бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Садакьала кьадри-кьимат

Садакьала кьадри-кьимат

Губданила бекIлибиубси жумягIла мижитла имам МяхIяммадсягIид Таимовла вягIза

 

АлхIямдулиЛлагьи раббил гIяламин ва салату ва саламу гIяла ашрафиль мурсалин МухIяммадин ва гIяла алигьи ва асхIябигьи ажмагIин.

 

Садакьала хIекьлизир Аллагьу ТагIялани Кьуръайзир хьурадарибти дахъал аятуни лер. Аллагьла Расулла ﷺ дахъал хIядисунира лер. Идбагли ﷺ буриб: адам «…Дила мас, дила мас …», - викIар или. Амма Аллагьла Расулли ﷺ бурни хIясибли, адамла мас хIябал журала саби: сунени берки пайдалабарибси секIал ил сунела саби, сунени чегьурли бурдибси палтарра саби ва адамтас бутIили, бедили, барибси гIяхIдешра сунела саби, сабира Кьиямала бархIи сунени бургуси.

Садакьала ужраби, шабагъатуни дахъал сари. ЧевяхIсини ца адам мискинвариб, цархIил давлачеввариб. ЧеввикIили давлачевварибси адамла хIялумцIес багьандан сай, илини сунела давлализибад мискинсилис кумекбирул, садакьа бирул, хIебирул багьес багьандан. ЦархIил адам мискинварибси сай Аллагьу ТагIялани, сунес бедибси мискиндешлизиб сабур бирул хIебирул хIялумцIес багьандан.

Идбагли ﷺ бурни хIясибли, шинни цIа секьяйда билшахъулил тяп илкьяйдали садакьали Аллагьла ﷻ гьимира билшахъуси саби.

ГIуррара Идбагла ﷺ хIядис леб: «Мас-давла имцIабарес дигалли, садакьа бирен, лябкьуси балагь чебарбукес дигалли – балга бирен». Нушаб гьанбиркули саби нушани садакьа барили, адамлис бедахIелли, нушала мас камбирар или. Аллагьли ﷻ ил барибсилизи баракат кабихьили, имцIабируси саби. ВегIлира балхIебалуси мерличибад ЧевяхIсини лябкьяхъуси, гьалабилзахъуси саби нушала садакьа. Кьиямала бархIи верцесилигIив умцIухIели адам, Аллагьли ﷻ илис илди гьаладурцути сари. ВегI цIализивад уцахъуси секIал саби садакьа

БегIлара садакьа барес гIяхIси мер саби: гуми, гьуни, гIиниз, мадраса. Ил саби "садакьатун жариятун" - адам вебкIили гIергъира илис бузули калунси, кахIебурхуси, белхъхIебелхъуси садакьа. Мисаллис, илини барибси гьунчибад адамти башули лебалли, илис кири лукIуси саби, гIинизлабад пайдалабикIули лебалли, ужра кабурхуси ахIен. Мадрасалис ва илизиб бучIутас барибси садакьара дурхъаси саби. Илизибад дурабулхъути мутагIялимтани ва хIяфизунани цархIилти бучIахъули, илдани цархIилти бучIахъули, къябберд агарли, даимбируси саби, ва илис чебаахъибси ужра адам вебкIибхIелира камбируси ахIен.

Садакьа саби - гIяхIси гъай бурни, дехIибайчи аркьухIели кацIибси гьарил ганз. ХIядисуни хIясибли, садакьа сабливан лукIа гьунчиб адамтас диргалабулхъуси секIал (къаркъа, занзи, урцул ва ц.) убасни, гIяхIдеш барахъес цархIиллис кумекбарни (амма вай барахъес гьирварни, гIеббурни декIси бунагь саби). Садакьа лукIа Аллагь ﷻ чевяхIварнилис, хIяжлис, дуббуцарлис, адам хIяриирхьухIели бутIакьяндеш дарнилис, вебкIибсила бегIти лайхIебакIили, илдачил бархбас калахънилис, илдачил марайдеш буртIнилис, илаб гIяхIси гъай, балга бирнилис,

ХIядис хIясибли, дехIибала дарнилисра садакьа лукIа, сенкIун илди дарнилизир кьаркьа чумал биркIай бутIакьяндеш диру. Дех чебихьес, убасес яра хъули бетаахъес кумекбарни някъбала ва кьяшмала садакьа саби. Адамла лезмила, мухIлила, уркIила садакьа саби гIяхIси гъай, бархьси гьунчи кайзахъес насихIят, исламла багьудлуми тIинтIдирни ва цархIилти.

Садакьа саби: сунела хъалибарг абикьес харжани, гьарил гIяхIси баркьуди, цархIиллис зарал хIебарни, хIяжатбикибхIели някъли кумекбарни (гIяхIси баркьудилизиб), узис пишвяхъни ва цархIилтира.

Садакьа – хIячми гьалжанализирси, кьялуби ванзаличирси галгагъуна саби. Сахаватдешличил илди кьялуби дуцес дикибси гьалжанализи аркьян.

Садакьа бирар гIурра чумал журала: лебдешла (мас-давлала), гъайла, гIяхIти баркьудлумала: Расулуллагьла ﷺ хIядисуни хIясибли, гъайла ва гIяхIти баркьудлумала садакьализи кадурхар – унралис, тухумлис, бусурмайс гIяхIдеш биубли дигни, улгни.

  1. Хъарси садакьа – закат (бедлуга дусли гьачам, дус алавбиубхIели, нисабличи абикалли).
  2. Хъарси садакьа – дуббуцарла сяхI (бедлуга дуббуцарла базла ахирлизиб, байрамла дехIибала дарайчи).
  3. Чеасибси садакьа. Ил бедлугуси замана вегIли кабилзахъа. Амма чеасибси садакьа заманаличиб хIегалли, бунагьунази иркур. Мисал, зягIипхIели чеасили, «ну аравиасли, унруби хинкIличи жибирис», «урши гIярмиялизивад чарухъалли, мижитлис арц дедлугас». Садакьа чеасирив – чеасла заманаличиб таманбара. Чеасибси садакьа хъарсили бетарар.
  4. Сай гIяхIъулали бируси садакьа. Ил бедес кабизахъурси замана агара, амма дурхъати дуги-хIерилизиб ва зумали бирни къулайли саби.
  5. Сай гIяхIъулали бируси – «садакьатун жариятун» (кабухъунси садакьа, къябхIевдуси садакьа) бикIуси садакьа.

ХIядис: «Сайсусиличиб бедлугуси някъ ахъли бирар", «Садакьа бедни гIяхIси саби нушани балутас ва нуша далутас, нушала кумекличи умутличил xIepтac, унрубас, гьарахълаб биалра тухумтас, мискинтас, цIуръабас".

Бурули саби, гIяхIсигъуна садакьа вегIла хъалибарглис – хьунуйс, дурхIнас барибси саби или... Садакьа бедес асубирар гуми белшахъес, гьундури дарахъес, шин кадукахъес, мижитунас. ЦархIилван буралли, садакьа имцIали гIягIниси мерличи бедни къулайси саби, илгъуна садакьалис имцIали халаси кири бирар. Амма нушала замана мадрасала бучIантачиб (мутагIялимтачиб) садакьа барес имцIали лайикьти агара, сенкIун гIялимтачи нушала жамигIятунала ишхIели халаси хIяжатдеш леб. Садакьалис биуси кири верхIдаршнали имцIабирар. Илдигъунти бучIанти хIебиалли, гIялимти хIебирар. ГIялимти хIебиалли, жамигIят ва дин палакатдирес дехIдирхьур.

Чули жамигIятлис пайда лебхни багьандан, дуббуцарла сяхIра илдас лайикьбиркули саби.

Илгъуналисра «садакьатун жариятун» - кабухъунси, къяббердагарси садакьа бикIар. ЖамигIятлис багаласи баркьудилис кири, ил жамигIятлис багалабирули лебалцадхIи (сай ахиратла хъули арякьунхIелира) xIepкIван чебашар. Исламла жуз дураибси бусурмайс кири кIиркабирар: ца – садакьа барнилис, ца – исламла багьудлуми тIинтIдарнилис.

Садакьали адамла лебдеш камхIебирахъу - дунъяличиб яра ахиратлизиб чебирцIахъу.

Аллагьли ﷻ лебталалра садакьа кьабулбараб!

 

 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...