бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

“Даршудеш сегъуна-биалра, дергъличиб гIяхIси саби…”

“Даршудеш сегъуна-биалра, дергъличиб гIяхIси саби…”

Ассаламу гIялайкум ва ряхIматуллагьи ва баракатугьу!

Нуша лебтанилра балулра, Идбагла ﷺ асхIябти Дербентлизи бакIниличила ва Дагъиста югла мер-муса шаладарниличила. Цаибил дягIват (исламличи адамти жибирни), Аллагьла ﷻ дугьби илди ванзурбачирад тIинтIдиубтири.

 

Илди мерани ва адамти ислам диннизиб ахъси даражала бегIти сабри коммунистунала манзил бакIайчи. Илкьяйдали Лакла ва Кулила районтазибра бахъал шайхунала, халати гIялимтала хIябри лерти сари.

Коммунистуни бакIибхIели, илди диннизиб хIярхIти районтачибад бехIбихьибти ахIенри. Балутани бурни ва нуни бяркъни хIясибли, коммунистунала гьарил районнизир чула штабуни лертири, сарира динничи къаршили дузути.

Лакла районнизир 27 штаб лертири. Сен? Дагъиста юглизирра МяхIяммад Ярагъила (кь.с.) ватIайзир. Кумухлизивадси Жамалудин Казикумухский имам Шамилла насихIятчи, илавадси сай шай Сайфулла-кьади Башларовра (кь.с.) Ила гечвиубли, хIервирусири ва дягIват бирусири МухIяммад Идбагла ﷺ вархьси букьур ГIяхIмадуль Ямани, суненира сунела нурла шалали илди мерани шаладарибси. Илаб Ибну ГIяббасла букьурти хIярибихьибти саби. Илгъуна давлачебси тарих лебси саби.

Илди мер-муса динна душмантани хIязлис ахIенри декIардарибти. Илдани балулри динна бекI гIиниз лебси мерличи биъни бяхъ чегахъес хIяжатси. Ил гIиниз бегъахъес багьандан Дагъиста югличибад бехIбихьиб ва булугунала районтазибра. Илдани илцадра халаси хIянчи дураберкIибсири, хIятта исламла тIемра бархли илаб кахIелахъунсири.

ИшбархIира нушани чебиулра дин хьулчили буцили республика хIярхIбиахъес дигули саби. Жура-журала къянала пикруми тIинтIдирули сари, гьарли-марти динна гIялимтачила. Сегъунти шимачибад ва районтачибад бехIбихьили илди? Дин, тасаввуф, тIарикьат хIярхIти мер-мусаличибад бехIбихьили ахIен. Илди бархьси динна насихIятчибала гIелабад кабизурти чIумати адамти лебти мер-мусаличиб бузули саби. ДекIардарили сари дурхъати гIялимтала ва илдала наслула шими, илди анар-ханар барили, илдачибад бехIбихьили саби Дагъистайзир фитнаби ва низамагардешуни дирес.

Пикрибарая хIушани, умуси урунж лебси мерличиб душманти иличи къаршили бирни. Илдани балули саби республикала чIумаси динна хъарихъ лебси мерличибти жамигIят-ургаб балгундеш ва устазуначи диги агарбарес гIягIнили биъниличила, бижгурдеш ва пунт акIахъес багьандан. Адамти чус гIелабад башути гIялимтачи ва шайхуначи бирхауди ва хIурмат хIедиахъес багьандан. Илкьяйдали бузути саби ишбархIи Аллагьла ﷻ душманти. Нушани илди чихъали сабил балулра, бегIлара децIагеси саби илди нушачил барх хIербирули ва халабиули кални. Амма багьирая, душманти иша дяхI гьаргли бакIили, бархьдешличи къаршили бургъес хIебирар. Сен? СенахIенну илди чилилра кьабулхIебиру. Илдала пикри хIурматла гIялимтази гIеббуцахъили, илдала кумекличибли ислам динничи къаршиси хIянчи барес. ЦацабехIтани хьарбиули саби: "ХIушани Муфтиятличила, тIарикьатличила даим бурулра, цархIил буреси агарсив хIушала?"

Лерти сари нушала дахъал дурести, хIушази дагьахъес дигути. Нушаб чевкъули саби даим иличила гъайдикIес, сенкIун къяналаси динна изайчилти адамти ил тIинтIбарес къайгъилизиб саби, ва челябкьлализиб ил халаси бемдрила изайчи шурбухъи баргудар. Ва нушаб ряхIятдеш хIелуга. Ил багьандан нушани гьалахили иличила бурес чебси саби, сенкIун, дила ахIерти, хIушачи дигиличил ва хIурматличил дирухIели. Нуша - халкь-ургар хIердирути адамти сарра, нушаб хIейгахъахIелли вегIла халкь, илди чис дигахъути? Дурала улкализибад гьирбикIули, бусурмантала цадеш тIутIубарес дигантас?

Илдас дигули саби Дагъистан Россилизибад декIарбарес. ГIур се пикрибиру илдани? Бусурмантас ишбархIи Россиялизиб хIербиэс вайтIав? ХIердикIеная сецад халкь бусягIятла манзил инжитбирулил. Газализир дявти хIедирниличила вягIда бирни багьахъурхIели, сецад халкь разибиуба, гьарилтани статусличи кабалтули калун, "Даршудеш сегъуна-биалра, дергъличиб гIяхIси саби" бикIули.

Дус байхъала гьалар, аэропортлизирти анцIбукьуни кадикайчи, муфтийли гIялимтала совет бучили, лебил жибарили бурибсири: "Жагьилти мяхIкамбарая, жигьад саби или мадикIудая, низамагардеш хIебиахъес адамти тIашаая или жиикIули, дергъличиб сегъуна- биалра даршудеш гIяхIси саби, викIусири". Гьанна 50 азирличибра имцIали адам кабушибхIели, шими-шагьурти хясаличи шурдатурхIели, илаб мицIирли калунти бикIули саби: " Даршудеш сегъуна биалра, дергъличиб къулайли саби ". ИличилакIун духути гIялимтани бурибсири дус байхъала гьалабал. Нушани нушала ахIерси Дагъистан мяхIкамхIебарахIелли, ил агарлира калес дирутирагу, сенкIун нушала республикализир фитнаби адикьес дигути айхъухIели. Россиялизирти ва Кавказлизирти регионтазибад Дагъистайчи саби гьар шайчибад чебашути, бижгурдеш адикьес кьаслизиб. Ил багьандан гIялимти цабиэс гIягIнити саби, цаван гъайбикIесра. ПасихIси гIялимличи лехIяхъес асухIебирусирив? ЦацабехIти биалли, кьясдешли баргудулри. СенкIун илдас дигулри халкьла гьалаб декIарбухъес ва чучи саби пахрума биркьулри. Нушаб хIяжатси саби нуша цIализи игьес дигутала ва дерцахъес дигутала дяхI чедаэс, ва илдала декIардеш багьес. ЦархIилван биалли нушала халкь ва республика берцахъес хIедирехIе.

Нушани балулра Идбагла хIядис: "Чараагарли, Константинополь буцили бирар". УрчIемал даршдус буцес хIебиубтири, гьарил гьавкьяли кьасбирули хьалли. Константинополь буцибсири МухIяммад ФатихIли. Ил динна насихIятчи Ак Шамсудинни хIядурварибсири. ГIярмия бучили Константинополь чумал баз алавбуцибхIели, илала сурсатуни бархIиличи-бархIи камдирутири, бургъанти камбикIутири. ГIур ил вакIили сунела насихIятчи Ак Шамсудинничи викIар: "Ва устаз, нушала ахъри агара гIур дургъес, дила гIяскар камбиубли саби, илкьяйдали ярагъра ва берк-бержра тамандиубли сари. Нушаб гIеладяхIдиэс гIягIнили саби". Ак Шамсудин викIар: "Ва дила урши, яхIбара гIурра кIел бархIи ва Аллагьли ﷻ нушаб чедибдеш луга". Илала гIяскарли кIел бархIи сабурбариб ва Аллагьла ﷻ кумекличил чедибдеш сархили Константинополь буциб. ГIялимтани гIур белкIунсири, илди 2 бархIи 9 даршдусличир гIяхIтири. СенкIун гьарил Константинополь буцес дигуси гIярмияла гьавкья сунела гIяскарличи умутчевли, ярагъличи вирхусири, ва илди тIутIукьякьябирутири. МухIяммад-ФатихIлира халаси гIяскар бучили, вирхусири цIакьвирниличи. ГIур илини аргъиб сунела илгъуна цIакь агни.

Ил сунела насихIятчичи вакIибхIели, илини бурибсири, гьар секIал ЧевяхIси Аллагьла ﷻ арилизир ва кьуватлизир диъниличила. МухIяммад-ФатихIла гIяскарла ярагъра, адамтира, беркесира камли диалра, илди Аллагьличи ﷻ хъарахъили, цIакьра, кьуватра, ахърира ЧевяхIсилацун диъни аргъили, тамай иличил чула уркIби дархдасахъунтири. ИлхIели ЧевяхIсилис мукIурли, тавба дарили, Иличи таваккалбиубхIели. ХIера, илхIели илдани чедибдеш сархиб.

Аллагьли ﷻ илдала уркIбала нигетунала умудеш чебаибхIели, 9 даршдусла бухIнаб чисалра хIебедибси чедибдеш, 2 бархIила бухIнаб илдас бедибсири. Пикридухъеная хIуша, ил гьарли-марси тарих саби.

Иличибли нушаб аргъес чебиркур, нушала халаси ахъри ва бахъал тянишуни биалра ЧевяхIси Аллагьли ﷻ нушаб хIегибси нушани сархес хIедирнира. Сегъуна адам виалра илини буралли: "Ва ЧевяхIси Кьудратла ВегI Аллагь! Ну хIела цIакьагарси, ахъриагарси лагъ сайра. Ну ХIела кумекличи ва уркIецIи-ряхIмуличи хъарсира", Аллагьли илис чедибдеш луга. ХIера, ил саби динна чебяхIдеш. Халиф ГIумар ибн аль-Хаттаб викIусири: "Нуша халкь сарра исламла дин сабабли черяхIдарибти, нушаб ислам диннизиб ахIи, селизиб-биалра цархIил секIайзиб чебяхIдеш баргес дигахъахIелли, нуша Аллагьли ﷻ уряхIдирутира". Нушани ил чебиулра ишбархIи, ахIерти гьалмагъуни. ИшбархIи нушаб МухIяммад-ФатихIлагъунти уркIби сари хIедиути, Аллагьличи ﷻ таваккалдиубти.

ИтхIели, Константинополь буцибхIели, МухIяммад-ФатихIли бурибсири: "Ну ишбархIи разиси нушани сархибси чедибдешличи ахIенрану, дила илгъуна устаз-насихIятчи левниличи сайра, ну гIеввурцуси Ак Шамсудин. Ил хIейалри, нушала я ишдигъунти пикруми, я уркIби хIедири, дунъялизирад къябдердили ца Аллагьличицун ﷻ дирхути ".

Нуша биалли се-дигара барес хIядурлира, чичи-дигара кумекличи дугьадизесра. ДехIибайчи кадизурли "Аллагьу акбар" ирухIели нушала уркIбазирти пикруми дунъяла цархIилти секIайчила сари. Нуша акIахъубси ЧевяхIси Аллагь ﷻ сай, Илини гьар секIал дарсдарес вирар, Илини барес хIейруси секIал агарси саби. Ил секIал нушани аргъес чебиркур.

Абу-Бакар Аллагьли ﷻ чевяхIварибсири ва илала даражаличи чилра адхIеркни багьахъурсири, ца секIал сабабли, ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ ва Илала Расулличи ﷺ диги багьандан. Нушала уркIбазибра илгъуна диги биайчи гьарли-марти ислам динна гIялимтачи нушала Идбагличирад ﷺ дехIдихьили ва устазуначи бикайчи. Аллагьли ﷻ тавфикь бараб нушачи фитнаби къячхIедикахъес. Нуша бархьси гьунчир лералли, Аллагьли ﷻ нуша мяхIкамдирура, иншааЛлагь.

 

 

Шамил БяхIяндгIялиев,

Къизларла ва Къизларла районна имамтала советла председатель

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Капусталичилси салат

ГIягIнидиркур: Капуста – 400 гр; Хияр – 2; помидор черри – 5; гIяргIяла диъ – 200 гр; шиниша хъарала тIакьа – 1; зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: Капуста бурсая ва зе какьурли кIантIибиахъес някъбани гъяжбарая. Гьалахили белхьи,...


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...