бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Варъа

Варъа

Варъа

Китайлизиб ва Египетлизиб варъа пайдалабирес жяв замунтазибад бехIбихьибтири. Ил жагадешла, жагьдешла ва бебкIаагардешла сихIрула муридешлизи халбирусири.

ГIялимтани кабизахъурли саби варъализир 70-йчирра имцIали пайдалати секIал лерли диъни, ва гьарил меличибад бучибси варъара декIарси биъни. ИмцIали пайдаласилизи, умусилизи ва мурисилизи халбирули саби дубуртала мер-мусаличибад, галгубачибад ва духълумачибад бучибси варъа. Илизир бекIлидиубти сари фруктоза, глюкоза, чакар, минералти, органическая кислота ва дахъал витаминтира.

Мирхъили бучибси варъализи чула ферментуни кадалтути сари, чулира беркала ашагьахъес кумекбирути. Мисаллис, амилазагъунти, суненира крахмал чакарличи шурбалтути, каталаза ва липаза, протеинти ва цархIилтира. Илдани адамла кьаркьайзирти зараллати бактерияби дубкIахъу.

Варъализирти пайдалати сагадешуни гьаннара гIялимтани гьаргдирули лебал. ГIягIниси тяхIярли бихIялли, ил заяхIебиубли чумал дус кавлуси саби, иличиб кесма бетхIерар, бактериябачи къаршити секIал лерни багьандан ва илизиб халаси кьадарла - 80 процент чакарла лебни багьандан. Ил шайчиб ил чумиздагличил мешуси саби, сунезирра бактерияби ва имцIаси чакарра хIедирути. Ил сабаблира варъа медицинализиб ва косметологиялизиб гьаман пайдалабиру.

Мирхъи адилкьанти бахъхIи хIербирни ва рахли ахIи зягIипхIебиркни кабизахъурли саби, илдани варъара букули, пыльцали ва бизити тIеманачилси умуси гьавара гьигьбирни багьандан.

Варъала бекIлибиубси лишан - дарман дирухIели, иличил дархдасунти вайти асурти хIедирни. Ил тяхIярли гIялимтани кабизахъурси саби варъали шахала дяхъурби булан сагъдирни.

Ишаб ца анцIбукь гьанбушес вирар. Чакарла изайчил зягIипси хьунул адамлис сегъунтилра дармунти дарили хьалли гIяхIдеш хIебиуб. Кьяшлизи шаха дикили, чархла диъ дебкIибхIели (гангрена) бетаурхIели, тухтуртани илис операция барес кьасбарибсири. Кьяш чеббяхъес гьалаб, умутлизибад бухъи, бареси кахIели, варъали дяхъурби дакибхIели, илди сагъдирандиубтири. Илкьяйдали илала кьяш арабиубсири.

Варъализир дахъал витаминтира микроэлементунира лерни багьандан, илини кьаркьайчи гIяхIси асар барахъес, ванати шиннизиб бацIахъили пайдалабируси саби. ТяхIувяхъибхIели, сурс-кьакьари изухIелира ниъличил ва чяйличил варъа пайдалабирахъес маслигIятбирули саби. Илкьяйдали варъаличил ингаляцияби даресра вирар.

Гиппократли варъала пайдаличила лукIули, сунела жузазиб варъали кьаркьа кьуват башахъниличила ва жагьбирахъниличила бурусири.

Варъали кьаркьа бузери ункъбируси ва руди умудирути сари. 2 чяйла кьулса савли шиннизир дацIахъили дуженая. Чимхъа-умхитIла изала биубли кислотность ахъбиалли, 200 мл. шинна ва 30 гр. варъала дархаили, дужес гIягIнибиркур, хурег беркес 2 сягIят гьалар. Кислотность гIяшси биалли, бара укес гьалаб бужуси саби.

Гьар бархIи 20-30 бархIила бухIнаб варъа букалли, кьаркьайзирти агъулати секIал дурадулхъан, холестерин гIяшбирахъу ва гемоглобин ахъбирахъу. Ил спортсментани ва декIси хIянчиличиб бузантани ахъли кьиматлабиру, кьаркьайс кьуват ва чеимцIати цIакьани лугни багьандан. ГIядатла чакарли холестерин имцIабирахъули ва цIерхьирахъухIели виалли, варъали сунезирти пайдалати микроэлементуни ва витамин лерни багьандан кьаркьайчи илгъуна асар хIебиру, гьатIира ургIебли, дулекIлизиб гликоген имцIабарили, илала бузери жигарчеббиру.

Ил тяхIярли варъали уркIила тумачи ва хьунул адамтала биркIантачи гIяхIла шайчиб асарбиру. Амма чакарла изала лебтас ва кьаркьай варъа чехIейсутас, ил балбиркуси ахIен. Ишаб бурес чебиркур сецад пайдаласи биаллира, варъа камси кьадарлизиб ва мяхIкамдешличил пайдалабирес гIягIниси саби.

БяхI хIядурбарибси – Н. ИсмягIилова

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Россия гъармука улка ахIен

Нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила хасси балбуц 1941-1945-ибти дусмазиб Германияла фашистуначил кабикибси нушала ВатIа ЧебяхIси дергъичиб бухъянбитIи саби. Ил багьандан ургар Россияла Президентла пресс-секретарь Дмитрий Песков илис «нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила...


Иличирли декIардулхъулра

Нушала тах шагьар МяхIячкъалализирти гIямру дахъ дебали дуцIли ардашули сари. Адамти даим къалабали саби хIянчиличи ва белчIудиличи балкьаэс. Буралли, адамтала гIямрула халаси бутIа гьундурачиб арбашан биубли саби. СенахIенну шагьар халабикIухIели ва илала ца мерличивад цархIил мерличи ваэс...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерлар яра палтарличир житала гъез диалли дехIибала халдирутив? Ислам хIясибликIун жита умуси мицIираглизи халбируси саби. - Имам ан-Навави «Мингьаж ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «Кьаркьа кесекуни мицIираглизирад декIардикибти, илкьяйдали гъезра, бебкIибси...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...


Сегъуна саби «даргала хIева»

Миллатла мезра, гIядатунира, культурара дусмала духъяндешлизир детхIехъахъили ахIерадарес чараагарси биъниличила гьарил бархIи гъайдикIули сари халкьлизи мягIни-хIял иргъахъути гIягIниахълуми, телевизорти, газетаби, журналти, Интернетла кумекличил дузути электронный бархбасла...