бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Варъа

Варъа

Варъа

Китайлизиб ва Египетлизиб варъа пайдалабирес жяв замунтазибад бехIбихьибтири. Ил жагадешла, жагьдешла ва бебкIаагардешла сихIрула муридешлизи халбирусири.

ГIялимтани кабизахъурли саби варъализир 70-йчирра имцIали пайдалати секIал лерли диъни, ва гьарил меличибад бучибси варъара декIарси биъни. ИмцIали пайдаласилизи, умусилизи ва мурисилизи халбирули саби дубуртала мер-мусаличибад, галгубачибад ва духълумачибад бучибси варъа. Илизир бекIлидиубти сари фруктоза, глюкоза, чакар, минералти, органическая кислота ва дахъал витаминтира.

Мирхъили бучибси варъализи чула ферментуни кадалтути сари, чулира беркала ашагьахъес кумекбирути. Мисаллис, амилазагъунти, суненира крахмал чакарличи шурбалтути, каталаза ва липаза, протеинти ва цархIилтира. Илдани адамла кьаркьайзирти зараллати бактерияби дубкIахъу.

Варъализирти пайдалати сагадешуни гьаннара гIялимтани гьаргдирули лебал. ГIягIниси тяхIярли бихIялли, ил заяхIебиубли чумал дус кавлуси саби, иличиб кесма бетхIерар, бактериябачи къаршити секIал лерни багьандан ва илизиб халаси кьадарла - 80 процент чакарла лебни багьандан. Ил шайчиб ил чумиздагличил мешуси саби, сунезирра бактерияби ва имцIаси чакарра хIедирути. Ил сабаблира варъа медицинализиб ва косметологиялизиб гьаман пайдалабиру.

Мирхъи адилкьанти бахъхIи хIербирни ва рахли ахIи зягIипхIебиркни кабизахъурли саби, илдани варъара букули, пыльцали ва бизити тIеманачилси умуси гьавара гьигьбирни багьандан.

Варъала бекIлибиубси лишан - дарман дирухIели, иличил дархдасунти вайти асурти хIедирни. Ил тяхIярли гIялимтани кабизахъурси саби варъали шахала дяхъурби булан сагъдирни.

Ишаб ца анцIбукь гьанбушес вирар. Чакарла изайчил зягIипси хьунул адамлис сегъунтилра дармунти дарили хьалли гIяхIдеш хIебиуб. Кьяшлизи шаха дикили, чархла диъ дебкIибхIели (гангрена) бетаурхIели, тухтуртани илис операция барес кьасбарибсири. Кьяш чеббяхъес гьалаб, умутлизибад бухъи, бареси кахIели, варъали дяхъурби дакибхIели, илди сагъдирандиубтири. Илкьяйдали илала кьяш арабиубсири.

Варъализир дахъал витаминтира микроэлементунира лерни багьандан, илини кьаркьайчи гIяхIси асар барахъес, ванати шиннизиб бацIахъили пайдалабируси саби. ТяхIувяхъибхIели, сурс-кьакьари изухIелира ниъличил ва чяйличил варъа пайдалабирахъес маслигIятбирули саби. Илкьяйдали варъаличил ингаляцияби даресра вирар.

Гиппократли варъала пайдаличила лукIули, сунела жузазиб варъали кьаркьа кьуват башахъниличила ва жагьбирахъниличила бурусири.

Варъали кьаркьа бузери ункъбируси ва руди умудирути сари. 2 чяйла кьулса савли шиннизир дацIахъили дуженая. Чимхъа-умхитIла изала биубли кислотность ахъбиалли, 200 мл. шинна ва 30 гр. варъала дархаили, дужес гIягIнибиркур, хурег беркес 2 сягIят гьалар. Кислотность гIяшси биалли, бара укес гьалаб бужуси саби.

Гьар бархIи 20-30 бархIила бухIнаб варъа букалли, кьаркьайзирти агъулати секIал дурадулхъан, холестерин гIяшбирахъу ва гемоглобин ахъбирахъу. Ил спортсментани ва декIси хIянчиличиб бузантани ахъли кьиматлабиру, кьаркьайс кьуват ва чеимцIати цIакьани лугни багьандан. ГIядатла чакарли холестерин имцIабирахъули ва цIерхьирахъухIели виалли, варъали сунезирти пайдалати микроэлементуни ва витамин лерни багьандан кьаркьайчи илгъуна асар хIебиру, гьатIира ургIебли, дулекIлизиб гликоген имцIабарили, илала бузери жигарчеббиру.

Ил тяхIярли варъали уркIила тумачи ва хьунул адамтала биркIантачи гIяхIла шайчиб асарбиру. Амма чакарла изала лебтас ва кьаркьай варъа чехIейсутас, ил балбиркуси ахIен. Ишаб бурес чебиркур сецад пайдаласи биаллира, варъа камси кьадарлизиб ва мяхIкамдешличил пайдалабирес гIягIниси саби.

БяхI хIядурбарибси – Н. ИсмягIилова

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...