бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

Сапарличи (архIяличи) дураулхъуси гьункьяни (мусафирли) дехIибала къантIдарес ва дархдирхъес асубируси саби. Илис илди шуртIрачила ва кьяйдуртачила багьес гIягIнибиркур.

 

ДехIибала къантIдарни (кьасрударни)

Бухъянси сапарличивсилис хIерейсла, дакьала (гIаср) ва дугила ав-авал ракагIятла дехIибала къантIдарили кIел ракагIят калахъес асубирар.

ДехIибала къантIдарес багьандан ишди шуртIри диэс гIягIнибиркур:

1.Гьунила бухъяндеш хьурали кIел дуги-хIери вашеси биъни – 83 километр (леб 85-144 км бикIутира). Ил гьуни секьяйдали ихъули биалра (машиналичиб, поездличиб…) декIардеш агара.

2.Сапарла кьас биъни. Чина ва сен аркьусил хIебалули дуравхъунсилис дехIибала къантIдарес асухIебирар.

  1. Гьаларти дехIиба бехIбихьуд-лизиб (такбируль ихIрам) дехIи-бала къантIдарес нигет биъни.
  2. ДехIибала къантIдирусини дехIибала къантIхIедируси имамлис гIергъи дехIибала хIедарни. Цараван биалли, дехIибала авал ракагIятличил детурхахъу.
  3. ДехIибала дехIдихьили тамандиайчи, илди къантIдарили дурадеркIес ибси кьас биъни. ДехIибайчиб къантIхIедарес ибси кьас акIалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  4. ДехIибала дируси замана архIяличив виъни. Мисаллис, дирути дехIибала тамандиайчи, гами, поезд сай хIерируси мер-мусаличи сабаалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.

ВакIибси мерличив адам авал бархIи кавлуси виалли (вакIибсира аркьусира бурхIни халхIедарили), иларра дехIибала къантIдарес асухIебирар. Амма вегIла мурад ишбархIи-жагIял бетурхниличи хьуликIули, илди мер-мусаличив чум бархIи калес чевкъарал хIебалули биалли, 18 бархIи дехIибала къантIдарес асубирар.

  1. ДехIибала мурт ва секьяйда къантIдарес асубирусил дурусли бални.

Илдигъунти шуртIри диалли, дехIибала къантIдарес асубирар: хIерейсла, дакьала (хIерейсла гIергъила), дугила авал ракагIятла дехIибала кIел ракагIятлайчи кадаахъили. Нигетлизибра иличила буру.

 

ДехIибала дархдяхъни (жамгIдарни)

Бухъянси архIяличивхIели, дехIибала къантIдирнила лерилра шуртIри диалли, цадехI дехIибала итдилти детурхахъуси заманаличи ардухили даресра асубирар (савлила ахIенти). ДехIибала илкьяйда дархдяхъили дарнилис жамгIдарни бикIар. Илди жамгIдиру мусафирлис секьяйда къулайсил пикрилизи касили:

- ХIерейсла дехIибала дакьалайчи ардухес яра

дакьала дехIибала хIерейслайчи кадухес;

- МаркIачIила (бархIехъла) дехIибала дугилайчи ардухес яра дугила маркIалайчи кадухес.

ГIеларти дехIибала гьалартачи лерхули диалли, ишдигъунти шуртIри диахъес гIягIнибиркур, - мисаллис, дугила дехIибала маркIачIилайчи:

- МаркIачIила дехIибала дугилайс гьалар диру.

- Цаэсти дехIиба бехIбихьудлизиб гIергъити дехIибала гьала хес ва дарх дарес ибси нигет биэс чебиркур.

КIидехIелра дехIибала гьар-гIергъили дарни. Цаэсти дехIибала тамандиубхIели, гIергъити дехIибайс къамат бучIа ва дехIибала илхIелил детурхахъу. Илди кIидехIелра дехIиба-ургаб кIел ракагIятла дехIибала даресцад замана арбукьялли, гIергъити дехIибала чула заманаличир детурхахъу, я кьасру, я жамгI хIедарили. ГьаладяхI яра гIеладяхI ардухили детурахъути дехIибайс «черихъути» или нигет хIебиру.

Гьаларти дехIибала замана хIясибли, гIергъитачи ардухес нигет биру ва гIергъити дехIиба замана сабаайчи ил нигетличила хъумхIерту. Нагагьладан хъумарталли, дехIибала уркалунтази (черахъес гIягIнитази) халдирути сари ва чула кабизахъурси заманаличир детурхахъес чебиркур.

Гьункьяс гIягIнибиркур ил шайчирти шаригIятли сунес чедаахъибти кункдешуни ункъли дагьес ва дехIибала дурусли детурхахъес.

 

МухIяммад-хIяжи МяхIяммадов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Хъалибарглис мягIничерти…

> Хъалибарг – дунъяличиб бегIлара жявхIелла социальный бяхIчибизла институназибад ца саби. Илкьяйдали хъалибарг сабира биштIаси пачалихъличи мешубиркуси жамигIятла белхъхIебелхъуси бутIара саби.   ГIямрула илди хIекьдешуначила нушазивад гьарилли балуси саби. ГIядатлибиубливан,...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерличир яра палтарличир кадикибти гъез лерли диалли, дехIибала халдирутив? - Адамла гъез мурул адамла диаб яра хьунул адамла диаб нясдешлизи (нажаслизи) халдирути ахIен. Ил багьандан, гъез лерси мерличир дарибти дехIибала дулъути ахIен. Амма илди мяхIрам ахIенси хьунул адамла...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...