЖамигIятла гьуни барес батурси ванзаличир, сегъунти-биалра луцри, хIяруби, тIашдатурти секIал, удатурти кьадуби ва галгуби къадагъадарибти сари, сецадла халаси ва бягIуси мер лебли биалра. БусягIятла манзил ил ванзаличиб селра агарли биалра ва иларти мер-мусала бекIли, имамли, администрацияли ва цархIилтани ихтияр гили биалра, сеналра къадагъаласи саби.

Илкьяйдали, вегIла гIяйниб тукен яра се-биалра тIашбалтухIелира, мякьлабси жамигIятла гьунчибси ванзаличибад кесек биалра пайдалабарес къадагъабарибси саби. («Нигьаят аль-МухIтаж»).

 

 

- ДехIибайчив дазала дехъубли диъни гьанбикалли се бируси? ДехIибала тамандирутив яра дехIибала дехъубли сагали дазала дирутив?

- ДехIибайчи кайзурли гIергъи дазала дехъниличи шакикалли, итмадан, дехIибала тIашкаили сагали дарили дазалара, сагали дехIибала дарес хIяжатси саби.

 

 

- Асубирусив цIудара рангла палтар дихес?

- ЦIудара рангла палтар дихни суннат ахIен, амма асубируси саби, тяп илкьяйдали гьар журала цархIил рангла палтарра, цIубаби агарли. ЦIубаби палтар Идбагла ﷺ хIядисуни хIясибли дихес суннат саби. Мурталра цIудара палтар дихни, гапла баркьудилизи халбируси ахIен (хиляф уль-авля), ил гIялимтанира марбирули саби.

Асубируси саби цIубаби, духъутIа, хIунтIена, шиниша ва цархIилти ранганала палтар, илизиб лебил гIялимтала пикри цауркIли саби.

Имам аш-ШафигIини ва илала бучIантани бегIлара гIяхIсилизи халбирусири цIуба ранг. Ибну ГIяббасли Идбагличибад ﷺ баахъибси хIясдислизиб бурили саби: «ЦIуба рангла палтар дихеная, сенкIун ил бегIлара гIяхIси ранг саби, хIушала бебкIибтира цIуба капантази кабуцая» («Аль-Мажму»).

«Мурталра цIудара рангла палтар дихни, дабрира дархли, гапбирули ахIен» («ХIашия аль-Калюби»).

 

 

- Ниъла дурхIя ветаэс сегъунти шуртIри гIягIнити?

- Хьунул адамли сунела ниъли вахунси виштIаси илала ниъла дурхIя (яра рурси) ветаруси сай кIел шартI диалли:

а) валхухIели ил кIел дус хIейубси виэс гIягIниси сай;

б) ил шуйна яра имцIали вахес гIягIниси саби.

 Ниъли виштIаси валхуси хьуна мурул илис дудеш ветаруси сай. Ниъла уршилис къадагъабируси саби сунени ниъ дерхъибси хьунуйчи ва илала гъамти хьунул адамтачи (неш, рузи, рурси…) хъайчикайэс. Урши ниъли вахунси хьунул адамлисра илис ва илала уршилис шери рукьес къадагъабарибси саби.          

 

 

- Мурул, хьунул декIарбиркухIели, муруй хIу наб дигули ахIенрину рукьен, хIу дила хьунул ахIенри викIалли магьар делхъутив?

- Муруй хIу дила хьунул ахIенри ибхIели, магьар делхъути сари, амма илди гъайличил илала чум тIалакьличи пикри лебрил баянбарес хIяжатбиркур. ХIушала мер-мусаличивси имамличи дугьадизурли, илди масъулти гIячихъдарни гIяхIси саби.

 

 

- Асубирусив магьар дихьес дудешла рурсиличи нешла уршили?

-  Хьуна цархIил муруйзивад акIубси урши ва мура цархIил хьунуйзирад акIубси рурси цалис ца гъамти (мяхIрам) ахIен. Рахли илдала цархIил журала тухумдеш хIебиалли. Илдала бегIти мурул- хьунул биаллира, цархIил диргалабулхъуси гъамдешра хIебиалли, илди урши-рурсилис магьар дихьес асубирар.

 

 

- Се бируси, рахли хя гъамбиалли (къянкъубани, лезмили гъезли) палтарличи?

- Рахли хя яра цура, яра илди цалрализибад акIубси, гъамдиалли кьям-кIуцIуйзи, яра илдала шутIри (жихI) берубси секIайзи гъамбиалли, яра берубси бяхIунсилизи гъамбиалли ил мер чараагарли верхIна шинничил бирцес гIягIниси саби, илдазирад цайна шин умути гIянжиличил дархаили.

(«ХIашия ШархI аль-Хатиб», 1 том 487 бяхI). 

Илизибад аргъес чебиркур, рахли хя гъамбиалли къянкъубани яра дяхIунти гъезли, яра дерубти гъезли дяхIунти палтарличи, ил гъамбиубси мер (палтар, някъ) верхIна шинничил ицуси саби, илдазибад цайна шин гIянжиличил дархаили.

 

 

- Суннатла дуббуцари се бархIи буцалли гIяхIсив, итни бархIи яра хамис?

- Итни ва хамис бурхIназив дубуцалли пайдаласи саби, сенкIун нушала Идбагра ﷺ илди бурхIназив дубурцусири. Ил викIусири: «Илди бурхIназир Аллагьлизи ﷻ арагIебли сипатдарили (дибгIян-хъяшти датурли) адамла баркьудлуми чедиахъути сари. Наб дигулра дила баркьудлуми Аллагьлизи ﷻ ну дубуцибхIели чедаахъес». Эгер адамли илди кIелра бархIилизирад ца бархIи бурцалли, итни бархIи чеббикIни гIяхIси саби, сенкIун Идбагли ﷺ Билаллизи ибсири: «ХIуни итни бархIи дуббуцари мабалтад, сенкIун ну итни бархIи акIубсира, Расул кьяйдали итни бархIи вархьибсира ва гIямрулизивадра итни бархIи аркьяс». Дигеси саби кIел бархIи чердикIили итни ва хамис яра хамис ва жумягI  бархIи дуббурцни. 

(Мугъни аль-МухIтаж).

 

 

- Муруйс хьуна гьалабла магьарлизиб акIубти биштIати чихъали бетарути?        

- Гьалабла магьарлизиб акIубти хьуна биштIати лебли биалли, муруллара сунелара ургаб гъамдеш бетаурли, бархбикили гIергъи, рурсби мяхIрамтили бетарути саби. Илдачи хъайчикайэс асубируси ахIен ва къячикалли дазала дулъути ахIен. Илдачил цунни калаллира хIярамсилизи халбируси ахIен, илкьяйдали илдазибад акIубти рурсбира.

Бурес чебиркур, хьунул адам декIаррикили гIергъи, цархIил магьарлизир акIубси рурсира гьалавла муруйс мяхIрамли ретаруси сари.  

(«ТухIфат аль-МухIтадж», «Нигьаят аль-МухIтадж»).

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....