Интернет ва аялар
Интернетди жуьреба-жуьре халкьарихъ ва медениятрихъ галаз таниш жедай гзаф мумкинвилер ачухна. Ида са жерге хъсан крар арадал гъана, абурун арада акьулдин ва медениятдин ачухвал, чирвилин дережа гегьеншарун ва илимдин ахтармишунар гьевеслу авун ава.
Адалай гъейри, интернетди ам ишлемишзавайбурун жуьреба-жуьре игьтияжар кьилиз акъудзава – гьиссерин, чирвал къачунин – ва гьакIни психологиядин ва социальный дуьзгуьнвал хьуниз куьмек гузва. Ада инсанриз чеб-чпихъ галаз рахадай, рафтарвилер дуьзмишдай, сада-садаз тежриба ва итижар гудай мумкинвал гузва.
Ам инсандин уьмуьрдин галудиз тежедай пай хьанва ва жемятдин вири къатариз дериндиз гьахьнава. Чакай гзафбур уьмуьрдин вири шартIара адалай аслу я – кIвалахдихъ галаз алакъалу тирбурни, туширбурни.
Амма рикIел хуьн важиблу я хьи, ам чи ихтиярда амукьун лазим я: чна ам ишлемишзава, ада чун ваъ; чна ам идара ийизва, ада чун ваъ. Чна адахъ галаз алакъа герек кьадарда хуьн ва чал илитIзавай чара, чаз хас тушир затIарин эсердик акат тавун лазим я.
Жемятдин рафтарвилериз ийизвай пис эсер
Гьа са вахтунда интернетди инсанрин рафтарвилериз чIуру эсерни ийизва, месела хизандин ва кьилди инсанрин арада сад-садахъ галаз рахун тIимиларзава.
Ахтармишунри къалурзавайвал, интернетдал кьадардилай артух машгъул хьуни инсанрин, хизандин арада жезвай алакъаяр, мукьвабурун патав финар тIимиларзава, вучиз лагьайтIа инсанар сад-садахъ галаз интернетдин куьмекдалди рахазва.
Ида инсанар, иллаки жегьилар, сад-садавай къакъатунал гъун мумкин я.
Адалай гъейри, интернетди жегьилриз ва иллаки аялриз диндин ва жемятдин адет хьанвай къайдайрихъ галаз кьан тийизвай чеб тухунин къайдаяр кьабулдай ихтияр гузва.
Пис нетижаяр
- Хизанда чаравал ва чуьруьк
Интернетди ва ана авай къугъунри аялдин чIехи пай вахт къакъудзава ва ам хизандивай, дустаривай яргъа ийизва. Ида жемятдин арада герек тир вердишвилер арадал атуниз манийвал ийизва. Гьатта хизан вири санал алаз хьайитIани, абурун арада авай гьиссерин ва руьгьдин алакъа зайиф жезва – гьар сад вичин телефонда ава ва патав гвайбур аквазвач.
Интернетдал гзаф машгъул хьайила, жегьилриз кьилди амукьиз кIан жезва, ида лагьайтIа, гьиссерин ва инсанрихъ галаз сагълам алакъаяр хуьнин жигьетдай манийвалзава. Абур, вичин нубатда, чирвилер къачунилай ва акьулдин жигьетдай вилик финилай тIимил важиблу туш.
2. Гзаф рекьер
Виридалайни хаталу месэлайрикай сад – жув кьиле тухунин тегьер чIурун я. Эгер виликдай инсандин къиметлу затIарин къурулуш хизандин ва вич яшамиш жезвай жемятдин таъсирдик кваз арадал къвезвайтIа, гила ам глобализациядин эсердик акатнава. Нетижада жегьилриз дуьз ва дуьз тушир, кутугай ва кутуг тавур уьлчмеяр амукьзавач.
Месела, жегьил гадади, вичин патав гвайбуру ам пислемишдай, амма интернетда адан пад хуьдай кар авун мумкин я. Ида са тIимил гъавурда твазва, вучиз бязи инсанар жемятдин адет хьанвай къиметлу затIаривай ва къайдайривай къерех жезватIа.
3. Гьакъикъатда авачир крарин эсер
Интернетди аялар гьакъикъатда авачир ва дуьз тушир хабаррин эсердик кутазва. Ида абурун фикир авун вилик финиз ва жемятдихъ галаз вердиш хьуниз манийвал ийизва ва менфятсуз фикирар арадал гъизва, иллаки хсуси рафтарвилериз, инсанди вич тухунин къайдадиз, маса инсанрин хесетриз ва къайдайриз талукь тир.
4. Тербия гунин карда ийизвай гъалатIар
Интернетдал машгъул хьанвай диде-бубайри гзаф вахтара аялар тербияламишунин ва абуруз дуьз рехъ къалурунин чпин везифаяр фикир тагана тазва. Чпин нубатда, интернетдиз гьахьнавай аялри диде-бубайриз гьуьрмет ийизвач ва яб гузвач.
Чи аялар, жемятдин гележег ва бине хуьн тир, хизандин, мектебдин, гьукуматдин ва гьар са инсандин умуми жавабдарвал я. Чна абур чеб-чпивай ва руьгь авачир технологийри идара ийизвай фад-фад дегиш жедай хийирсуз чан алай затIариз элкъуьриз алахъзавайбурувай хуьн лазим я.
