Сагъламвилин къайгъуда аваз
Сагъламвилин къайгъуда аваз
Гьуьрметлу мусурман стхаярни вахар, Аллагь Таалади чаз чи беденар аманатар (хуьдай затlар) яз ганва. Мусурмандиз вичи-вичин бедендиз зарар гудай гьич ихтияр авач, акси яз ам адахъ гелкъуьн лазим я. Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Куьне куьн гьелек ийимир (куьн гьелекдал гъизвай амалривай яргъа хьухь)» («Аль-Бакъара» сурадин 195-аят). Сагъламвал хуьникай къе чун Махачкъала шегьердин 3-духтурханада кlвалахзавай хирург-духтур Куштаров Исмаилахъ галаз рахада.
Куштаров Исмаил Манединан хва 1989-йисуз Махачкъала шегьерда дидедиз хьана. Адан ери-бине Хасавюрт райондин Цlийи Къурушрилай я. Шегьердин 26-нумрадин юкьван мектеб кlелна акьалтlарайдалай кьулухъ Исмаил 2006-йисуз Дагъустандин гьукуматдин медицинадин академиядик кlелиз экечlна. 2012-йисуз ада ам акьалтlарна ва Россиядин медицинадин академиядани кlел хъувуна. 2013-2018-йисара Куштаров Исмаила Москвада авай Н.В. Склифосовскийдин тlварцlихъ галай НИИ СП-да хирург-духтурвиле кlвалахна. Гуьгъуьнлай ам Дагъустандин Муфтий, шейх Агьмад эфендидин теклифдалди Дагъустандиз хтана ва са йисуз Махачкъаладин шегьердин клиникадин 1-духтурханада кlвалахна. Ам кьабулунин отделенидин заведующий тир. Гуьгъуьнлай са кьадар вахтунда Куштаров Исмаил Махачкъаладин клиникадин 3-духтурханада кьилин духтурдин къуллугъдални хьана. Алай вахтунда ада Махачкъаладин клиникадин 3-духтурханада хирург-духтурдин кlвалах кьиле тухузва, гьакlни Куштаров Исмаила и духтурханадин «детокс» отделенидихъ галаз сих алакъа хуьзва ва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ медицинадин рекьяй важиблу чирвилер къачузва.
– Ассаламу алайкум, Исмаил стха. Чаз малум тирвал вуна исятда кlвалахзавай духтурхана ачухна акьван гзаф вахт туш. Вавай адакай чаз вуч ахъайиз жеда?
– Ва алайкум салам ва рагьматуллагь. Дагъустандин Муфтий, шейх Агьмад эфенди Абдулаеван теклифдалди РД-дин Муфтиятди эцигай Махачкъаладин клиникадин 3-духтурхана 2017-йисуз ачухна. Къейд ийин, сифте ам дишегьлийрин медреса тир, гьа дараматдикай духтурхана туькlуьрна. Са шумуд йисан къене и духтурханади вири нахушбур пулсуз кьабулзавай, гьа вахтунда гьукуматдин тапшуругъ (заказ) чlехиди тир, гьакlни иниз гъил ачух Дагъустанвийри гзаф такьатар чара ийизвай. Нахушбур пулсуз кьабулзавай духтурар чахъ алай вахтундани ама.
Чи духтурханада ришветар авач, инай анжах гьалал тlуьнар гузва, дарманарни анжах мусурманриз гьалал тирбур кхьизва, духтурар нахушбурухъ гьуьрметдивди эгечlзава.
– Исмаил духтур, заз вуна «детокс» вуч ятlа ва ам куь духтурханада гьикl кьиле физватlа ахъайна кlанзавай.
– «Детокс» – им токсинрикай беден михьи авун я. Чи духтурханада «детокс» отделение чи Муфтий Агьмад эфендидин теклифдалди ачухна ва шейхди вичи адан кlвалахда иштирак ийизва (вичин меслятар къалурзава), вучиз лагьайтlа и отделенида Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдихъ галаз алакъалу тир сагъламвилин къайдайрал амал ийизва. Чилел хьайи виридалайни акьуллу ва арифдар инсанар пайгъамбарар тир, гьавиляй сагъламвилел гьалтайлани чна абурулай чешне къачун лазим я.
«Детокс» отделенида кlвалахзавай духтуррихъ светский ва Исламдин медицинадин чирвилер ава. Исламдин медицина генани хъсандиз чирун патал абуру Сирияда, Иорданияда, Египетда ва Юкьван Азияда кlелна.
Лугьузва хьи, вичивай-вичиз куьмек гуз тежезвай инсандиз са касдивайни куьмек гуз жедач. Гьаниз килигна, «детокс» отделенидин духтурри нахушбуруз насигьатарни ийизва, абуруз чпин чандин къимет чир жедайвал, начагъвилерин вилик пад кьадайвал. Исламдин медицинади начагъвилерин вилик пад кьунихъ эвер гузва.
Аллагь Таалади инсандин беденди вичи-вич михьдайди яз халкьнава, амма инсанди сагълам уьмуьр кечирмишнавачтlа, ам вичин беден «детоксдин» куьмекдалди михьунихъ муьгьтеж жеда.
Зун сагълам уьмуьр кьиле тухуз алахъзава, гьакl ятlани са гьафтедин къене зун «детокс»-дин отделенида къаткайди я. За бедендин кьезилвал гьиссна, зи хук михьи хьана ва гьа чlавалай зун генани Пайгъамбардин ﷺ медицинадикай жуваз хийир хкудиз алахъзава. Зи фикирдалди, адакай яшлу инсанриз генани еке хийир жеда.
– Алай вахтунда инсанар мукьвал-мукьвал начагъ жезва. И кардихъ гьихьтин себебар ава?
– Дуьньядин духтурри лугьузва хьи, алай аямда инсандин 75% кьван начагъвилер ада вичин уьмуьр кечирмишунин тегьердилай аслу я, 10-15% генетикадилай, 10-15% ам яшамиш жезвай чкадин гьаларилай ва анжах 5-10% духтуррилай аслу я.
– Уьмуьр тухунин сагълам къайда гьихьтинди я?
– Уьмуьр тухунин сагълам къайдадин патахъай дуьньядин алимрин (духтуррин) гаф сад туш, амма мусурман алимри вирида санлай лугьузва: «Уьмуьр кечирмиш авунин сагълам къайда – Ислам диндал кlевелай амал авун ва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ рекьиз (Сунна) табий хьун я». Гьакlни алимри лугьузва хьи, Ислам дин кьиле тухузвай касдин руьгь, беден ва акьул сагълам жезва.
– Исмаил духтур, куьрелди лагьайтlа, сагъламвал хуьн патал чна гьихьтин амалар авун ва гьихьтинбур тавун лазим я?
– Сад лагьайди, капl авун лазим я. Вучиз лагьайтlа капl ийизвай инсанди бедендин ва руьгьдин михьивал хуьзва, ада вичин беден патал лап хийирлу жуьреба-жуьре ацукьунин ва къарагъунин гьерекатар ийизва. Кпlуникай сагъламвилиз гзаф кьадар менфят ава. Кьвед лагьайди, Рамазандин вацра вири сивер хвена кlанда. Сивер хуьн – мусурман патал «детокс» хьиз я. Йисан къене кlватl хьанвай токсинрикай ам Аллагьдин ﷻ куьмекдалди михьи жезва. Пуд лагьайди, тlуьниз анжах гьалал ризкьи ишлемишун лазим я. Вучиз лагьайтlа гьарам тир продуктрикай инсандиз зарар жезва. Мисал яз, тукlун тавунвай вечрен къене иви амукьзава, гьа ивида арадал къвезва бактерияр ва токсинар. Вакlан якlукай бедендиз авай зияндикай зун мад рахадач, адакай мусурманриз хабар ава. Кьуд лагьайди, ичкидивайни пlапlрусривай яргъа хьун ва гьакlни чпикай зиян авай продуктар, мисал яз, газировкаяр, чипсар, энергетикар, гзаф кьадар шекер ва маса зарарлу затlар тlуьниз ишлемиш тавун лазим я. Вад лагьайди, чна кьадардилай гзаф тlуьна кlандач. Алай мублагь девирда куьк инсанрин кьадар гзаф хьанва. Кьадардилай гзаф як ва пи бедендал акьалтуникай инсандин сагъламвилиз гзаф зиян жезва. Тарихдай чаз малум тирвал, Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ савкьват яз Египетдин пачагьди духтур ракъурнай, ада ам элкъуьрна рахкур хъувуна ва икl лагьана: «Чна (мусурманри) гишин тахьанмаз тlуьн незвайди туш, гьакlни чна тlуьн тухдалди незвайди туш». Маса гьадисда лагьанва: «Хуквадин пудакай са пай тlуьн патал, муькуь пай яд ва пуд лагьай пайни гьава (нефес) патал я».
Ингье, мад чун Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ Суннадал ва медицинадал хтана. Адан гъуьгъуьнаваз фейи касдин неинки беден, гьакl руьгьни сагълам ва михьи жеда, ин ша Аллагь.
– Чаз менфятлу меслятар къалурай валай Аллагь рази хьурай, Исмаил стха, вахъ генани агалкьунар хьурай!
Къуй мусурманриз, иллаки и газет кlелзавайбуруз Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ чешне къачуз кlан хьурай ва Аллагьди ﷻ абуруз Вичи и карда куьмек гурай!
Я Аллагь, Вуна хуьх ва сагъар хъия дуьньядин мусурманар, иллаки Палестинада авай чи стхаярни вахар! Амин.
