Имамти Идбагла ﷺ букьурти
Имамти Идбагла ﷺ букьурти
Имам ШафигIличила гIялимтала пикруми
Ит манзил Багъдадлизиб чевяхIси имамличила бикIутири: «Адамти чула дагьри хIясибли мизантачи кабалтути биалри, бегI гьалав имам аш-ШафигI катес гIягIнисири. ХIядисуни даланти гьанкIлизиб сабри имамли балхIехъайчи».
ГIумар бин Савад викIусири: «Аш-ШафигI адамтазивад бегIлара сахаватси сайри дунъяла лигIматуналашал, арцла, мургьила ва беркесила.
Батрикайн бикIусини гьанбуршусири: «Иличи хIерикIухIели гьанбикеслири хIела гьалав Идбагла ﷺ асхIяб сай или. Аллагьли ﷻ илис лерил сунела лигIматуни дедаб, нуша багьандан динна хьулчи мяхIкамли бихIнилис!»
Багъдадла машгьурси гIялим аль-Карабасини лукIусири: «Имам аш-ШафигIли нушази дагьахъайчи, Кьуръанра, Суннара Ижмара дархьли далути ахIенри, шаригIятла хIукму дурайсухIели. Илини нуша бурсидарира илди шаригIят хIясибли пайдаладирахъес.
Гьачам гIялим Амр бин Савад имамличил варх кайили левли, имам викIар: «Наб дебали дигахъуси саби ургилизивад иртес ва багьудлумагIив умцIес. Нуни вецIал урги датаасли, илди лерилра лишайчи диур». Хъя бирулра, хIу ургазивад итниличив багьудлуми дургнилизив чедиикилри», - викIар ил.
МухIяммад ШафигI медицинала масъултазивра дебали гьалавяхI арякьунсири. Ил Египетлизив хIерирухIели, иличи машгьурти тухтурти башутири. Имамли илдази хIядисуни дурусири секьяйда МухIяммад Идбагли ﷺ адамти сагъбирутирил. Илала медициналашалти багьудлумани Египетла тухтурти тамашабирахъутири. Илди бикIутири: Идбагла ﷺ медициналичила хабурти дурухIели ил машгьурси гIялимличиван ахIи, тухтурличи мешуиркусири».
Багъдадлизи кIиэсил архIя
КIинайс аш-ШафигI Багъдадлизи ваиб 813 ибил дуслизив (гьижрала 195 ибил дус). Иш гьакIлис имамлис гьунибаэс бахъал Багъдадла халкь дурабухъун. Амма илис гьалабла Багъдад ва гьалабла гIялимти чехIебаиб. ШафигIлис сунела юлдаш аш-Шайбани вебкIниличила багьурхIели, илис шагьар бацIбухъунсин бизур. ИмцIати гIялимтани тахшагьар бархьбатурлири, цабехIти туснакьлаб инжитбирулри. Халиф Харун ар-Рашид вебкIибхIели илала уршби Амин ва Мамунна ургар халифла мер багьандан душмандеш акIуб. Ил анцIбукьли Иракьла халкь кIел бутIаличи бутIиб.
Гьалаб гIялимтани Кьуръан ва хIядисуни руркъулри, гьанна биалли кьалам гIилму ва кьадар сегъуна сабил багьес къайгъибирулри, сабира ислам динни хIейгесилизи халбируси. Илди адамти сабри иш дунъяличиб машгьурдеш сархес ва вегIбекIунала гьалаб гIяхIулабиэс дигути.
Багъдадла мижитлизир имамлис динна гIилму руркъути жура-журала 20 кружок даргиб. Дурсри кадирхьес вехIихьибхIели хIябалцун кружок калун. Илала бахъал ученикунира лебри. Ил манзиллизиб имамли жуз белкIун «Китаб аль-худжжа» бикIуси.
Имам ШафигIла жявхIелила юлдаш ГIябдуллагь бин АльхIякимли маслигIятбариб Египетлизибти гIялимтачил къаршиикахъес. Имам кьабуликиб.
Египетлизив
816 ибил дуслизив (гьижрала 198) ШафигI Египетлизи вакIиб. Илабти гIялимти илис разили гьунибаиб. Ил манзил аш-ШафигIла у лебил бусурмантала ургаб машгьурсири ва ил чучи гIяхIладли арукес дигути бахъал сабри. Амма ил сунела нешла шайзивадси тухум ГIябдуллагь бин ГIябдулхIякимличив тIашизур.
Илабси мижитлизив илини диннна гIилмула дурсри кадирхьули вехIихьиб. Савлила дехIибала дарили гIергъи, берхIи абухъайчи Кьуръайчи руркъулри, берхIи абухъи гIергъи хIядисуни дурулри ва илдала мягIна иргъахъулри. Илис гIергъи зикруличи бурсибирулри, гIур гIяраб мезла ва поэзияла морфологияла ва синтаксисла дурсри кадирхьулри.
Аш-ШафигIли илкьяйда Египетлизир 4 дус деркIиб, 1500 бяхI делкIун, «Аль-Умм», «Сунан» ва цархIилти белкIани хIядурдариб. Ил урчиличив мурдалира лукIусири, ил азгъиндеш агарли вебкIайчи лукIусири.
