Уьмуьрдин куьлуь-шуьлуьяр…
Вучиз «кисун – къизил я» лугьузва? Вучиз лагьайтIа рахан тийидайла сир дуьздал акъуддач. Са касдинни кефи хадач, ахмакь гаф лугьудач… Мад вуч?
Лагьай гафари абур лагьай касдиз вичиз гьар жуьредин эсер авун мумкин я. Месела, адан гафари гьа вичин гуьгьуьл хун мумкин я. Гзаф вахтара - кьатIун тавуна. Садазни вич кьасухдай пашманариз ва кефияр чIуру гьалдиз вегьез кIанзавач хьи. Амма гьакI жезва. Гуя меци са гьихьтин ятIани вичин кар аквазва… Месела, галай-галайвал вири куьлуь-шуьлуьярни кваз ва гзаф кьилел атай нагьакьан кардикай ахъайзава.
Я тахьайтIа са цIийи кар гъиле кьадайла шаклувилерикай кьадардилай артух рахада. Я тахьайтIа, адалайни пис яз, чи вири гьалар ихтилатрик кутаз лугьузва: ингье чун дарих я, ингье тIалар язава, ингье ахварай акуна, са вуч ятIани рикIел хтана… Гьа икI, чи уьмуьрдин гьар са куьлуь-шуьлуь чи меци къейд ийизва. Ахьтин дуьшуьшарни жезва хьи, садра ваъ, са шумудра ва гьар сеферда сифте сеферда хьиз – вири гьиссер гьа куьлуь-шуьлуьярни кваз.
Жувал машгъул хьунин хесет
Са патахъай, жув ва жуван кIвалахар рикIелай алудун дуьз туш. Им, аквадай гьалда, мумкин карни туш. Алай девирдин инсан лап гзаф крарив агакьуниз, чируниз ва хкягъуниз мажбур жезва. Адалайни алава яз, неинки са вич патал, гьакIни вичелай аслубур патал, нин вилик адаз мажбурнамаяр аватIа. Фагьум тийиз, гьакI чеб физвайвал фий лагьана, гзаф крар тун мумкин я – кIвалахар, сагъламвал, рафтарвилер. Муькуь патахъай, анжах са вичел машгъул тежедайвал мумкинвилер жагъурна кIанда.
Гьелбетда, чун – чаз авай виридалайни багьа затI я. Амма уьмуьр чи гьаларилай ва гуьгьуьлрилай гегьенш ва девлетлу я. Са адалатлу касди лагьана: «Инсандин виридалайни чIехи секинсузвал – ам вич я». Гьа икI, жувахъ артух итиж авун, гьа жергедай яз гафаралдини, къалабулухар арадал атунин себеб хьун мумкин я. Фагьумнава: гьикьван яргъалди са кардикай чи мез рахазватIа, гьакьван артух чи мефтIеди а кардиз фикир гузва.
Ам гьа кардин деринра гьахьзава ва ам вири патарихъай веревирд ийиз гатIумзава. Нагагь месэла метлебсузди ятIа, гзаф кьадарда тикрарнавай, ам чIехи месэладиз элкъвезва ва къене мягькем жезва. Эгер чна лугьун тавунайтIа, ам чи уьмуьрдай саки такуна акъатдай. Амма мецивай кисна акъваз тежедайла, къумадин твар дагъдиз элкъведа.
Инсан гьа дагъдив лап агатзава, гьар са куьниз фикир гуз куьлуь-шуьлуьйрал алахъзава, ахпа адаз гьал вири санлай аквазвач ва нетижада чIехи месэлади адаз гужлу таъсир ийизва. Амма кар идал куьтягь жезвач. Къвердавай гзаф уьмуьрдин куьлуь-шуьлуьяр жувакай рахунриз элкъвезва, акI хьайила – секинсуз хьунин себебриз. ГьакI вахтар фейила инсанда ам вичел машгъул жедай хесет мягькем жезва, яни «вичин виридалайни чIехи къалабулухдал».
Вири крара кьадар хьун хъсан я
«Вуч хьана кьван? Ам зи уьмуьр я ва за адакай фикирзава ва лугьузва», - рази жедач захъ галаз бязибур. Вири гьакI язва. Амма кисна акъвазун фикир тавуна акъвазун лагьай гаф туш. Гьа жергедай яз жуван уьмуьрдикайни. Гьар са чIехи кас гъавурда акьазва хьи, кьиле ва рикIе авай затIар вири мецел хьана кIанзавайди туш. Ина кьилинди – кьадар я. Адан гъавурда хьуни инсан къутармишзава ва аксинани, ам акваз ва гьиссиз чир тахьуни гзаф вахтара нагьакьан крарал гъизва. Жуваз фикир гунин кьадар чир хьун патал, гафарини фикирри сада-садаз гьикI таъсир ийизватIа, гуьзчивал авуникай хийир хьун мумкин я.
Малум я хьи, фикирри инсандин рахун кIалубда твазва. Эгер чи кьиле хъсан фикирар аваз хьайитIа, чи ихтилатарни, адет яз, хъсан крарикай жеда, чи рахун лагьайтIа, кьезилди ва инанмишвилелди ийизвайди жеда. Эгер чи кефи чIур хьанваз хьайитIа, чи мецел арзаяр, инсанриз туьгьметар, жув айиб авунар хьун мумкин я. Ида неинки месэлаяр гьялзавач, гьакIни къене патан пис фикирар мягькемарзава. Нагагь гьа ихьтинбур хесет хьайитIа, гьамишан стрессди кьил хкажунин хатавал ава. Амма, шукур хьурай Аллагьдиз I, терсина механизм ава. Адан мана ам я хьи, рахуни тайин фикирар арадал гъун мумкин я. Им хъвер хьиз я. Эгер ваз шад ятIа, вун хъуьрезва. Амма нагагь пашманзавайла вун хъуьрезватIа, ваз шад хьун мумкин я.
Ашкара я хьи, кефи хъсан хьун патал хъсан гафар ва фикирар лазим я. Эгер гуьгьуьл авачиз хьайитIа, фикирар шадбур туштIа ва гьасятда рикIиз авур эсер алуддай мумкинвал авачтIа, са хъсан ихтилатни ийиз кIан жедач. Амма гьакI авуна кIанда. Хъсан гафар жагъурна ва лагьана кIанда – жуваз ва я масабуруз, кIанзни-такIанз, жезни-тежез, къастуналди арзаяр ва я пис гафар акъвазарна ва абурун паталай руьгь хкаждай гафар лагьана кIанда.
Виридалайни хъсанди – Халикь рикIел хкун я. Адаз дуьаяр, туба ийиз, гьакIни Адан тIварар лугьуз, тIалабна кIанда. Мумкин я, са сеферда акI авун бес жедач. ЦIудрани, къанни цIудрани бес жедач. Мягьтел жемир ва акъвазмир. Ида гьар гьикI хьайитIани куьмек гуда. РикI авагъда ва мефтI уях жеда. Алатна физвай куьлуь-шуьлуьйрикай рахун тавун хийирлу я – жуван уьмуьрдин къуват кьенят авун патал. Са вуч ятIани виле кьада, са ни ятIани рикIик къалабулух кутада – вири авайвал тур, ахьтин метлебсуз затIар патал са гафни лугьумир. Абур секинвиле фин лазим тир чкадиз – квелай элячIна – фидайвал тур.
ГУЬЗЕЛ ИБРАГЬИМОВА
