бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Садакьала кьадри-кьимат

Садакьала кьадри-кьимат

Губданила бекIлибиубси жумягIла мижитла имам МяхIяммадсягIид Таимовла вягIза

 

АлхIямдулиЛлагьи раббил гIяламин ва салату ва саламу гIяла ашрафиль мурсалин МухIяммадин ва гIяла алигьи ва асхIябигьи ажмагIин.

 

Садакьала хIекьлизир Аллагьу ТагIялани Кьуръайзир хьурадарибти дахъал аятуни лер. Аллагьла Расулла ﷺ дахъал хIядисунира лер. Идбагли ﷺ буриб: адам «…Дила мас, дила мас …», - викIар или. Амма Аллагьла Расулли ﷺ бурни хIясибли, адамла мас хIябал журала саби: сунени берки пайдалабарибси секIал ил сунела саби, сунени чегьурли бурдибси палтарра саби ва адамтас бутIили, бедили, барибси гIяхIдешра сунела саби, сабира Кьиямала бархIи сунени бургуси.

Садакьала ужраби, шабагъатуни дахъал сари. ЧевяхIсини ца адам мискинвариб, цархIил давлачеввариб. ЧеввикIили давлачевварибси адамла хIялумцIес багьандан сай, илини сунела давлализибад мискинсилис кумекбирул, садакьа бирул, хIебирул багьес багьандан. ЦархIил адам мискинварибси сай Аллагьу ТагIялани, сунес бедибси мискиндешлизиб сабур бирул хIебирул хIялумцIес багьандан.

Идбагли ﷺ бурни хIясибли, шинни цIа секьяйда билшахъулил тяп илкьяйдали садакьали Аллагьла ﷻ гьимира билшахъуси саби.

ГIуррара Идбагла ﷺ хIядис леб: «Мас-давла имцIабарес дигалли, садакьа бирен, лябкьуси балагь чебарбукес дигалли – балга бирен». Нушаб гьанбиркули саби нушани садакьа барили, адамлис бедахIелли, нушала мас камбирар или. Аллагьли ﷻ ил барибсилизи баракат кабихьили, имцIабируси саби. ВегIлира балхIебалуси мерличибад ЧевяхIсини лябкьяхъуси, гьалабилзахъуси саби нушала садакьа. Кьиямала бархIи верцесилигIив умцIухIели адам, Аллагьли ﷻ илис илди гьаладурцути сари. ВегI цIализивад уцахъуси секIал саби садакьа

БегIлара садакьа барес гIяхIси мер саби: гуми, гьуни, гIиниз, мадраса. Ил саби "садакьатун жариятун" - адам вебкIили гIергъира илис бузули калунси, кахIебурхуси, белхъхIебелхъуси садакьа. Мисаллис, илини барибси гьунчибад адамти башули лебалли, илис кири лукIуси саби, гIинизлабад пайдалабикIули лебалли, ужра кабурхуси ахIен. Мадрасалис ва илизиб бучIутас барибси садакьара дурхъаси саби. Илизибад дурабулхъути мутагIялимтани ва хIяфизунани цархIилти бучIахъули, илдани цархIилти бучIахъули, къябберд агарли, даимбируси саби, ва илис чебаахъибси ужра адам вебкIибхIелира камбируси ахIен.

Садакьа саби - гIяхIси гъай бурни, дехIибайчи аркьухIели кацIибси гьарил ганз. ХIядисуни хIясибли, садакьа сабливан лукIа гьунчиб адамтас диргалабулхъуси секIал (къаркъа, занзи, урцул ва ц.) убасни, гIяхIдеш барахъес цархIиллис кумекбарни (амма вай барахъес гьирварни, гIеббурни декIси бунагь саби). Садакьа лукIа Аллагь ﷻ чевяхIварнилис, хIяжлис, дуббуцарлис, адам хIяриирхьухIели бутIакьяндеш дарнилис, вебкIибсила бегIти лайхIебакIили, илдачил бархбас калахънилис, илдачил марайдеш буртIнилис, илаб гIяхIси гъай, балга бирнилис,

ХIядис хIясибли, дехIибала дарнилисра садакьа лукIа, сенкIун илди дарнилизир кьаркьа чумал биркIай бутIакьяндеш диру. Дех чебихьес, убасес яра хъули бетаахъес кумекбарни някъбала ва кьяшмала садакьа саби. Адамла лезмила, мухIлила, уркIила садакьа саби гIяхIси гъай, бархьси гьунчи кайзахъес насихIят, исламла багьудлуми тIинтIдирни ва цархIилти.

Садакьа саби: сунела хъалибарг абикьес харжани, гьарил гIяхIси баркьуди, цархIиллис зарал хIебарни, хIяжатбикибхIели някъли кумекбарни (гIяхIси баркьудилизиб), узис пишвяхъни ва цархIилтира.

Садакьа – хIячми гьалжанализирси, кьялуби ванзаличирси галгагъуна саби. Сахаватдешличил илди кьялуби дуцес дикибси гьалжанализи аркьян.

Садакьа бирар гIурра чумал журала: лебдешла (мас-давлала), гъайла, гIяхIти баркьудлумала: Расулуллагьла ﷺ хIядисуни хIясибли, гъайла ва гIяхIти баркьудлумала садакьализи кадурхар – унралис, тухумлис, бусурмайс гIяхIдеш биубли дигни, улгни.

  1. Хъарси садакьа – закат (бедлуга дусли гьачам, дус алавбиубхIели, нисабличи абикалли).
  2. Хъарси садакьа – дуббуцарла сяхI (бедлуга дуббуцарла базла ахирлизиб, байрамла дехIибала дарайчи).
  3. Чеасибси садакьа. Ил бедлугуси замана вегIли кабилзахъа. Амма чеасибси садакьа заманаличиб хIегалли, бунагьунази иркур. Мисал, зягIипхIели чеасили, «ну аравиасли, унруби хинкIличи жибирис», «урши гIярмиялизивад чарухъалли, мижитлис арц дедлугас». Садакьа чеасирив – чеасла заманаличиб таманбара. Чеасибси садакьа хъарсили бетарар.
  4. Сай гIяхIъулали бируси садакьа. Ил бедес кабизахъурси замана агара, амма дурхъати дуги-хIерилизиб ва зумали бирни къулайли саби.
  5. Сай гIяхIъулали бируси – «садакьатун жариятун» (кабухъунси садакьа, къябхIевдуси садакьа) бикIуси садакьа.

ХIядис: «Сайсусиличиб бедлугуси някъ ахъли бирар", «Садакьа бедни гIяхIси саби нушани балутас ва нуша далутас, нушала кумекличи умутличил xIepтac, унрубас, гьарахълаб биалра тухумтас, мискинтас, цIуръабас".

Бурули саби, гIяхIсигъуна садакьа вегIла хъалибарглис – хьунуйс, дурхIнас барибси саби или... Садакьа бедес асубирар гуми белшахъес, гьундури дарахъес, шин кадукахъес, мижитунас. ЦархIилван буралли, садакьа имцIали гIягIниси мерличи бедни къулайси саби, илгъуна садакьалис имцIали халаси кири бирар. Амма нушала замана мадрасала бучIантачиб (мутагIялимтачиб) садакьа барес имцIали лайикьти агара, сенкIун гIялимтачи нушала жамигIятунала ишхIели халаси хIяжатдеш леб. Садакьалис биуси кири верхIдаршнали имцIабирар. Илдигъунти бучIанти хIебиалли, гIялимти хIебирар. ГIялимти хIебиалли, жамигIят ва дин палакатдирес дехIдирхьур.

Чули жамигIятлис пайда лебхни багьандан, дуббуцарла сяхIра илдас лайикьбиркули саби.

Илгъуналисра «садакьатун жариятун» - кабухъунси, къяббердагарси садакьа бикIар. ЖамигIятлис багаласи баркьудилис кири, ил жамигIятлис багалабирули лебалцадхIи (сай ахиратла хъули арякьунхIелира) xIepкIван чебашар. Исламла жуз дураибси бусурмайс кири кIиркабирар: ца – садакьа барнилис, ца – исламла багьудлуми тIинтIдарнилис.

Садакьали адамла лебдеш камхIебирахъу - дунъяличиб яра ахиратлизиб чебирцIахъу.

Аллагьли ﷻ лебталалра садакьа кьабулбараб!

 

 

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Капусталичилси салат

ГIягIнидиркур: Капуста – 400 гр; Хияр – 2; помидор черри – 5; гIяргIяла диъ – 200 гр; шиниша хъарала тIакьа – 1; зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: Капуста бурсая ва зе какьурли кIантIибиахъес някъбани гъяжбарая. Гьалахили белхьи,...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...