Аллагьдик ﷻ умуд кутуникай лагьай къизилдин гафар
Аллагьдик ﷻ умуд кутуникай лагьай къизилдин гафар
Аллагьдик ﷻ умуд кутунин асул-мана ачухзавай гафар:
1. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Инсанрикай виридалайни къуватлу жез кIанзавайда къуй Аллагьдик ﷻ умуд кутурай».
2. Ягьйа ибн Муазавай хабар кьуна: «Инсандиз мус лугьуз жеда, ам Аллагьдик ﷻ умуд кутунвайди я лагьана?» Ада жаваб гана: «Ам Аллагьдилай ﷻ, вичиз куьмекзавайдалай хьиз, разизвайла (яни, адан вири крар арадал гъизвайди ва кьиле тухузвайди анжах Аллагь ﷻ тирди чизвайла)».
3. Ибн АтIаиллагьавай умуд кутунин асул-манадикай хабар кьурла, ада лагьана: «Ваз себебрихъ (асбаб) майилвал тахьун (яни, ризкьи къазанмишун патал кIвалах, са гьихьтин ятIани кар, бедендин гьерекат авун), гьикьван гзаф вун абурухъ муьгьтеж ятIани, ва вун гьакъикъатдивай – Аллагьдик ﷻ умуд кутунивай – яргъа тахьун, вуна гьихьтин себебар ишлемишайтIани».
4. Абу Хатам ас-Сижистаниди къейдна: «Абу Тураб ан-Нахшабиди лагьайвал, Аллагьдик ﷻ умуд кутунин шартI – Аллагьдиз ﷻ бедендалди гьакъикъи лукIвал къалурун, гьамиша Аллагьдихъ ﷻ галаз рикIин алакъа хьун, бес тир кьадардин ризкьидал рази хьун, ганвай няметрай Аллагьдиз ﷻ шукур авун ва абур авачирла сабур авун я».
5. Зу-Ннун аль-Мисриди лагьана: «Умуд кутун – им жув патал са затIни хкя тавун (жуван фикирдалди виридалайни кутугай затI ва а кар михьиз Аллагьдал ﷻ ихтибар авун) ва Аллагь Тааладиз ви гьал чизва ва аквазва лагьана инанмиш яз, жуван гьар гьихьтин хьайитIани къуват ва гуж инкар авун я».
6. ГьакIни лагьанва: «Умуд кутун – им ризкьидикай къайгъуяр са йикъал гъун (чIехи планар ягъ тавуна) ва пакадин йикъакай хажалат чIугун тавун лагьай чIал я».
7. Сагьл ибн Абдуллагьа лугьудай: «Умуд кутун – им Аллагьдиз ﷻ гьикI кIанзаватIа, гьакI Гьадахъ галаз хьун я».
8. Мад лагьанва: «Умуд кутун (таваккул) – им иман гъанвайбурун ери я. МуьтIуьгъвал (таслим) – Аллагьдин ﷻ кIани лукIарин (валийрин) ери я, амма вири крара Аллагьдихъ ﷻ далу агалдун (тафвиз) – Аллагьдиз ﷻ мукьва лукIарин ери я, абуруз жезвай вири крар анжах Ада ийизвайди аквазва. Гьаниз килигна, умуд кутун – гьакIан адетдин мусурманрин ери, муьтIуьгъвал – хкянавай инсанрин ери, вири крара Раббидихъ ﷻ далу агалдун – Аллагьдин ﷻ кьетIендаказ хкянавай лукIарин ери я».
9. Зу-Ннун аль-Мисриди къейдна: «Умуд кутун – им жуван рикI Аллагь Тааладилай гъейри, адаз са гьихьтин хьайитIани таъсир ийизвай вири шейэрикай михьи авун ва алатрик ва себебрик умуд кутун тавун я (Вири крар Аллагьди ﷻ ийизвайдахъ ва себебрихъ лагьайтIа, чпихъ кьилди са къуватни авачирди ва адаз авай вири затIар Аллагьди ﷻ ганвайдахъ инанмиш хьун)». Жузазвайда алава хъувун тIалабайла, алимди давамарна: «Нефс Аллагьдиз ﷻ къуллугъ авун патал михьиз муьтIуьгъарун ва ада вичиз Аллагьдин ﷻ ерияр истемишуникай ам михьи авун».
10. Абу Абдуллагь аль-Куршидивай умуд кутуникай хабар кьурла, ада лагьана: «Ам вири гьалара Аллагь Тааладихъ галаз лукIран алакъа хьун я».
11. Са алимдивай умуд кутун вуч я лагьана хабар кьурла, ада жаваб гана: «Адаз вири гузвайди Аллагь Таала тирди аннамишун (алатрини себебри чпи кьилди са затIни гун тийизвайди аннамишун ва адаз жезвай вири крар Аллагьдин ﷻ патай тирди инанмиш хьун)».
12. ГьакIни лагьанва: «Аллагьдик ﷻ умуд кутазвайдаз пуд дережа ава: умуд кутун (таваккал), муьтIуьгъвал (таслим) ва тапшурмиш хъувун (тафвиз). Умуд кутунвайдаз Аллагьди ﷻ ганвай гафуна секинвал жагъизва».
13. Лагьанва: «МуьтIуьгъди (таслим) Аллагьдиз ﷻ адан гьалдикай чизва лагьана, рази хьана акъваззава, амма ни тамамвилелди Аллагьдихъ ﷻ далу агалднаватIа (тафвиз), ам Адан кьадардал рази я».
14. Абу Дардади лугьудай: «Имандин кIукI – рикIин сидкьивал, умуд кутун ва михьиз Раббидиз ﷻ, Ам Къудратлу ва ЧIехи я, муьтIуьгъ хьун я».
15. Алимрикай сада лагьана: «Аллагь Таалади ваз са карда хкядай мумкинвал гайи вахтунда, жува хкягъунихъай игьтиятвал ая. Жуван хкягъунилай Раббидин ﷻ хкягъунихъ кат, ваз чизвач хьи, кардин эхир гьихьтинди жедатIа».
16. Тавратда кхьенва: «Аллагьдин ﷻ регьимдикай а кас магьрум я хьи, ни Раббидик ﷻ умуд кутазвачтIа ва вич хьтин инсандик умуд кутазватIа».
17. Алимри лугьудай: «Ни Аллагьдик ﷻ умуд кутазватIа ва Адавай куьмек тIалабзаватIа, Раббиди ﷻ инсанар адахъ муьгьтеж жедайвал ийида ва адан мецив арифдарвилер лугьуз тада».
18. Абу Язидавай жузуна: «Умуд кутун вуч я?» Ада лагьана: «Адан гьакъиндай вуна вуч лугьуда?» Хабар кьурда лагьана: «Чи дустари лугьузва хьи, умуд кутун – им эгер ви чапла патахъни эрчIи патахъ вагьши гьайванар ва зурба иланар галаз хьайитIа, ида вак гьич са кIусни къалабулух кутазвач». А вахтунда Абу Язида давамарна: «Эхь, им гьакъикъатдиз мукьва мана я. Амма, эгер Женнетдин агьалийри адан няметрикай лезет хкудзаватIа, ва Жегьеннемдин агьалийриз адан цIалди азабар гузватIа, ва а вахтунда ваз а гьаларин арада тафават хьайитIа, вун умуд кутунин гьалдай акъатзава (ЛукIраз Аллагьди ﷻ вич гьиниз ракъурдатIа – Женнетдиз ва я Жегьеннемдиз – тафават хьун лазим туш, ада вири крара Аллагьдик ﷻ умуд кутун лазим я. Ам, вичиз хкядай мумкинвал авачиз, вич чуьхуьзвайдан вилик квай мейит хьиз хьун лазим я)».
19. Абу Бакр аль-Варака лагьана: «Нагагь эллешмиш хьунивай (домогательство) ви буба вуж я лагьана, хабар кьунайтIа, ада жаваб гудай хьи, ам – Аллагьди ﷻ кьисметнавай паюнин патахъай шаклувал я (Вучиз лагьайтIа, эгер масадан мал-девлетдихъ къаних хьанвай инсанди Аллагь Тааладик умуд кутазвайтIа ва Раббидин ﷻ хазинаяр сиви-сивди ацIанвайди ва Ада масабуруз гьикьван гайитIани куьтягь тежедайди чизвайтIа, ам чарадан мал-девлетдал эллешмиш жедачир, Аллагьдиз ﷻ авайди виридаз бес жеда эхир). Нагагь адавай ви пеше вуч я лагьана, хабар кьунайтIа, ада жаваб гудай хьи – алчах хьунихъ къекъуьн. Эгер адавай ви эхир гьихьтинди я лагьана, хабар кьунайтIа, ада жаваб гудай хьи – магьрум хьун».
20. Шейх аш-Шазалиди лугьудай: «Нагагь инсанда и вад еридикай сад кьванни авачиз хьайитIа, адаз гьакъикъи иман авач: Аллагьдин ﷻ эмирриз муьтIуьгъ хьун, Адан кьадар-кьисметдал рази хьун, вири крар Халикьдал ﷻ тун, Раббидик ﷻ умуд кутун ва бедбахтвал галукьай лап сифте кьиляй сабур авун».
21. Лагьана: «Шегьеррик (гьакъидихъ ийидай кIвалахдик) квай жуван умудар гадара ва Аллагьдик ﷻ умуд кутур».
