бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала черихъни

ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси саби. Итабси ца дус ишарти 50 000 дусличи цугбиркур.

 

Чебла лебсини виубцад жявли чебахъес гIягIнибиркур, акьуси замана илди черахъес харжбирули. Илди черихъни «гIурличи» арбухес асухIебирар. «ГIур» чис ва мурт лябкьянал ца Аллагьлицун ﷻ бала. Фарзла дехIибала черихъес чебуркъубси (илди чула заманаличир хIедарни багьандан) Аллагьла ﷻ халаси уркIецIилизивад улхъуси сай. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, МяхIшарла Диванна бархIи бекIличи чекабаибси берхIила цIали бекIла мехIе рурхъяхъухIели, Аллагьла ﷻ уркIецIила дяхIцIилиуб бирар 7 адам, илдазивад ца сай балугълаваибхIейчирад дехIибала дируси жагьил адам.

БегI гьалаб сецад дехIибала хIедарили уркалил дурусли белгидарес чебиркур, чIумали кьасбарили, гьар бархIи 2, 5 яра 10 бархIила паризала дехIибала черихъес ва ил низам гьеч булъхIебулъули. ГIяхIси саби кIинайс ташмишхIейкIес, дехIибала черихъес вехIихьибси замана белкIни: бархIи, баз, дус ва черахъибти дехIиба лугIира бархли.

Черихъути дехIибала дурадеркIес карагьатси замана агара. Фарзла дехIибала черихъес вирар ратибатунала ва цархIилти суннатла дехIибултала мерлар. Ратибатунала ва суннатунала дехIиба чула заманаличир (нигетличил) паризаби черихъалли, илди детерхахънилизира халбиру, амма декIарли дарибхIеливан халаси кири хIебиур.

СягIид-Апандини паризала дехIиба чебла лебсилис ишдигъунти суннатуни детурхахъес маслигIятбариб: ратибатуни, тасбихIла, тагьажудла, зухIяла, аввабинти, берхIи (яра бац) буцнила, заб тиладидарнила, сенкIун илди дехIибайс кири дебали халаси саби.

Уркалунти паризала дехIибала черихънила кIел тяхIяр лер:

а) бегI гьалар савлила паризаби черахъес, гIур – хIерейсла, хIябъибил яргалис – хIерейсла гIергъила ва ил тяхIярли гIурилтира;

б) гьар бархIи 5 яра 10 бархIила паризала дехIибала черихъес.

Гьайгьайрагу, гьарил черихъути дехIибайсра чараагарли нигет бирес гIягIнибиркур: «Нуни нигет барира савлила (хIерейсла, дакьала…) паризала 2 (4, 3…) ракагIятла дехIибала черахъес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».

Паризала дехIибала черихънила нигетлизир илди се заманалал ва чум ракагIятлал чедиахъу.

ДехIибала чула заманаличир дарес хъарсиван, уркалунти дехIибалара гIела архIедухили, черихъес гIягIнибиркур.

Авал мазгьабла имамти ва илдала гьунчи кабизурти цауркIли саби, се сабабли калахъунти диалра – хъумкартурли яра ускаи – илди черахъес гIягIнили диъниличи. Илис бикьридеш дирули саби иш гIергъиси хIядисли: «Аллагьла ﷻ гьалабси чебла сеннира чебахъес лайикьси саби» (Бухари, 1754). Ашкарливан, Идбагли ﷺ у сегъуна-биалра сабабли дехIибала калахъунсилизи илди черахъахъес бурибси саби: «Илдас, сари черахъни ахIенси, цархIил тяхIяр агара» («Кабир» бикIуси жузлизиб Табранини бурибси саби).

Бурибсилизибад нушани иргъулра, хъумартурли яра ускаи дехIибала калахъунсини (илди мариэсти сабабти диалра), илди черахъес гIягIнити сари. Пикридухъенаягу, сабаб лебли калахъунти дехIибала черахъес гIягIнити диалли, сабаб агарли калахъунти черахъес, гьатIира халаси сабаб леб. Ташмишдеш агарли, ишгъуна анцIбукьлизир илди черахънила цIакь гьатIира имцIабирули саби.

КьанхIедиахъубли дехIибала диреная, сабаб лебли кали диалли, черихъеная.

 

Ислам ХIямзатов

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6, 8 – ибил номертазиб)   3) Магьар кабушни хIярамси манзил Ил манзил саби хьунул адам хIяйзлариубси замана. Сен хIярамси? СенахIенну шаригIятли хьунул адамла ихтиюрти далтахъухIели, ва ил манзил магьар кабушалли гIиддала замана бухъянбилтIуси саби. Амма хьунул адамли...


Садж

Садж азербайжанлантала хурег саби. Ил жура-журала диълизибад барес вируси сай. Нушани гIяргIяла диълизибад гьалабирхьулра. ГIягIнидиркур: гIяргIяла диъ – 300 гр. помидор – 3; жерши – 200 гр; кьяртIалализирти хъара – 250 гр; шайтIа кьапIни – 100 гр; болгарский...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...


Илдигу нушала Гьалжанала умхьни…

БегIтала хIурматбарес хIяжатси биъниличила лебтанилра балуси саби. Ил дурхIнала гьалабси се барили хьалли, ахъес хIейруси кIелра дунъялизибси (иш ва ахиратла) чебла саби. Чебла, ил сели-биалра чебицIахъес хIяжатси, ужра бедили ахIенси ахъес хIейруси ЧевяхIсила аманат саби. БегIтала ва дурхIнала...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерлар яра палтарличир житала гъез диалли дехIибала халдирутив? Ислам хIясибликIун жита умуси мицIираглизи халбируси саби. - Имам ан-Навави «Мингьаж ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «Кьаркьа кесекуни мицIираглизирад декIардикибти, илкьяйдали гъезра, бебкIибси...