бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

Сапарличи (архIяличи) дураулхъуси гьункьяни (мусафирли) дехIибала къантIдарес ва дархдирхъес асубируси саби. Илис илди шуртIрачила ва кьяйдуртачила багьес гIягIнибиркур.

 

ДехIибала къантIдарни (кьасрударни)

Бухъянси сапарличивсилис хIерейсла, дакьала (гIаср) ва дугила ав-авал ракагIятла дехIибала къантIдарили кIел ракагIят калахъес асубирар.

ДехIибала къантIдарес багьандан ишди шуртIри диэс гIягIнибиркур:

1.Гьунила бухъяндеш хьурали кIел дуги-хIери вашеси биъни – 83 километр (леб 85-144 км бикIутира). Ил гьуни секьяйдали ихъули биалра (машиналичиб, поездличиб…) декIардеш агара.

2.Сапарла кьас биъни. Чина ва сен аркьусил хIебалули дуравхъунсилис дехIибала къантIдарес асухIебирар.

  1. Гьаларти дехIиба бехIбихьуд-лизиб (такбируль ихIрам) дехIи-бала къантIдарес нигет биъни.
  2. ДехIибала къантIдирусини дехIибала къантIхIедируси имамлис гIергъи дехIибала хIедарни. Цараван биалли, дехIибала авал ракагIятличил детурхахъу.
  3. ДехIибала дехIдихьили тамандиайчи, илди къантIдарили дурадеркIес ибси кьас биъни. ДехIибайчиб къантIхIедарес ибси кьас акIалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  4. ДехIибала дируси замана архIяличив виъни. Мисаллис, дирути дехIибала тамандиайчи, гами, поезд сай хIерируси мер-мусаличи сабаалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.

ВакIибси мерличив адам авал бархIи кавлуси виалли (вакIибсира аркьусира бурхIни халхIедарили), иларра дехIибала къантIдарес асухIебирар. Амма вегIла мурад ишбархIи-жагIял бетурхниличи хьуликIули, илди мер-мусаличив чум бархIи калес чевкъарал хIебалули биалли, 18 бархIи дехIибала къантIдарес асубирар.

  1. ДехIибала мурт ва секьяйда къантIдарес асубирусил дурусли бални.

Илдигъунти шуртIри диалли, дехIибала къантIдарес асубирар: хIерейсла, дакьала (хIерейсла гIергъила), дугила авал ракагIятла дехIибала кIел ракагIятлайчи кадаахъили. Нигетлизибра иличила буру.

 

ДехIибала дархдяхъни (жамгIдарни)

Бухъянси архIяличивхIели, дехIибала къантIдирнила лерилра шуртIри диалли, цадехI дехIибала итдилти детурхахъуси заманаличи ардухили даресра асубирар (савлила ахIенти). ДехIибала илкьяйда дархдяхъили дарнилис жамгIдарни бикIар. Илди жамгIдиру мусафирлис секьяйда къулайсил пикрилизи касили:

- ХIерейсла дехIибала дакьалайчи ардухес яра

дакьала дехIибала хIерейслайчи кадухес;

- МаркIачIила (бархIехъла) дехIибала дугилайчи ардухес яра дугила маркIалайчи кадухес.

ГIеларти дехIибала гьалартачи лерхули диалли, ишдигъунти шуртIри диахъес гIягIнибиркур, - мисаллис, дугила дехIибала маркIачIилайчи:

- МаркIачIила дехIибала дугилайс гьалар диру.

- Цаэсти дехIиба бехIбихьудлизиб гIергъити дехIибала гьала хес ва дарх дарес ибси нигет биэс чебиркур.

КIидехIелра дехIибала гьар-гIергъили дарни. Цаэсти дехIибала тамандиубхIели, гIергъити дехIибайс къамат бучIа ва дехIибала илхIелил детурхахъу. Илди кIидехIелра дехIиба-ургаб кIел ракагIятла дехIибала даресцад замана арбукьялли, гIергъити дехIибала чула заманаличир детурхахъу, я кьасру, я жамгI хIедарили. ГьаладяхI яра гIеладяхI ардухили детурахъути дехIибайс «черихъути» или нигет хIебиру.

Гьаларти дехIибала замана хIясибли, гIергъитачи ардухес нигет биру ва гIергъити дехIиба замана сабаайчи ил нигетличила хъумхIерту. Нагагьладан хъумарталли, дехIибала уркалунтази (черахъес гIягIнитази) халдирути сари ва чула кабизахъурси заманаличир детурхахъес чебиркур.

Гьункьяс гIягIнибиркур ил шайчирти шаригIятли сунес чедаахъибти кункдешуни ункъли дагьес ва дехIибала дурусли детурхахъес.

 

МухIяммад-хIяжи МяхIяммадов

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...