бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Редакциялизи суал

Редакциялизи суал

- БегIти бебкIили гIергъи дурхIнани илдала чеблуми черахъес чебсив?

 

- ДурхIнас чула бегIтала чеблуми букьурлис кавлути ахIен. Адам вебкIалли, илала чеблуми, динна кьанунти ва якьинти белкIани хIясибли, чардирути сари илала калунси лебдешлизирад. Эгер адам вебкIили гIергъи илала лебдеш лерилра чеблуми ахъес баарила кьадар хIебиалли, арц дедибсини букьуртазирад илди чардарни тIалаббарес ихтияр агара. ВебкIибсила букьурлизиб яра цархIил адамлизиб ихтияр лебси саби илала чеблуми чардарес, илала аги ЧевяхIсила гьалаб кункбарес багьандан.

Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби Салама бин аль-Акьвани буриб: «Гьачам нуша Идбагличил ﷺ дарх кадили лерли, адамтани иличи ганзиличив вебкIибси хиб ва илис жаназала дехIибала дарахъес тиладибариб. Аллагьла Расулли ﷺ хьарбаиб: «Илала чеблуми леру?» «Агара», - жаваб бедиб илдани. «Илини се-биалра гIелаб батуру?» «ХIебатур» - жаваб бедиб адамтани. Идбагли ﷺ илис дехIибала дариб. КIинайс цархIил ганзи хили адамтани тиладибариб: «Ва Аллагьла Расулл ﷺ, ишис жаназала дехIибала дара». «Илала чеблуми калуну?», - хьарбаиб Идбагли ﷺ. «Калун», - чарбариб жаваб. «Сунес гIелаб селра батуру?» - хьарбаиб илини. «ХIябал динар» - чарбариб жаваб. Идбагли ﷺ илисра дариб дехIибала. Камси замана дикили гIергъи, гIуррара ганзи хиб ва адамтани илизи тиладибариб: «Ишис дехIибала дара». Идбагли ﷺ хьарбаиб: «Илини селра гIелаб батуру?» «ХIебатур», - чарбариб жаваб. «Илала чеблуми лертирив?» «ХIябал динарла чебла калун». Идбагли ﷺ иб: «ХIушала юлдашлис хIушани дарая дехIибала». Ил Абу Катадани бакьили викIар: «Илис кьадин нуни чардирис илала чеблуми» ва Идбагли ﷺ илис жаназала дехIибала дариб». (аль Бухари).

(«ТухIфат аль-МухIтаж» шархI «ХIашия аш-Ширвани», «МавахIиб аль-Джалил», «Аль-Мугъни ли ибн аль-Кьудама»).

 

 

 

Динна бутIначила (рукнуби) бурили дигахъира…

 

Динничила баянти

ХIядис: «БагьудлумагIир умцIеная сириличирад хIябличи бикайчи».

Ислам дин бусурмай дурусли детерхахъес гIягIнити 5 рукнулизибад (бутIа) цалабикибси саби:

1.Шагьадат: «Ла илагьа илла Ллагь, МухIяммад РасулуЛлагь», уркIили ва дугьбачил марбарни;

2.бархIилис шудехI дехIибала дирни;

3.Рамазан базлизив дубурцни;

4.закат бедлугни;

5.хIяжлизи укьни (арадеш ва арцла имканти диалли).

ДехIибала

Исламла кIиэсил рукнули сарти дехIибала бусурма дурхъаси чебла, ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ гIибадатла (дубурцни, закат, хIяж, садакьа, Кьуръан бучIни ва цархIилтира) субхIянтазиб мургьила мачагъуна саби.

Гьарил бусурмайчи цаван хъарси саби дехIибала дирнила даража даим ункъбикIахънира, динна багьудлуми «сирилавад хIябличи бикайчи» мурталра мурхьдикIахънира. Иличи ургIебси кьисмат чисалра кьадармабиаб: Идбагличи ﷺ къаршиси Аллагьличи ﷻ къаршиси сай. Ишди белкIани нушани дехIибала дирнила даража чеункъбикIахъес ва динна шайчирти цацадехI багьудлуми мурхьдикIахъес хIяжатдеш лебни багьандан гьаладирхьути сари. ЦацабехIти гIялимтани бурули саби, паризала (фарзла) цадехI дехIибала калунси инсан 70 дус жагьаннабла цIализи минавирниличила. БебкIа мурт чесабиурал хIебалухIели, хабарагарли бакIес асубирухIели дехIибала дирес вехIирхьни цалра жагьилли гIурличи – сай ухънаваайчи – арбухес гьеч асухIебирар. Иличи ургIебли, «ФатихIя», «АттахIийяту» уркIиличир дяркъяйчи, илдала мерлаб верхIна-верхIна «Бисмиллагьи-р-рохIмани-р-рохIим» викIули дазала дирухIелира гьачам гьар биркIайс ил бучIа). ГIулухъабас ва жагьилтас Аллагьла ﷻ исламла кIиэсил рукну бетурхахъули, дехIибайзир дучIути лерилра кьулгьни чедетаахъили дяркъурли, уркIи-уркIилабадси гIибадат бехIбихьес чебиркур.

ДехIиба мез руркъухIели, сегъунтилра хатIаби кахIелахъес багьандан, гьарил гIяраб мез дархьли махражличил учIес балусиличи дугьаизаб, чузир хатIаагарти, дурусти дехIибала сари ЧевяхIсини кьабулдирутину.

Ва динна узби-рузби дехIибала жагали, илар дучIути гъарацIхIедарили дирес чебиркур. ДехIиба гьаларра, илдас гIергъира вайдешуна виркьусила сегъунтилра дехIибала агниличила буруси хIядисличи хасси пикри бяхIчиаая ва пикридухъеная: «Марлира, вайдешуни, такьсирти дарахъес диргалахIедулхъути дехIибала чили дирули виалра, илала сегъунтилра дехIибала агара».

Даимлис аргъая: ДехIибала дирути сари ца ЧевяхIси Аллагьличила ﷻ ахIенти, дунъяла пикрумазибад уркIи тамай умубарили, Аллагьли ﷻ сай чейъни балули, дурхъал КьиблаличивяхI кайзурли виъниличила, балуй шайчиб - Алжана, алгъай шайчиб – жагьаннабла цIа хIерли биъниличила гьеч хъумхIертурли.

 

(ахир бирар)

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...