Вили ягъуникай гьикl хуьда?
Вили ягъуникай гьикl хуьда?
Аллагьди ﷻ инсанриз сада-садаз эсер ийидай мумкинвал ганвайдан патахъай шак авач. Чавай чи руьгьдин гьалдалди инсандин гьал хъсанардай ва я, аксина, адаз зиян гудай таъсир ийиз жезва. Гьа са вахтунда зиян неинки инсандин сагъламвилиз гун мумкин я, гьакI адан мал-девлетдизни. Гьахьтин эсер авуникай сад вили ягъун я.
Вили ягъун авайди гьакъикъат я ва вили гьар са инсанди ягъун мумкин я, гьатта жув ва жуван мал-девлетни. Амма чIехи пай дуьшуьшра пехил инсанри вили яда. Аллагьдин Расулдин ﷺ гьадисда лугьузва: «Квекай садаз виче ва я вичин мал-девлетда, ва я вичин стхада вичиз бегенмиш хьайи затI акурла, берекат тIалабунин дуьа авурай, гьакъикъатда вили ягъун гьакъикъат я» (Ибн Мажагь).
Маса гьадисда лагьанва: «Вили ягъун – гьакъикъат я. Ада деве катулдиз ракъурда, инсан – суруз» (Абу Нуайм).
Вили ягъуникай жув гьикI хуьда?
Ибну Аббаса агакьарай Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Вили ягъун – гьакъикъат я. Нагагь са затIунивай кьванни Аллагьдин ﷻ кьадардилай вилик физ жезвайтIа, ам вили ягъун жедай. Квевай дастамаз къачун тIалабайла, куьне а кар ая» (Муслим).
Эгер са кас вили янавайди чир хьайитIа ва ам ни вили янаватIа тайин хьанватIа, адавай вичин жендек чуьхуьн тIалабна кIанда ва гьа целди вили янавайдини чуьхвена кIанда.
Абу Умама ибн Сагьль ибн Гьанифа ахъайна: «Амир ибн Рабияди Аллагьдин Расулдин ﷺ буйругъдалди жендек чуьхвена. Себеб ам тир хьи, ада Абу Сагьль ибн Гьанифа вили яна, ахпа гьа яд Сагьлялай илична ва ам сагъ хъхьана» (Агьмад, Нисаи).
Нагагь квез лап бегенмиш хьайи затI акунатIа ва я ван хьанатIа, вили ягъ тийидайвал лугьун хъсан я (мана): «Аллагьдин ﷻ тамам гафаралди хуьн тIалабзава Адан ажугъдикай ва Адан жазадикай, Адан лукIарин писвиликай, шейтIанрин футфа гуникай ва абур зи патав атуникай». «Я Аллагь ﷻ, адаз хийир-дуьа ая».
Вили инсанрини чинеррини ягъун мумкин я. Умму Саламади агакьарайвал, Пайгъамбардиз ﷺ адан кIвале чинал мичIи рангунин леке алай руш акурла, ада лагьана: «Адал вили ягъуникай сагъар хъийидай дуьаяр (рукъя) кIела, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, адал вил авунва» (Аль-Бухари, Муслим).
Вили ягъуникай хуьн ва азад хьун патал, мукьвал-мукьвал «аль-Фатигьа», «аль-Фалякъ», «ан-Нас» сураяр ва аят «аль-Курси» кIелун лазим я. Абу Саид аль-Худриди агакьарна: «Аллагьдин Расулди ﷺ чинеррикай ва вили ягъуникай хуьн патал Аллагьдиз ﷻ акьван чIавалди дуьаяр ийизвай хьи, та «аль-Фалякъ» ва «ан-Нас» сураяр ракъурдалди, адалай кьулухъ ада гьабур кIелиз хьана ва амай вири затIар акъвазарна» (Ат-Тирмизи).
ГьакIни Пайгъамбарди ﷺ Гьасан ва Гьусайн (Пайгъамбардин ﷺ хтулар, адан руш Фатимадин рухваяр) хуьн тIалабиз мукьвал-мукьвал кIелзавай дуьа кIелунни хъсан я: «Аузу би-калимати Ллагьи т-таммати мин кулли шайтIанин ва гьамматин ва мин кулли айнин ламматин». Мана: «Аллагьдин ﷻ тамам гафарикай куьмек жагъурзава абуру куьн гьар са шейтIандикай, агъу квай гьашаратдикай ва гьар са писвиликай хуьн патал» (Аль-Бухари).
Усман ибн Аффана агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Са шейинини Аллагьдин ﷻ а лукIраз зиян гудач, ни гьар пакамаз ва гьар няниз пуд сеферда лугьуз хьайитIа: «БисмиЛлагьи ллази ла язурру маа исмигьи шайун фи ль-арзи ва ла фи ссамаи, ва гьува сСами уль-Алим». Мана: «Аллагьдин ﷻ тIварцIелди, Низ са затIунивайни зарар гуз жедач я чилел, я цава, Ам – Ван Къвезвайди, Чизвайди я хьи» (Ат-Тирмизи).
Анаса агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Эгер инсандиз вичиз лап бегенмиш хьайи са затI акуртIа ва а вахтунда лагьайтIа: «Ма ша Аллагьу, ла къуввата илла би-Ллагь» («Аллагьдиз ﷻ гьакI кIан хьана, Аллагьдилай ﷻ гъейри садазни къуват авач»), адаз са пис карни жедач» (Ибн ас-Сунни).
Мугьаммад Дибиров
