Шукур авунин виридалайни гъвечIи дережа
Диндин алимри лугьузва хьи, Аллагьдиз ﷻ шукур авунин виридалайни гъвечIи дережа – мецелди шукур авун я. Гафаралди шукур тийизвай касдилай зайиф кас авач. Ахьтин шукур авун вичик вири акатдай шукур хьун лазим я.
Халикьди ﷻ ганвай няметрай гафаралди шукур авунин виридалайни вине авай дережа – лукIра «аль-Фатигьа» сура кIелун я. Къуй ам кIелдайла мусурманди Аллагь Тааладин вири няметрай шукур авунин ният авурай: ачухбурай ва чинебанбурай, дуланажагъдинбурай ва руьгьдинбурай, лукIраз чизвайбурай ва течизвайбурай, гьикI дуьньядин, гьакI эхиратдин уьмуьрдиз талукь тир, адаз ганвайбурай ва гьеле гузмайбурай, гьамишанбурай ва вахтуналди ганвайбурай. Гьа ихьтин ниятдалди къуй инсанди а сура, мумкинвилиз килигна, садалай виш сефердал кьван кIелрай. Ни гьакI ийиз хьайитIа, Аллагьди ﷻ ам шукур ийизвайбурун арада кхьида. Я тахьайтIа пишкеш яз, адан ниятдиз килигна ва Аллагьди ﷻ гайи гафуниз килигна, а лукIраз генани гзаф няметар гуда. Вичик вири акатдай гафарин шукурдин жуьреяр гзаф ава. Ахьтин шукурдин чешне Пайгъамбардин ﷺ ихьтин гафар жеда: «Я Рабби ﷻ, Вун шукур авуниз гьикI лайихлу ятIа, завай Ваз ахьтин шукур ийиз жедач. Вуна Валай гьикI тарифар ийизватIа, Вун гьахьтинди я». Адам пайгъамбарди лагьана: «Я Рабби ﷻ, Вуна заз жуван гъилералди ризкьи гьикI гьасил ийидатIа чирна (яни зун кIвалахдал машгъул я ва ам себеб яз за жуваз недайди къазанмишзава), гьакI хьайила заз вири шукур ва тарифдин гафар акатзавай затI чира». А чIавуз Аллагь Таалади адаз вагьйу ракъурна: «Я Адам, гьар юкъуз экуьнахъ ва нянихъ пуд сеферда лагь: «Аль-гьамду лиллагьи раббиль аламин, гьамдан ювафи ниамагьу ва юкафиу мазидагьу» (За Аллагьдиз ﷻ, алемрин Раббидиз ﷻ, шукур ийизва, а шукурдик Адан вири няметар акатзава ва Ада абур артух авунихъ галаз ам кьазва»). И гафарик шукур авунин ва тарифдин гафарин вири жуьреяр акатзава». Шукур ийизвай (шакир) ва гзаф шукур ийизвай (шакур) лукIран арада авай тафават ам я хьи, шакирди Аллагьди ﷻ вичиз гайидай шукур ийизва, шакурди лагьайтIа, Аллагьди ﷻ ам магьрум авур затIунай. Гьакъикъатда, гьар са няметдай адахъ галаз кьадай шукур авун ава. Вилерай шукур авун – къадагъа тир затI ва инсанрин нукьсанар акурла вилер агъуз авун я. Япарай шукур авун – инсанрин нукьсанрикай ийизвай ихтилатриз яб тагун, гъилерай – абур чарадан мал-девлетдал яргъи тавун я. КIвачерай шукур авун – абур Аллагьдин ﷻ эмирар чIурзавай чкайриз тефин я. ГьакI бедендин амай паярин патахъайни. Шукур авунин асул-мана ам я хьи, Аллагьди ﷻ ваз гайи няметар виликамаз абур вуч патал тайин авунвайтIа, адахъ галаз кьурвал ишлемишун я. Иник мал-девлетни, беденни, бедендин винел патан ва къене патан паярни акатзава. Гьавиляй, а няметрикай вуна са затI, ам вуч патал яратмишнаватIа адахъ галаз кьурвал ишлемиш тийиз хьайитIа, им гьа няметдай шукур тавун жеда.
Вири гьалара Аллагьдиз ﷻ шукур ийизвайбур
Аллагьдин Расулди ﷺ хабар гана хьи, Женнетдиз сифте фидай инсанар вири гьалара Аллагьдиз ﷻ шукур ийизвайбур я. Маса риваятда лугьузва: «Шадвилени пашманвиле Аллагьдиз ﷻ шукур ийизвайбур». Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: ««Аль-гьамду лиллагь» гафар – им вири няметрай шукур авун я». Ас-Сарий ас-Сакатиди икI лагьана лугьуз ахъайзава: «Ингье къанни цIуд йис я за садра лагьай «шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ» гафарай за Аллагьдивай ﷻ багъишламишун тIалабиз». Адавай хабар кьуна: «Ам гьикI я кьван?» Ада лагьана: «Багъдадда чIехи цIай кьуна. Зал са кас гьалтна ва ада заз хабар гана: «Ви туьквен зарар хкIун тавуна амукьна». А вахтунда за лагьана: «Шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ». Ингье къанни цIуд йисан къене за а гафар лугьунай гьайиф чIугвазва, вучиз лагьайтIа маса мусурманриз зарар хьайила, заз хийир кIан хьана». Ахъайзава хьи, Гьасан ибн Алиди Кябедин пипIен патав акъвазна икI лагьана: «Я зи Аллагь ﷻ, Вуна заз няметар гана, амма за шукур авунач. Вуна зун бедбахтвилералди ахтармишна, амма за сабур авунач. Шукур тавунай Вуна зун няметрикай магьрум авунач ва сабур тавунай зал бедбахтвилер ракъурнач. Я Рабби ﷻ, жумартлудай жумартлувилелай гъейри маса са затIни акъатдач».
