бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ислам динна чебяхIти хьунул адамти

Ислам динна чебяхIти хьунул адамти

Эфиопиялизи гечбиубти ургар Савдат бинт Замг1атра лерри сунела муруйчил рарх. Ил гьунчив вебк1иб бусурманти Эфиопиялизибад чула ват1ан Маккализи чарбулхъух1ели. Илх1ели Савдас урехила манзил сабри, сунела тухумтани зулму бирнила, ислам дин кьабулбарни багьандан.  Илис г1ергъи Идбаг ﷺ иличи хъайчикайибсири, ва Савда илала бишт1атачи х1еррик1усири. Савдала дудешличи ил ураркьес бак1ибх1ели, ил дебали разивиубсири: «Илини ислам дин бузахъуси сай, ва илис «аль-Амин» (игьдибарла вег1) или бик1ути саби. Ил адабчевси сай ва кьурайшитунала кьамлизивадси сай…»     

Идбагли ﷺ цархIилтира хьунри кабиибхIели, Савдани аргъибсири ил сунечи уркIецIидухъи хъайчикайибси виъни. Иличила багьурхIели пашманриубсири. Илала дурабад, ил рухънараилри. Ил багьандан илис цацадехI къулукъуни тамандирес къиянбулхъулри. Ил секIал хIясиббарили, Идбагли ﷺ илис кункдеш биахъес багьандан ил раткаэс сабаб баргиб. Амма Савдас дигули ахъиб Идбагличир ﷺ ца хъалибарглизир калес, илини сунес декIарбарибси бархIи ГIяйшас (р.а.) бедиб. Ил барахъес Идбагра ﷺ кьабуликиб.

 

ГIяйша

Ил Идбагла ﷺ хIябъибил хьунул сарри. Идбагла ﷺ хьунразирад ил Аллагьличи ﷻ бег1лара гъамси ва ислам диннизир черях1рарибси сарри Хадижас г1ергъи. Ил сунела бегIлара гъамси юлдаш Абу-Бакр халифла рурси сарри, сунечил дарх бегIлара талихIчерти ва бегIлара декIти бурхIни деркIибси. Аллагьла Расулли ﷺ ил чевяхIси адамла барес вирусигъуна хIурмат бариб.  Г1яйшалара Идбаглара ﷺ дудешла шайзибадси насаб Луайюличиб цах1набиркуси саби. 

Мадинализи гечбиубли г1ергъи ил урч1емал дус риубси Г1яйшачи хъайчикайибсири. Ил жявли шери реднила х1икмат Аллагьла Расулличибад ﷺ динна багьуди ва бяркъ каснилизиб сабри. Г1яйша духуси ва пагьмучерси сарри, жявли сек1ал г1ебисуси. Илди Чевях1сини Расулличил ﷺ цах1набяхъиб исламла кьанунти дагьахъес багьандан, хаслира хьунул адамтачил дархдасунти. Сунела рурси илис шери редили гIергъи, ГIяйшала дудешли бегIлара гъамти адамтани вархьватурхIелира Идбагла ﷺ мякьлав вирес хIурмат сархиб. ГIе, ГIяйша Сиддикь ва илала дудеш Абу-Бакар дунъяла ва рухIла гIямрулизиб Идбагличи ﷺ бегIлара гъамти адамтили бетаур.

Илала дурабадра, тIабигIятли бедибси бугаси гIякьлуличил декIаррулхъуси ГIяйша Идбагли ﷺ бехIбихьибси баркьуди даимбарес бажардирикиб. Ил бусурман хьунул адам асх1ябти ургар исламла юриспруденцияла шайчир бег1лара г1ях1силизи халрирусири. Идбагличил ﷺ дерк1ибти 8-9 дусла дух1нар ахъси даражала багьудлуми касибтири.

Илала г1ямру г1ибрат сари лебил бусурмантас.

МухIяммадличир ﷺ хIеррирусири ва ил вебкIили гIергъи илини марбариб сари Ибдагла ﷺ хьунулли риэс лайикьси риъни. Ил дебали мурхьти багьудлумачил ва бугаси гIякьлуличил декIаррулхъуси хьунул адам сарри, дахъал делчIунси, малхIямси, кабизалачерси сарри, секIал хъумуртуси ахIенри. АсхIябтазибад имцIатигъунти илизибад багьудлумачи бегIбирутири. Ил бегIлара унъкли хIядисуни далан сарлинра машгьурриубсири. Имам Г1ях1мадла «Муснад» жузлизир 2490 х1ядис гьаладихьили сари илини.  Кьуръанра илини халати устадешличил баянбирусири, бусурмантала ихтиюртира чеблумира илини ункъли далусири, ил сарри Идбаглизирти ﷺ дакIути ва дигIянти гIяламатуни чичиралра ункъли далусира. Ил багьандан сабри нушала Идбагли ﷺ муэрлизиб иличи сай хъайчикайрниличила багьурси. ЦархIил муэр чебаибхIейс ил Идбагла ﷺ хъули арацIибсири. ГIяйша Абу-Бакарла пахрули ретаурсири. ГIяйша Идбаглизирад ﷺ дахъал секIайчи бирсириубсири. Ил сарри илала гIилму тIинтIбиранра. Ил Идбагла ﷺ хьунулра сарри илала насихIятуначи лехIихъанра.

 

Лаюса Юсуфова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...