бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIибала – Алжанала умхьу

Аввабинти – Аллагь ﷻ чучи разивиахъес дигутала дехIибала

Аввабинти Аллагьис ﷻ мутIигIвакIили, ил разиварес дигнила бархIехъла (маркIачIила, магърибла) паризала дехIибайс гIергъи дугила (гIишаъ)паризала дехIибайс гьалар дирути суннатуни сари. ГIяхIси саби магърибла азкартас гIергъи дарни.

Аввабинти дехIибайзирти ракагIятунала бегIла камси кьадар – 2, бегIла халаси – 20, ургабси – 6 саби.

ГIузру биубли, илди заманаличир дарес бажардихIейкалли, дугила дехIибайс гIергъи черахъес асубирар. Аввабинти черихънира суннат саби.

ШагIрани бикIуси халаси валини буриб, аввабинти дарибсила уркIилизи халаси нур кабицIур или.

Тирмизичибад, ибну Мажагьичибад, ибну ХIузайматличибад бакIибси хIядислизиб бурили саби, аввабинтала урегал ракагIят дарибсилис ва бархIехълара дугилара дехIиба ургаб вайси хIебурибсилис 12 дусла гIибадатлагъуна кири бирар или.

БархIехъла (магърибла) жамигIятла дехIибалара дарили, дугила жамигIятла дехIибайс мижитлизивра кали, ургав дунъяла гъайли гъайра хIейкIули, аввабинти дарибси мерличи кайили, Кьуръай учIули, дугIя бирули, истигъфарра бузахъули замана беркIибсилис халаси кири бируси саби.

ЦацабехIти гIялимтани бурули саби аввабинтала кIел ракагIят паризала дехIибайс гьаларра дирути сари или.

Мусафирли (гьунчивси адам) магърибла дехIибала дугилайчи ардухибхIели, аввабинти дугилайс гIергъи диру.

 

Тавбала дехIибала

ШаригIятла тIалабуни хIясибли, бусурман адам къалабаикIуси сай 5 анцIбукьлизив:

  1. ГIяхIяйс беркала кабихьес;
  2. вебкIибси хIяриихьес;
  3. рурси шери редес;
  4. чебла чарбарес;
  5. сунела бунагьунала чебкад тавбадарес.

Дурхъаси хIядис хIясибли, тавбала дехIибайс гьалаб кьаркьала ицуси саби: «Бунагь барибси пашманиубхIели умувиаб, кIел ракагIят дараб ва барибсиличивад (бунагьуначивад) чевверхахъес Аллагьлизи ﷻ тиладибараб. Аллагь ﷻ иличивад чевурхар».

Тавба дарес гьалар кIел ракагIятла суннатла дехIибала диру, мисаллис, ишгъуна нигетличил: «Нуни кьасбирулра тавбалис гьаларти суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».

ДехIибала тамандиубхIели, МухIяммад Идбагли ﷺ чебаахъибси балга биру:

«Я Аллагь , ХIу сайри дила пача, ХIу агарси цархIил агара, ХIуни сайра ну акIахъубси, ну ХIела лагъ сайра».

Ил балга белчIунхIели, илдигъунти бунагьуни гIур хIедарес кьасличил суннатла кIел ракагIятла тавба дарнила дехIибалара дирути сари.

Нигет: «Нуни нигет бирулра тавбадарнила суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».

Абу-Бакар асхIябли МухIяммад Идбаглизибад ﷺ аргъиб, тавбала дехIибайс гIергъи, нагагь илди гIягIниси тяхIярли, чедетаахъили даралли, Аллагь ﷻ чевхIерхуси инсан кавлуси ахIен или.

ЧевяхIси Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ кьабулдараб хIушала дехIибала, ва гIур бунагьуни хIедирахъес тавфикь бараб. Амин.

 

Тагьажудла дехIибала

Суннатла дехIибултала ургар тагьажудла дехIибала дебали мягIничерти сари, сарира хъатIила дехIибала дарили гIергъи дирути. Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб хъарбариб: «ХIушани дугурбазир тагьажуд диреная, чеимцIати дехIибала сарлин.

Тагьажудла дехIибала дарес асубирар дугила дехIибала дарили камси гьанкI ахъили гIергъи, савлила дехIиба замана сабаайчи. Илди кIел ракагIятла дирути сари. Сецад дигара дарес ихтияр лебси саби, амма лайикьси лугIи кабизахъурли иличив даимвиъни гIяхIил бирни бурули саби. Мисаллис, кIел, авал, урегал, гехIел, вецIну урегра ракагIятла. ХъатIила дехIибала дарибси адам камсилра заманалис гьанкIухъи айзалли, савлила дехIиба замана баайчи илини тагьажудла дехIибала мурт-дигара дарес вирар. Нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни нигет барира кIел ракагIятла, суннатла, тагьажудла дехIибала дарес». Дугели дирути дехIибала Алжанала мягIдан сари. Илди детерхахъес имцIали къулайси, кьимат имцIабируси замана саби дугила хIябал бутIализибад кIел ардякьунхIели. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби, дугила хIябъэсил бутIализиб дунъяличи Аллагьла ﷻ уркIецIи убяхIихъниличила.

 ХIядисуль Кьудсилизиб бурили саби: «Дурхъадешла вегI Аллагь ﷻ дугила гIергъиси 3-ибил бутIализив бегIлара гIяшси заклизи кайцIуси сай (дурусли буралли, илала хъарбаркь хIясибли малаик сай кайцIуси) ва Аллагьли ﷻ иру: «Леву Набчи дугьавилзуси? Леву Набзи тиладивикIуси? Леву сунела бунагьуначивад Ну чевверхахъес дигуси?». Илдигъунти лебли биалли, Аллагьли ﷻ илдала мурад бирниличила бурули саби. Сецад авара агарти адамтира нуша, Аллагь ﷻ нушачи илкьяйда дугьавилзухIели дусес дирути?

ХIядислизиб бурили саби: «Дугилизиб ца сягIят лебси саби бусурман адамли иш дунъяличиртира итил дунъяличиртира лигIматуназибад се тиладибараллира Аллагьли ﷻ бедлугуси. Илгъуна сягIят гьар дугилизиб лебси саби». (Муслим).

 Кьуръайзиб ва хIядисуназиб дугели дирути дехIиба пайдаличила дахъал мераначиб бурули саби. Нушала Идбагра ﷺ викIули сай: «Дуги таманбирухIели дарибти кIел ракагIятла дехIибала иш дунъяличир ва илизир лерти лерил секIайчир гIяхIти сари» (Ибн Касир). ГIурра хIядислизиб бурили саби: «Дугели, гьанкIлизирад чераргъибхIели кIел ракагIятла дехIибала дарая. Дугила дехIибай адам бунагьуназивад умувиру, Аллагьла ﷻ гьими ва жагьаннабла цIала цIакь камдиру (Дайлами). ГIурра нушала дурхъаси Идбагла ﷺ дурхъати хIядисуназиб бурули саб: «Дугила замана дехIибала дарес багьандан адилзес къайгъибиреная. СенахIенну хIушаб гьалаб калунти гIяхIтигъунти, дурхъати адамти илкьяйда абилзутири. Илини хIуша Аллагьличи ﷻ гъамдирура, бунагьуназирад умудирура, гIур бунагь хIебарахъес гьирдирура» (Тирмизи).

Адам сай гьанкIлизивад чеваргъили айзес виалли, сунела мякьлабтира абизахъес къайгъибарни суннатси саби. Идбагра ﷺ викIули сай: «ХIушала иман таманси хIебирар, хIушаб биубли дигуси, хIушала динна узилисра биубли дигахъайчи».

 Гьачам Идбагли ﷺ сунела мижитлизиб иб: «Иш мижитлизир дарибти дехIибала цархIил мижитлизир дарибтачир 10 000 дурхъати сари, Масжид-уль-ХIярамлизир дарибти 100 000 дурхъати сари. Чили дугила цIябдешлизив айзурли, дурусти дазала дарили, Аллагь ﷻ багьандан уркIи-уркIиларад кIел ракагIят дараллира, илди дехIибала Масжид-уль-ХIярамлизир дарибтачир дурхъати сари».

Идбагли ﷺ уркалунти тагьажудла дехIибала савлилайс гIергъи черихъи, илдала баракатлизивад хIевхъес багьандан.

«ИхIъяъ» жузлизибси хIядислизиб бурили саби: «Дугила цIябдешлизир кIел ракагIят дарили, гьар «ФатихIялис» гIергъи вецIна-вецIна «Аят-уль-Курси» белчIи, дехIибайс гIергъи ибси: «Я даим МицIирси, я Кьуватси, хIела кумекличи дуцIулхъулра» ил дехIибайзивад айзайчи, Аллагьли ﷻ ил гьар вайси ибсилизивад мяхIкамирути малайкуначи хъариру».

Илкьяйдали бурили саби, тагьажудла дехIибай муъмин мунапикьуназивад декIариру или, мунапикьунани илди дарес хIебирар.

МухIяммад Идбагли ﷺ иб: «Дила умматлис жапалибиэсгу или уруххIекIуси виасри, нуни илди суннатла тагьажудла дехIибала лебтасалра паризалати детарахъаси».

Тагьажудла дехIибала дебали кьиматла диъни багьандан, паризала дехIиба чебла лебтанира дарес асубируси ва лайикьбарибси саби. ГIяхIси саби кIикIел ракагIятла авдехI, хIябдехI, кIидехI тагьажудла дехIибала дирни.

 

РамазанхIяжи МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Капусталичилси салат

ГIягIнидиркур: Капуста – 400 гр; Хияр – 2; помидор черри – 5; гIяргIяла диъ – 200 гр; шиниша хъарала тIакьа – 1; зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: Капуста бурсая ва зе какьурли кIантIибиахъес някъбани гъяжбарая. Гьалахили белхьи,...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...