Сократан пуд фильтр
Сократан пуд фильтр
Вучиз вири ахъаюн лазим туш?
Са сеферда Сократан патав са инсан атана икI лагьана: «Сократ, за ваз исятда ви дустуникай заз ван хьайи гафар ахъюн лазим я…».
- Са декьикьада акъваз, - адалай вилик лагьана Сократа. А хабар заз ахъайдалди, вуна ам пуд сафунай ягъун лазим я. Сад лагьайди – керчеквилин саф. Ваз лугьуз кIанзавайдан гьакъикъатдихъ вун лап тамамдиз инанмиш яни?
- Ваъ, - жаваб гана ихтилатчиди. Гьакъикъатда заз ам исятда ван хьайиди я…
- АкI хьайила, вун а кардин гьакъикъатдихъ инанмиш туш. Гила ам кьвед лагьай сафунай ядай ихтияр це – хъсанвилин сафунай. Лагь, а хабардик са гьихьтин ятIани хъсанвал, яратмишдай затI квани? Ада зун шадардани?
- Ваъ, пашманарун мумкин я.
- Яни ваз заз зи дустуникай са пис затI ахъайиз кIанзава ва гьа са вахтунда вун ви гафарин керчеквилихъ инанмиш туш. Мад вуч ийида кьван, пуд лагьай саф ама – хийирдин саф. Вуна гваз атанвай хабар заз ван атун гьакьван чарасуз яни? Заз адакай хийир жедани?
- Адан чарасузвал авач…
- Эгер ваз лугьуз кIанзавайдак я дуьзвал, я хъсанвал, я чарасузвал авачтIа, за адакай чир хьана вуч ийизва? Ам я заз, я ваз пар ийимир.
Къадим Грециядин философ Сократа тIварар кьур сафар, адет яз, квез чир хьайи вири шейэр ахъай тавунин къарар кьабулун патал бес жезва. Амма ятIани и сиягьдик мад са ахтармишунин суал кухтаз кIанзава. Гьатта куьн са хабардин дуьзвилихъ, арадал са затI гъунихъ ва хийирдихъ инанмиш ятIани, ам сир туширди якъиндиз чира. Мумкин я, квез ачухдиз ам сир тирди лагьанва. Белки, куьне кьатIуда жеди, а хабар гайи касдиз ам виридаз чир хьана кIан тийизвайди. Адан кирсеба лишан ихтилатчидин ишараяр, мимика хьун мумкин я. Аллагьдин ﷻ эхиримжи Пайгъамбар Мугьаммада икI лагьана: «Нагагь инсанди са затI ахъайдайла ам и патаз, а патаз килигиз хьайитIа (садазни ван тахьана кIанзавайди къалуриз), ада лагьайди аманат (сир, хуьн патал ихтибарнавайди) жезва» (Агьмад, Абу Давуд, ат-Тирмизи). Бязи вахтара адетдин кьатIунин бажарагъвални бес жезва, инсанди лугьузвай ихтилатдай, гьатта квез дуьшуьшдай ван атайдини садазни ахъаюн герек текъвезвайди.
Маса гьадисда лугьузва: «Эгер лукIра (Аллагьдин ﷻ) и дуьньяда маса лукIран (Аллагьдин ﷻ) нукьсанар чуьнуьхиз хьайитIа, Аллагьдини ﷻ адан нукьсанар Дувандин юкъуз чуьнуьхда» (Муслим).
Ша чун дуьз рахан: чаз таниш ва я чара инсандин тарифдин крар тек-бир дуьздал акъудиз кIан жеда. Гзаф вахтара пехилвиляй, жув вине кьуна ва я ахмакьвиляй инсанар масабурукай ахьтин затIар ахъайиз гьазур я хьи, чпикай бажагьат ахьтинбур лугьуз жедай. Амма рикIелай алудна кIандач хьи, Аллагьдиз ﷻ виридалайни сирлу крар чизва ва аманат авурди хуьнай, гьакI сирер ачухунайни Вичин адалатлувилелди эвез хъийида.
Нагагь квез са касди сир ахъайнатIа, им квехъ ийизвай ихтибардин лишан я; ахьтин алакъаяр лап надир багьа затI хьиз кьабулун лазим я ва гьа ихтибарвал чIуруникай жезмай кьван кьил къакъудна кIанда. Пак Къуръанда лугьузва хьи, чавай гьар садавай Дувандин юкъуз икьрардикай (жувал къачур мажбурнамаяр тамамаруникай) хабар кьада.
Кьакьан дережадин къилихдин чешне тир Мугьаммад Пайгъамбар, малум тирвал, гьеле адал пайгъамбарвилин везифаяр къведалди, Меккада виридалайни ихтибарлу инсан яз гьисабзавай, ва гьаниз килигна адаз аль-Амин («вафалу, ихтибарлу, дуьз») тIвар ганвай. Гуьгъуьнлай гьатта мушрикрин жергедай тир душманрини адав чпин мал-девлет, къиметлу затIар тазвай, вучиз лагьайтIа ада гьамиша вичел ихтибарнавайди вахкузвайди ва са чIавузни сирер ачух тийзвайди, абуруз чизвай. Ам гьикI жедай кар ятIа, квевай фикирдиз гъиз жезвани: инсан адан (Пайгъамбардин ) душман я ва вичин виридалайни багьа мал-девлет гьадав вугана хуьзва?
Малика Воронина
