Раббидин вилик лукIвал къалурун
Квез чир хьухь, Аллагьдин гьакъикъи лукI хьун (убудия) – им са гьихьтин ятIани хъсан кар авунин ва са пис кардикай жув хуьнин гьакъиндай тамамвилелди жуван къуватсузвал хиве кьун, гьакIни вири няметар, къуват ва къудрат анжах Къудратлу Раббидиз хас тирдахъ инанмиш хьун я.
Гьа им я лукIвилин гьакъикъат, яни Раббидин эмирар кьилиз акъудун ва къадагъайривай яргъа хьун. ЛукIвилин асул-мана вуч ятIа адан лишанар лугьудайла, алимрин гаф сад жезвач, амма Аллагь Тааладин гьакъикъи лукI хьун патал Адан къудрат аннамишун ва Адан агъавал хиве кьун лазим тирди (рубубия) виридан гаф сад я.
Инсандин лукIвилин ерияр ва Халикьдин агъавилин вири ерияр чеб-чпиз акси я. Яни Аллагьдин лукIраз Адаз хас тир гьар са лишандин (сифетдин) къаншарда авай ерияр ганва. ГьакI, месела, Аллагь Тааладиз вири крар алакьдай къуват ава, амма Аллагьдин лукIраз зайифвал ганва; Аллагьдиз такабурвал ва гьайбатлувал хас я, лукIраз лагьайтIа – муьтIуьгъвал ва дамахсузвал ва икI мад.
Аллагь Тааладин вилик инсандин лукIвал гьихьтинди хьана кIанзаватIа, адалатлу ксарини лагьанва.
1. Иса пайгъамбарди лагьана: «Аллагьдин вилик лукIвал къалурун – им гьар жуьредин дяве кьун ва гьуьжетар авун виже татун, сабурлувилелди бедбахтвилер эхун, гьакIни Рабби кIан хьун я».
2. Зу-Ннун аль-Мисриди лугьудай: «ЛукIвал – им вири гьалара Аллагьдин лукI хьун я, гьикI вири гьалара Ам ви Рабби ятIа», им Пайгъамбардин гафарихъ галаз кьазва: «Вири гьалара Къудратлу Аллагьдиз ибадат авунал машгъул тир лукI Аллагьдин вилик виридалайни гьуьрметлу я».
3. Бязи диндин алимри къейд ийизвай: «ЛукIвал – им инсанди вичин ибадатдиз фикир тагуз, вичи низ ибадат ийизватIа, вичин руьгьдин акуналди гьадаз (Раббидиз ) килигун я».
4. ГьакIни лагьанва: «ЛукIвиле кьуд кьетIенвал ава: икьрар ва я гайи гаф тамамарун; Аллагьди тайинарнавай къанунар кьиле тухун; жуваз авайдал рази хьун ва муьгьтежвиле сабур авун».
Халикьдин вилик лукIвал къалурунин лишанар
ЛукIвилиз вичиз хас тир лишанар ава: им гьар жуьредин умудар тавун, вучиз лагьайтIа вири крара анжах Аллагьдин кьадар акун лазим я; гьакIни Аллагь Таалади виликамаз къалурнавайди лукI патал виридалайни хъсан хкягъун тирди аннамишун. Лугьузва хьи, Ибрагьим ибн Адгьама лукI къачурла адавай жузуна:
- Адет яз вуна вуч незва?
- Вуна гайи затI, - жаваб гана лукIра.
- Вуна гьихьтин кIвалах ийизва?
- Вуна завай истемишай кIвалах.
- Бес ваз вуч кIанзава?
- ЛукIраз кIанзавай затI важиблу яни кьван, адан агъадин мурад авай чкада?
А чIавуз Ибрагьим ибн Адгьама рикIяй вичи-вичиз лагьана: «Эй кесиб, вун ви уьмуьрда гьатта са сятина кьванни Аллагьдиз муьтIуьгъ хьанач, гьикI и лукI вич авай гьалда ваз муьтIуьгъ ятIа!»
Имам Али ибн аль-Хавваса вичин муьруьд аш-Шааранидиз насигьат ийидайла, лагьана: «Аллагь Таалади ваз ракъурзавай затIарикай анжах чарасуз кьадар неъ ва адалай артух ваъ, артуханди лагьайтIа, Аллагь Тааладиз низ гана кIан хьайитIа, гьадаз це. Жуван кIвалахар туькIуьрун патал гьавайда къуватар харж ийимир, адан паталай Халикьдивай ви кIвалахар виридалайни хъсандиз туькIуьрун патал тIалаб».
А чIавуз аш-Шаараниди адавай жузуна: «За Аллагьдивай гьалал ризкьи тIалабдани?» Устазди лагьана: «Эхь, и къайдада тIалаб: я зи Аллагь , ризкьида заз берекат це ва кьве дуьньядани зи нукьсанар кIева, я Виридалайни Жумартлуди, я Виридалайни Михьиди!»
Ахпа алава хъувуна: «Аллагьди пис четинвилер ракъурайла сабурсузвал ва секинсузвал къалуруникай игьтиятвал ая. Вичин вири крар Аллагьдал ихтибарай лукIраз Халикьди герек тир чирвилер ва гьабурухъ галаз кьадай крарни гуда, чебни ахьтинбур хьи, Аллагьдин гьа лукIракай гьар гьикI хьайитIани чIехи имам жеда ва адан гуьгъуьна аваз инсанар фида. Гьакъикъатда, гьар са затI Аллагьдин къудратдик ква».
ГьакIни лукIвилин лишанрикай сад – инсанар алай чкадал, жув кесибвиле авайла жуван игьтияжвал ва агьваллу гьалда авайла – девлет чуьнуьхиз алакьун я. И кьве лишанни Аллагьдин лукIраз сад хьтинбур хьун лазим я, вучиз лагьайтIа гьакъикъи муьтIуьгъ хьанвайда вичи-вичел кIевивал авуна кIанда; диндин буйругърал амал авуна кIанда; муьгьтежбурухъ галаз жумартлу хьана кIанда; лезетрихъ къекъвена кIандач.
Алимри лугьузва: «Инсан Аллагьдин гьакъикъи лукI яз акьван вядедалди амукьзава, та ам вичиз къуллугъ ийидай касдихъ къекъведалди. Ам вичиз къуллугъ ийидай касдихъ къекъвез башламишайла, Раббидин вилик адан лукIвилин ери квахьда».
Агъадихъ галай дуьшуьшра кьадардилай артух секинсузвал тавун паталлукIвилинэдебарава: гишинвал, кьецIилвал, кесибвал гьиссайла, алчах хьайила. И эдебрал асаслу яз, лукIра Аллагьдин кьадардикай са затIни кьабул тавуна тун лазим туш, абур муьтIуьгъвилелди кьабулна кIанда.
Яни, гьакъикъатда муьтIуьгъ хьанвайда анжах Аллагьдин регьимдик умуд кутуна кIанда: недай суьрсетдикай, герек хьайитIа лагьана, са затIни къерехдихъ эциг тавун, Аллагь Тааладилай гъейри жуван игьтияждикай садазни лугьун тавун.
ЛукIвал (убудия) – им Аллагьдин лукIран къахчуз тежер ери я, гьикI Агъавал (рубубия) – Виридалайни Михьи Аллагь Тааладин галудиз тежер ва дегиш тежер лишан ятIа.
Гьавиляй вичин чирвилер ва хъсан крар себеб яз, инсанрихъ галаз вич къенивилелди ва дамахсузвилелди тухузвай гьар са кас мад вичин Раббидихъ муьгьтеж яз амукь тавуртIа, ам руьгьдин жигьетдай телеф хьанвай кас я. Ни вичин девлетдик умуд кутуртIа, ам гьакъикъатда кесиб я.
Низ халкьдин арада вичин еке дережадин чкадал рази жез кIанзаватIа, ам алчах я, ни вичин тухумдик умуд кутунватIа, ам агъуз аватнава, ни вичин хъсан амалрик умут кутунватIа, ам барбатI хьанвай кас я. Амма низ анжах Аллагь Таала бес жезватIа, гьамиша Адахъ муьгьтеж яз ва вири крара анжах Адак умуд кутаз – ам халис девлетлу я.
ШЕЙХ АГЬМАД-ГЬАЖИ АБДУЛАЕВ ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ.
