Гьайванрихъ галаз хъсан рафтарвал авун
Къадим заманайрилай чи планетадин агьалийри кIвалин гьайванар хуьзва. Абуру чпин иесийриз хъсанвал гузва, яни руьгьдин секинвал ва я гьакъикъи куьмек. Гьикьван чна абурухъ галаз хъуьтуьлдиз рафтарвал авуртIа, гьакьван абуру чаз гзаф кIанивал гъида.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ чаз Аллагьдин ﷻ вири махлукьатрин гьакъиндай ихтияррикай ва везифайрикай лагьана. Аллагьдин Расулдин ﷺ са гьадисда лугьузва хьи, са дишегьлиди кац кIвале туна агална, тIуьникайни цикай магьрум авуна лугьуз, ам Жегьеннемдиз фена. «Са дишегьли Жегьеннемдиз фида, ада кац гишила кьена лугьуз, ада ам кутIунна ва вичиз тIуьн жагъурдайвал ахъайнач» (Агьмад).
Пайгъамбардин ﷺ маса гьадисда лугьузва: «Садра рекьяй физвай инсан гзаф цихъ къаних хьана. Ам къуйдиз эвичIна ва анай яд хъвана. Анай экъечIайла, адаз вичин вилик мез акъудна цихъ къанихвиляй ламу чилиз мез гузвай кицI акуна. И кар акурла, инсанди вичиз лагьана: «И кицIиз цихъ къанихвили азаб гузва, гьикI ада заз азаб гузвайтIа». Ахпа ам мад къуйдиз эвичIна, вичин кIвачин къаб цяй ацIурна, ам сарари кьуна, винел экъечIна ва кицIиз яд гана. Аллагьди ﷻ а кардай адан гунагьрилай гъил къачуна». Инсанри жузуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, гьайванриз хъсанвал авуна лугьуз чаз суваб жедани кьван?». Ада жаваб гана: «Квез суваб вири чан алай затIарин патахъай авур гьар са хъсан кардай жеда» (аль-Бухари).
Аллагь Таалади гьайванрин алем лап жуьреба-жуьре халкь авуна ва абурун арада чаз хъсан гьиссер арадал гъизвайбур ава. Амма ахьтинбурни ава хьи, абуру пис таъсир ийизва. Амма Исламди гьар са чан алай затI багьаз кьазва, вучиз лагьайтIа ам Раббидин ﷻ махлукьат я, ам яратмишуна зурба арифдарвал ава, ва гьар са чан алай затIунихъ галаз хъсан рафтарвал авунай Дувандин юкъуз суваб жеда.
КIвалин гьайванрин иесияр абурухъ гелкъуьн мажбур я, вучиз лагьайтIа, абур къачудайла, абур гьабурун патахъай жавабдар жезва. КIвалин гьайван къачудалди фикир авун лазим я, квевай адахъ герек тир къайдада гелкъвез жедани, лазим хьайитIа сагъар хъийиз жедани лагьана.
Жуваз суалар це:
- заз вучиз а гьайван герек я?
- заз адахъ гелкъведай вахт ва пул авани?
- заз ам хуьдай шартIар авани?
- адахъ вуж гелкъведа, эгер зун саниз фин герек атайтIа, я тахьайтIа азарлу хьайитIа, кьейитIа?
Гьайван хуьн – им гьамиша адан сагъламвилел гуьзчивал авун, герек хьайитIа ветеринардин патав фин лагьай чIал я. Гьар са гьайвандиз вичин чка хьун лазим я, ва а чка михьиз хуьн герек я.
Ша чна вири чан алай затIарин къайгъу чIугван ва абуруз регьим ийин!
