Кьуба мижит
Саудунала ГIярабияла дурхъаси Мадина шагьарличибад 4-5 км гьарахъдешличиб тIашли саби Масжид аль-Кьуба ибси уличилси мижит.
Аллагьла Расул ﷺ Маккализивад Мадинализи гечиубхIели Кьуба мижит тIашбатурсири. Илис мер декIарбарибсири Идбагла ﷺ валри тIашбизурси мерличиб. Илаб шинна къую лебсири асхIяб Абу Айюб аль-Ансарила.
Гьарли-марли уркIи умубарес дигути ва Аллагьличи ﷻ гъамбиэс дигули Мадинализи баибти адамтала архIя ил мижитличибад бехIбирхьуси саби, ЧевяхIси Аллагь ﷻ чула бунагьуначивад чевурхниличи хьулбикIули.
Ил Мадинализиб тIашбатурси цаибил мижит саби. Идбагли ﷺ сунела някъли план кабиибсири ва тIашбалтухIели бутIакьяндеш дарибсири. Ил цаибил мижит саби Идбагли ﷺ дакIу-гьаргли сунела асхIябтачил жамигIятла дехIибала дарибсира. Абу ХIузайфала хасарватурси лагъ Салимли мугьаджиртас ва Идбагла ﷺ асхIябтас бекIдеш дирули дехIибала дирусири. Илди-ургаб лебтири Абу Бакр, ГIумар, Абу Салама, Зайд ва Амир ибн РабигIа.
Мижит тIашбатурли гIергъи ЧевяхIси Аллагьли ﷻ бирхарути гапбариб, сура «ат-Таубализиб» бурили: «Цаибси бархIиличибад Аллагьличи ﷻ вирхнила хьулчиличиб ва Ил багьандан тIашбатурси мижит лайикьли саби илизир дехIибала дирес. Илизиб – мурул адамти, саби, чула уркIби умудирес дигути, ва Аллагьлис ﷻ уркIи-уркIилабад гIибадат бирес дигути. Марлира, Аллагьлис ﷻ дигахъу бунагьуназибад умубирути». Гьаланачи ил 32х32 метрла кьадарла сабри.
Кьуба мижитлизи укьнила даража
СахIль ибн Хунейфли Идбагли ﷺ бурибси баахъиб: «Сунела хъулив умувиубли чи Кьуба мижитлизи вакIили, илар дехIибала даралра, илис шабагъат бирар, биштIаси хIяж барибсилисгъуна».
СагIд ибн Вакьасли Идбагли ﷺ бурибси бурули сай: «Кьуба мижитлизир кIел ракагIятла дехIибала дарес наб дигесли саби, Байт аль-Макьдис мижитлизи кIина укьесил. Адамтани балути биалри сегъуна шабагъат лебсил Кьуба мижитлизиб, илди ила лябкьутири валруми дуцIдарес гIягIнибикалра».
Идбаг ﷺ мижитлизи хьурали ва валриличив вашусири сут бархIи. СенахIенну сут бархIи илини сунес акьубалтусири, алхIят бархIиличивад вехIихьили жумягI бархIиличи бикайчи илини жамигIятла хIяжатуни детурхахъусири.
Аллагьла Расул ﷺ ахиратла хъули арякьи гIергъи, мижит бягIубарибсири. ГIусманни ва ГIумар ибн ГIябдул-ГIязизли бекIдеш дируси манзил, мижит халабарибсири. 1829 ибил дуслизиб СултIан МяхIмуд II – лли ил тамай сагабарибсири.
Гьаннала заманала мижит аль-Кьуба – египетла архитекторла ва устнала хIянчи саби, сагадан тIашбатурси, ва гьалаблайчиб халаси, илизи 20 азирличибра имцIали адам кабурцути саби. ДехIибала дируси мер кIиибил дерхIличиб саби. Мижитлизир илкьяйдали лер дазала дируси мер, офисуни, вачарла мерани ва библиотека. ГIямзурбазир авал минара тIашли сари ва урегдехI къапу лер, азбар цIуба, хIунтIена ва цIудара мармар къаркъали кабуцили саби.
Кьуба мижит дунъяличиб халаси кьадри-кьиматла ва бегIлара жявхIелла мижитуназибад ца саби. Ил мерличир сарри динна гIядатуни кадилзахъес дехIдихьибти ва ишбархIира динна тарихла бехIбихьудличи къячбикес дигути ила хIяжликьянаби башули саби.
Мижит динна объект саби гIибадатлис дуги-хIери абхьибси. Мадинализивад ила ваэс вируси сай 3 километрла жагаси гьунчивад. Илар дехIибала дарни суннат саби ва илди дарибсилис халаси кири лукIуси саби.
Ислам дин бехIбихьибхIейчибад ишбархIиличи бикайчи Кьуба мижитла жагаси къубба Мадинализи башути адамтала бегIлара дигуси мерли бетаурли саби, чулира илаб гIибадат бирути.