Ирид лагьай чlехи гунагь – файдачивал

Файдачивал (риба) Ислам динда виридалайни чlехи гунагьдикай сад яз гьисабзава. Адан хаталувиликай Аллагь Таалади Къуръанда лагьанва (мана): «Эй иман гъанвайбур, файдачивилин куьмекдалди къазанмишнавайди куьне немир ва Аллагьдихъай ﷻ кичlе хьухь, акl хьайитlа куьн бахтлу жеда (Аллагьдихъай ﷻ кичlе яз файдачивал турбур Ада Жегьеннемдикай хуьда ва Женнетдиз рекье твада)» («Алю Имран» сура, 130-аят).

Абу Гьурайради агакьарнавай Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Инсан гьелек ийизвай ирид чIехи гунагьдикай жув хуьх! Абур:

1. Аллагьдиз ﷻ шерик гъун (ширк) – Аллагьдихъ ﷻ галаз санал маса касдиз ва я шейиниз ибадат авун.
2. Суьгьуьрчивал – им фалчивал, запабар авун ва икI мад я.
3. Инсан кьиникь.
4. Файдачивал
5. Етимрин мал-девлет тIуьн.
6. Женг кьиле физвай чкадилай катун.
7. Михьи мусурман дишегьлидал, ада зина авуна лугьуз, буьгьтенар вегьин» (аль-Бухари, Муслим).

А гунагьдин мацlахвал ва зурбавал къалурун патал Пайгъамбарди ﷺ икl лагьана: «Риба ийизвай касдиз пудкъанни цIуд гунагь жезва, абурукай виридалайни гъвечIиди хайи дидедихъ галаз зина авуниз барабар я» (Гьаким).

Буржунин риба

Файдачивилихъ са шумуд жуьре ава, амма абурукай виридалайни писди ва раиж хьанвайди – риба аль-къарз (буржунин риба) я. Процентар эцигна бурж вугун ва я къачун – им алай вахтунда халкьдин арада раиж хьанвай виридалайни еке гунагьрикай сад я. Бязибуру ам гунагь туш лугьузва, абур лап ягъалмиш я.

Исламди мусурманриз сада-садаз куьмек гуниз эвер гузва ва зарар гузвай кIвалахар къадагъа ийизва. Идан гьакъиндай Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Вичин мусурман стхадиз куьмек гузвай касдиз Аллагьди ﷻ Вичи куьмек гузва» (Муслим). Файдачивили лагьайтIа, мусурманриз куьмек ваъ, зарар гузва. Четин вахтунда куьмек тIалабиз атай стхадив вичиз хийир хкудун патал пул буржуниз вугун – им, гьелбетда, мусурмандиз кутугнавай амал туш.

Файдачивили инсанрин арада къал твазва, рикIер сад-садавай къакъудзава. Садбуруз четин хьайи вахтунда, масабуру чпиз абурун четин гьалдикай менфят хкудзава. Аллагь Таалади Къуръанда лагьанва (мана): «Риба незвайбур («Риба» гафуни бязи къадагъа жуьредин савдадин икьрарар ва я абурулай жезвай къазанжи къалурзава. Рибадин виридалайни машгьур жуьре – им буржунин процент я, яни пул буржуниз вугунилай къачузвай къазанжи. Месела, Алиди Умараз 1000 манат буржуниз вугана ва Умара 1200 манат вахкунин шартI эцигна. 200 манат къазанжи – гьа им риба я) шейтIанди вичин хкIуналди акьул ракъурнавайбур хьиз (сурарай) къарагъда. Им (жаза я) абуру икI лугьунай: «Гьакъикъатда алвер рибадиз ухшар я». Амма Аллагьди алвер ихтияр авунва ва риба къадагъа авунва. Эгер вичин Раббидин патай виликамаз хабардар авунвайда (гьарам къазанжидал яшамиш жез) акъвазарайтIа, адаз виликдай (риба къадагъа ийидалди) авай вири (амукьда) ва адан кьисмет Аллагьдин (къарардилай аслу я). Вуж элкъвена хтайтIа (гьарам кIвалахдал), абур Жегьеннемэгьлияр я ва ана абур гьамишалугъ яз амукьда (эгер риба ихтияр авайди яз гьисабзавайтIа) («Аль-Бакъара» сура, 275-аят).

Мад лагьанва (мана): Аллагьди терг ийизва риба (квай гьар са кардин берекат) ва артухарзава садакьадин (берекат). Аллагьдиз (Вичиз) муьтIуьгъ тушир вири кIеви имансузар кIани туш («Аль-Бакъара» сура, 276-аят).

Къатадата лагьана: «Дугъриданни, риба незвай инсан Къияматдин юкъуз чинерар акатнавай инсан хьиз къарагъарда ва виридаз ам вуч кас ятIа чир жеда».

Ибн Масуда ахъайна: «Риба ва зина раиж хьайи чка Аллагьди ﷻ гьелек ийизва» (ТIабарани). Яни а чка берекатсузди жеда ва ана яшамиш жезвай инсанрин кьилел бедбахтвилер къведа.

Чинерар акатун

Чаз алай вахтунда кьил чIур хьанвай инсанар пара хьанвайди аквазва: са себебни авачиз бязи инсанри чеб хьтин инсанар ягъиз рекьизва, кIвалерин дакIаррай ва муькъверилай хкадариз чпи-чеб рекьизва. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Рибадин куьмекдалди къазанмишнавай тIуьн незвай инсанар авай чкада чинерар акатнавай инсанар пара жеда» (Ибн Мажагь, Байгьакъи, Гьаким).

Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дугъриданни, риба незвай касдиз адан сура Къияматдин йикъалди жаза гуда. Ам ивидиз тешпигь яру рангунин вацIа батмишариз ва къванер туькьуьниз тада» (Имам Бухариди Самураталай агакьарнавай яргъи гьадисдин мана).

Анаса ахъайдай: «Пайгъамбарди ﷺ вяз гудай арада ам рибадикай лап векъидаказ рахана ва икI лагьана: «Рибадин куьмекдалди къазанмишнавай са диргьемдин гунагь Исламда пудкъанни пуд зина авурла жезвай гунагьдилайни еке я» (Агьмад).

Дяве малумарун

Гуьгъуьнлай Аллагь Таалади икl лагьана: «Эй, иман гъанвайбур! Аллагьдихъай кичIе хьухь ва кямир ва рибадикай (савдадин икьрардикай) амукьайди (буржлубурувай къахчумир), эгер куьн (дугъриданни рикIин сидкьидай) иман гъанвайбур ятIа. Эгер куьне тавуртIа (квез эмир авур крар ва риба акъвазар тавуртIа), квез чир хьухь, Аллагьди ва Адан Пайгъамбарди квез дяве малумарзава. Амма эгер туба авуртIа, мал-девлет вич куьди я. Куьне адалатсузвал ийимир, квехъ галазни адалатсузвал ийидач («Аль-Бакъара» сура, 278-279-аятар).

Рибадал машгъул инсанриз Аллагь Таалади Вичи дяве малумарзава. Бес Халикьдихъ ﷻ галаз нивай дяве ийиз жеда? Им ахьтин инсанар терг жеда лагьай чlал я. Аллагьди ﷻ Вичи хуьрай!

Вад жуьредин азабар

Къуръандин аятрал асаслу хьана имам Ас-Сарахсиди лагьана: «Рибадал машгъул инсанриз Аллагьди ﷻ вад жуьредин азабар гузва:

1. ШейтIанди вичин хкIуналди акьул ракъурнавайбур хьиз хьун.
2. Абурун девлет берекатсузди, менфятсузди хьун. Гьатта абурун несилривайни ахьтин девлетрикай чпиз хийир къачуз тахьун.
3. Аллагьди ﷻ абуруз дяве малумарун.
4. Риба гьалаларзавайбур Ислам диндай акъатун.
5. Рибадал машгъул инсанрин эхир писди (имансузди) хьунин хатавал хьун ва нетижада абур гьамишалугъ Жегьеннемда кун.

Гьайиф хьи, алай вахтунда чеб мусурманар я лугьузвай гзаф кьадар инсанри процетар къвезвай вкладар банкара эцигзава, банкарай процентар галай буржар (кредитар) къачузва ва икl мад. Гьуьрметлубур, мусурмандиз ахьтин кlвалахар ийидай ихтияр авач. Инал тlвар кьур савдаяр рибадинбур я!

Къуй Аллагьди ﷻ чун ва амай вири мусурманар рибадивай хуьрай!

Гьасан Амаханов, газетдин кьилин редактор