бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Сагид ГIябдуллаевлис – 120 дус

 

Сагид НухIкьадиевич ГIябдуллаев АкIубси сай Ахъушала районна МухIела шилизив. Ил гIялим, прозаик, поэт, педагог сай. Сагид ГIябдуллаевли даргала литературализи мекелли халаси пай кабихьиб. Нешла мезла ва литературала программаби, жузи, хрестоматияби, фонетикала, морфологияла, синтаксисла учебникуни, словарьти цахIнадяхъиб. Илини ЧеряхIти ВатIа дургъбазирра бутIакьяндеш дариб. Дявтачила дахъал произведениеби делкIун. ХIушаб илала назмурти гьаладирхьулра.

(1903 -1952)

 

 

Апарак вацIакад

Апарак вацIакад, бецIла дукьбикад

Вебшиб ясир Германиялизивад,

БугIярси бурям саби кIухбикIули,

Вай, хIябилра гьуни саби гьарахъли!

 

Вамсурли сай ясир, гушли-дягIли сай,

Дяхъурбазив язихъ-уркIецIили сай,

КIапIуца, куцIи вацIа, ясир хIела,

Маркахъидну гIурра някъла немецла.

 

Бурям, хIура хIярхIбии, мабикIуд кIух:

ВебкIахъес ил ишав лайикьхIебирар, юх!

Харьковла мякьлав, ца декIси дявлизив,

Фашистуна ишала узи кавшиб.

 

Киевла мякьлар колхозлизир дигул

Хьунул лерри илала хIекьли жагал,

ВиштIал дурхIяра михъирличив левли,

Хъа гьалар карушиб илра немецли.

 

БугIярси бурям саби кIухбикIули,

Бириз саби ахъра-гIяшра бикIули,

Биризла удир сари ил рубкIули,

ВиштIал дурхIя сай кайкили висули…

 

Апарак вацIакад бецIла дукьбикад,

Вебшиб ясир Германиялизивад.

Ясирла кьас саби гIела чарухъес,

Фашистличи гьим ахъайчи вяхIес.

 

(1944 дус)

 

 

ТIавусла пяхIлазибси

къянала гьуни

Кьар-шин агар чIянкIличиб

Галга кьялубиагар,

Ил галгала хъарличиб

Къяна ца хIули агар.

 

Чегьурли кIапIбикили

ТIавус арцла пяхIлази,

ХIили бясунси мухIли

Ушкули галгализи.

 

Гъармукаби бучили,

Биубли илдас гьабкья,

«Сагал порядок или», - или

Саби бикIули «Къя! Къя!»

 

БекIличивли Гитлерра

Фашист Германиялис

ИкIгъуна саби, хIера,

Мисал, дигалли багьес.

 

ДебкIиб кьаркьлума буган,

ЦIудара къянбар къяна

Гьабкьябиубси карбан,

Марли, чина аркьяна?

 

Миъбачибад Северла

Крымлизи бикайчи,

Буцибти ил ургала

ХIердизара улкначи.

 

Душма машинабани

ДегIи лерил гьундури,

Дячи, дигубли цIали

Дарили бекIни сари.

 

Фашистунас катIунти

Иларти къанч-цIелдара –

Сари илдачир камти

ВацIала галгубира.

 

Дуцибти цIуб дяхIили

Дянгил авлахъуначир,

ДяхIи цIударбарили,

Душма кьаркьлуми чучир.

 

Таркамала Капарай

Биршили кадикибти

БугIми икIдала мякьлар

Закат сари цакамти.

 

Черкадли кьаркьлумала,

Дирихьми детаурли,

ХIункьри цIудар къянбала

Сари лапIли дашули.

 

Дигьунти бекI-някъличил,

Дерхибти бекI-кьяшличил,

Кагъарла дабрумачил,

Дабразир дяхIиличил

 

Зябар или руржули,

Лебил нурба бицIили,

Гитлерчи немецуни

Саби цинкIли башули.

 

Гитлер сай чула чедив

Бяхъили къяикIули,

Эрзац солдатунази

Эрзац буйрухъбирули.

 

Солдатунира илис,

Эрзац жаваб бедили,

Эрзац чябхъин бирули

Саби гIелам бебшули.

 

ДебкIиб кьаркьлума буган

ЦIудара къянбар къяна

Гьабкьябиубси карбан,

ХIера, бакIили чина!

 

Немцыбала жакьази

Аргъахъибсири бахъна,

Нушала бахчализи

Мабулхъад или бухIна.

 

Сталинна гъайлизив

Мурхьли халикIес дигар,

Илгъуна гIяхIял вахес

Лайкьси хинкI барес дигар.

 

ГIяхIял хIейгуси цалра

Дуги-хIери мадакIаб,

Гитлергъуна гIяхIялра

Нушачи вакIал макIаб!

 

(Февраль, 1942 дус)

 

 

Нешла тIама

ГIяхIгъабзайлис гьакIдикьул

Ламусагар турла вегI,

Душмайчи дяхIчииул

ДяхIагар тупангла вегI,

Дила урши Айдимир!

Дитахъ дазурби-гIелар

ЦIудар душма урчила

Иргъулигу хIихIила.

АхIиргъулрив тIамайла,

ЛехIахъи гьари ита?

Нуни кIуна иргъулра

Кьяшмала гудуръайла.

 

Ламартла цIудар душман

Се кьаслира, се вара?

Советунала хункIла

ХIял багьес дигулира?

Сталинни дицIибти

Шараб шинна гIинзурби

Ламартла цIудар душмайс

Держес дигули вара?

Гул вавнани делкIунти

ВатIанна дянг майдунти

ДацIли шахала занзба

ДегIес-секIал кьас вара?

 

Вавни дахъал ахъ дубрир

Чубки дахъал цIуб мукьри

Азадли хIедатурли

Ясирдуцес кьас вара?

Ламартла цIудар душман!

Андайлиур кIел хIули

Авлахъла хъула къянба,

Марли, держабгу хIела,

 Нагагьла хIедержадли,

Шараб шинна гIинзурби!

Ламартла цIудар душман!

Чахла азирра биркIан

Чакли дехъабгу хIела,

Нагагьла хIебаалли

МялгIун уркIила мурад,

ХIекьла цIудара душман!

 

Дила урши Айдимир,

ХIебикьулрив тIамайла –

Дитахъ дазурби гIелар

ЦIудар душма урчила?

Айзи гьари, дуравхъен,

Душмайчи вяхIес кавхъен,

УркIилизи гьав лугул

Сталин нушалану!

Айзи, укьен, чяртвара

ХIекьли цIудара фашитст,

Къукъу-лямцIла ранг дулъул

ЦIакь ярагъ нушалану!

 

ВатIанна цIудар душман

Чяртварили ургIубли,

Чедибдешра сархили,

ХIулкIули ша вааби!

Фашистуни бургIубли,

ГьатIи ахъхIебиэсли,

Мурхьли хIярибихьили,

Дила гьала вакIаби!

ВатIанна цIудар душман

Чяртварили, ургIубли,

Чедибдешра сархили,

Дила гьала вакIадли, -

Бариша ца хала мекъ,

Карииша хIед нуни

Арцла гIярчимаг рурси!

 

(Июль, 1941 дус)

 

 

Нешла цIум-цIумъала

 

(Граждан дургъбала гIямрулизибад)

 

 

Гьарахълирад ляркьути

Чаргас урчала мурдни,

Агарав гIяхIла хабар –

Дила чинав ватада?

 

Урхьначи дирихь башар

Я дягIлис я маркалис,

Лябкьутас гьала рашус

Я дардлис я дарманнис…

 

Унзала дягI бакIалли,

УркIила шалаихъур,

ХIулбала шала или –

Дила лявкьули или…

 

«Хуху! Халкьла душмайчил

ЧIумаси дяв бетаур,

Деникинна цIубабас

Халал бячIни бетаур.

 

Кабушибти, бяхъибти

Нушазибадра биуб.

Гъабзадешла бебкIали

Саби бебкIибти биуб…»

 

 

 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Салат

6 порциялис гIягIни-диркур: гIяргIяла диъ – 300 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; хияр – 300 гр; гидгари – 5; картошка – 400 гр; набадари – 100 гр; шиниша жерши – 20 гр; майонез, зе, исут, кьар – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ГIяргIяла...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...