Мираждихъ ва кпlунихъ галаз алакъалу месэлаяр

Ми'раждихъ ва кпlунихъ галаз алакъалу месэлаяр

Пайгъамбар ﷺ йифиз цаварал хкаж хьунин ва «ат-Тагьиййатдин» арада алакъа авани? Эгер аваз хьайитIа, ам гьихьтинди я?

Ми`раждин йифиз Пайгъамбар ﷺ Сидратуль Мунтагьадилай виниз хкаж хьайила, ам нурдин цифера чуьнуьх хьана. Жабраил анал акъваз хьана. Пайгъамбардиз ﷺ гьанилай анихъ физ кIан хьайила, Жибрила адаз лагьана: «Аллагьдиз ﷻ салам (яни шукур ая) це».

Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аттагьиййатуль мубаракату ссалавату тIтIаййибату лиллагь» (Вири саламар, хийир-дуьаяр, кпIар ва хъсан крар – Аллагь Тааладиз). Гьа вахтунда Аллагь Таалади адаз салам гана: «Ассаламу `алайка аййугьа ннабиййу ва рагьматуллагьи ва баракатугьу» (Салам ваз, я Пайгъамбар ﷺ, Аллагьдин няметар ва Адан Регьим).

Пайгъамбардиз ﷺ и саламдик вири хъсан ксар акатна кIан хьана ва ада лагьана: «Ассаламу `алайна ва `ала `ибадиллагьи ссалигьин» (Аллагьди чаз ва Аллагьдин вири хъсан лукIариз хийир дуьаяр авурай).

Гьа чIавуз цаварин вири агьалийри (малаикри) шагьада кIелна: «Ашгьаду алла илагьа иллаллагь ва ашгьаду анна Мугьаммадан расулуллагь». ТIур дагъдал Муса пайгъамбардивай ва Жабраил малаикдивай эхиз тахьай крар адавай эхиз жедайвал, Аллагьди ﷻ адаз кьетIен къуват гана.

Вучиз Аллагьди ﷻ Пайгъамбардиз ﷺ Ми'раж багъишна?

Пайгъамбар ﷺ Меккадай Иерусалимдиз финин ва цаварал хкаж хьунин аламат адан уьмуьрда виридалайни чIехи аламатрикай сад я. Ам Аллагьди ﷻ адан рикIиз теселли гун ва рикI кIеви авун патал багъишнавайди тир. Им Пайгъамбарди ﷺ цIуд йисан къене мекканвийриз Исламдихъ эвердайла насигьатар ва вязер авурдалай кьулухъ хьайиди я. Амма инсанрин патай жаваб яз адаз анжах ягьанатар, рикIин тIарвилер жезвай. ТIаиф шегьердин агьалияр адахъай элкъвена ва адал ахмакьарни аялар гьалдарна. Абуру адаз гьараюнар ийиз ва къванер гьалчиз хьана. Адан жендек гатанвай, кIвачер ивидал хьанвай ва ам курпашман яз, Аллагьдиз ﷻ ялвариз ва Адавай куьмек тIалабиз ацукьна. И вакъиа Хадижа ва Пайгъамбардин ﷺ ими Абу ТIалиб кечмиш хьайидалай кьулухъ са кьадар вахт алатайла хьайиди я. Вири и вакъиаяр сад-садан гуьгъуьналлаз хьана ва гьа йисуз «пашманвилин йис» тIвар гана.

Гьа и вахтунда адан рикIиз теселли гун патал Аллагь Таалади адаз Ми`раж багъишна.

Пайгъамбар ﷺ цаварал тухун патал ам гьикI гьазурнай?

Пайгъамбар ﷺ цаварал тухудалди, Аллагьди ﷻ Жибрилаз Пайгъамбардин ﷺ рикI чуьхуьн ва михьун эмирна. Жибрил малаикди адан хур падна ва адан рикI Зам-замдин целди чуьхвена. Пуд лагьай сеферда ада Пайгъамбардин ﷺ рикI къизилдин жемина чуьхвена, ам чирвилерай ва арифдарвиляй ацIурна ва чкадал эхцигна. Жибрила Женнетдай Буракь лугьудай гьайван гъана ва Пайгъамбар ﷺ Буракьдал акьахна Иерусалимдиз фена («Фазаилу-ссагьаба», 1512-гьадис; «Ат-Тажриду-ссарих»).

Ми`раждин йифиз Жабраил малаикди хкягъун патал Пайгъамбардиз ﷺ хъвадай затIар авай кьве фенжан теклифна. Пайгъамбарди ﷺ вуч хкяна ва вучиз?

Жабраил малаикди Пайгъамбардиз ﷺ кьве фенжан теклифна. Абурукай сада нек авай, муькуьда – Женнетдин чехир. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ нек авай фенжан хкяна. ИкI авурла, Жабраил малаикди ада инсандин тIебиатдихъ галаз кьадай дин хкяна лагьана, вучиз лагьайтIа нек – им виридалай хъсан, михьи ва инсандиз мукьва затI я. Мад алава хъувуна хьи, ам ва адан уммат дуьз рекьел жеда лагьана. Нагагь ада Женнетдин чехир авай фенжан хкянайтIа, адан уммат чIуру рекьяй фидай.

Вучиз Абу Бакраз Сиддикь (Виридалай дугъри) тIвар гана?

Абу Бакраз Сиддикь тIвар гунин себеб ихьтинди хьана. Пайгъамбарди ﷺ къурайшитриз вич йифиз Меккадай Мединадиз фейидакай лагьайла, абур адахъ агъанач ва и кардикай лугьуз абур Абу Бакран патав фена, гьамни агъадач лагьана фикирна. Амма Абу Бакра вич Пайгъамбарди ﷺ лагьайдахъ агъазва лагьана ва алава хъувуна хьи, эгер Пайгъамбарди ﷺ адалайни чIалахъ тежер хьтин крар ахъайнайтIа, вич гьа чIавузни адахъ агъадай лагьана.

Абу Бакр Пайгъамбардихъ ﷺ инанмиш хьайи сифтебурукай тир. Пайгъамбарди ﷺ лугьудай хьи, Абу Бакр инанмишвилин патахъай са кIусни кьве рикIин хьайиди туш («Ар-Рагьикуль-махтум», 212-чин).

Ми`раждин йифиз Ибрагьим пайгъамбарди Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ вичин терефдарриз вуч чирун меслятнай?

Ми`раждин йифиз Ибрагьим пайгъамбарди Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, и йифиз вун Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жеда. Жез хьайитIа, жуван умматдиз регьятвал къачуз алахъ. Мад Ибрагьима Пайгъамбардиз ﷺ вичин умматдиз Женнетда тарарин кьадар артухарун буйругъ авунин насигьат авуна ва лагьана хьи, ана авай чил гзаф бегьер гудайди я. Пайгъамбарди ﷺ абурун мана вуч я лагьана хабар кьурла, ада лагьана: «Ам «Ла гьавла ва ла къуввата илла биллагь» гафар тикрарун я».

Маса риваятда лугьузвайвал, Ибрагьима лагьана: «Ви умматдив зи патай салам вахце ва абуру чпиз Женнетдин тарар артухаррай лагь ва им: «Субгьаналлагьи вальгьамду лиллагьи ва ла илагьа иллаллагьу валлагьу акбар» гафар лугьун я».

Мус ва гьи жуьреда капI авунихъ эвер гуз башламишна?

Аллагь Таалади мусурманрин хиве йикъа вад сеферда капI авун турла ва жемятдин капI виридалайни хъсан амал яз авурла, къалурнавай вахтунин сифте кьиляй инсанар санал гьа са вахтунда кIватIун патал са гьихьтин ятIани къайда герек тир. Идан гьакъиндай Пайгъамбарди ﷺ вичин вири асгьабар кIватIна ва абурухъ галаз меслят авуна. Са шумуд жуьреба-жуьре теклифар атана, абур Пайгъамбарди ﷺ садни кьабулнач, са эхиримжидалай гъейри: гьар кпIунал инсанриз асгьабрикай сада эвер гуда. Гьахьтинбурукай сад Абдуллагь ибн Зайд тир. Абу Давуда якъин цIиргъинай Абдуллагь бин Зайда лагьай гафар агакьарна: «Пайгъамбарди ﷺ инсанриз кпIунихъ эверунин буйругъ авурла, заз ахварай гъиле гъвечIи зенг авай са кас акуна. За адавай гьа зенг заз маса гун тIалабна. Ада завай, ваз ам квез герек я лагьана, хабар кьурла, за лагьана: «Инсанар кпIунал кIватIун патал». А чIавуз а касди лагьана хьи, вичи заз инсанар кIватIдай адалай хъсан къайда чирда. Ада заз азан чирна. Пакамаз за жуван ахвар Пайгъамбардиз ﷺ ахъайна. Пайгъамбарди ﷺ ам хъсан ахвар тирди лагьана ва за и гафар Билалаз чирун буйругъна, вучиз лагьайтIа адаз хъсан ва гужлу сес авай». Ахпа Абдуллагь бин Зайда а гафар Билалаз чирна ва ада азан гана. Гьа ахвар Умаразни акуна. Лугьузва хьи, цIудалай гзаф асгьабриз гьахьтин ахвар акуна. Адалай гъейри, азандин гьакъиндай вагьйуни ракъурнавай. Азандин бине – Аллагьдин ﷻ вагьйу я. Вири мусурманри къенин юкъузни гьа гафаралди кпIунал эверзава» («Фатгьуль-`аллам», 1-том, 111-112-чинар).

Пайгъамбардин ﷺ муаззинар вужар тир?

Пайгъамбар ﷺ амаз муаззинар хьана: Билал, Ибну Уммимактум, Са`адан хва Карраз, Ясиран хва Аммар, Абу Махзурат.

«Пайгъамбардин сира» ктабдай.