Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа, куьруь кьиса
Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа, куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра
Муслим кагъаз гваз Куфадиз фейидалай кьулухъ, гьуьрметлу сайид Гьусайн вахан патав фена. Ада вичи Куфадиз кагъаз ракъурнавайдакай лагьана ва вири хьайивал ахъайна. Ада рекье гьатиз гьазур хьун ва и кар патал лазим вири затIар гьазурун буйругъна.
Гьусайнан ниятди Сакинадик теспачавал кутуна. Ада Мугьаррам вацран эхирдалди акъвазайтIа хъсан я лагьана. Сакинади яргъалди ва чан-рикI ийиз стха рекьив гъиз хьана Арафадал акъваздайвал, Къурбандин сувар ва Ашурадин югъ кьванни кьиле тухудайвал. Лагьанва хьи, абуру и ихтилат Зу-ль-къаида вацран 12-юкъуз авуна. Аллагьдин Расулди ﷺ виликамаз лагьанай хьи, Гьусайнан иви Мугьаррам вацра экъичда. Гила Сакинади бубадивай чир хьайи кардикай Гьусайназ ахъайна. Адаз Гьабибдин ﷺ сивяй ван хьанай: «Гьусайнан иви мугьаррам вацра экъичда». Жабраил малаик чи Пайгъамбардин ﷺ патав са гъапа авай лацу накьв гваз атана. Ада накьв Пайгъамбардив ﷺ вугана ва ихьтин гафар лагьана: «Я Мугьаммад ﷺ, и накьвадикай Гьусайн халкьнавай». Ахпа алава хъувуна. Адан ивини гьа и накьвадал экъичда». Адалай артух яз, Жабраила лагьана хьи, Гьусайн рекьидай вахт мукьва хьайила, и лацу накьв яру жеда, адай стIал-стIал иви авахьда. Жабраила Пайгъамбардив ﷺ вугай накьв Сакинади хуьзвай. Ада ам гъана, адаз килигна ва акуна хьи, лацу накьв яру хьанва ва адай стIал-стIал иви авахьзава. Хажалат хьайи Сакинадик мад теспачавал акатна ва, Гьусайназ килигна, шехьна. Иви акъатзавай накьв акуна ва стхадикай рикI секин тушиз, ада Мугьаррам варз куьтягь жедалди акъвазун тIалабна. Куфадиз фин кьулухъ ягъунал Гьусайн рази хьанач. Кьадар-кьисметдиз муьтIуьгъ хьун хъсан яз гьисабна, ада вахаз лагьана: «Эгер Аллагьдин ﷻ кьадар гьахьтинди ятIа, зун рази я». Аллагьдихъай ﷻ кичIе яз, ада жавабдарвал вичин хиве гьатнавай умматдикай хажалат чIугвазвай. «Иракдин халкь зулумдик туна, завай ганвай гаф чIуриз жедач», - лагьана ада.
Фатимадин вилерин экв Куфадиз физ гьазур жезвайдакай инсанриз ван хьана. Умар ибн Харс Гьусайнан патав атана ва адаз насигьат гудай ихтияр гун тIалабна. Гьусайнан ихтиярдалди, вичин фикир лугьуз, Харсан хци гьуьрметдивди лагьана: «Иракда Язидан сердерри гьакимвалзамай кьван, вун аниз фин герек туш. Хазина абурун гъиле хьуниз килигна ва инсанрикай диргьамрин лукIар хьанвайвиляй, вун Куфада хатасузвиле жедач, вун Меккада акъвазайтIа хъсан жеда».
Акьуллу, савадлу, уьмуьрдин тежрибади арифдар авунвай са чIехи десте инсанар галаз Ибн Аббасни атана. «Вун Иракдиз физ гьазур жезва лугьузвай гафар дуьзбур яни?» - хабар кьуна ада. «Ин ша Аллагь, и йикъара зун рекье гьатиз гьазур жезва», - жаваб гана Гьусайна. «Чна Аллагьдивай ﷻ вун а кардикай хуьн тIалабзава», - лагьана абуру, адан къарардал рази тушиз. «Эгер Куфадин агьалийри чпин гьаким алудна ва чпиз душманвал ийизвайбурухъ калтугна ваз эверзаватIа, вавай фейитIа жеда, - лагьана Ибн Аббаса. – Амма гьаким вичин чкадал аламаз абуру ваз теклифзаватIа, ам дяве-шулугъ я, вун хатасузвиле жедач. Вуна дяве авуна кIан жеда, куфивийри лагьайтIа, ваз куьмек гудач».
Гьусайн Иракдиз физ гьазур жезвайдакай хабар Мединадизни агакьна. Мединвийри Гьусайназ Иракдиз тефин патал тIалабун авай кагъаз кхьена. Абдуллагь ибн Жафара, Саид ибн Аса кагъаз гваз Аван ва Мугьаммад ракъурна.
Абдуллагь ибн Зубайрани Гьусайн Куфадиз финин фикирдилай элкъуьрзавай. «Эгер ваз халифат кIанзаватIа, чна гьа ина ваз кьин кьада», - лагьана ада. Амма лагьанва хьи, гьатта Ибн Зубайра гьакI лагьанатIани, адаз Гьусайн Меккадай фена кIанзавай. Ада Гьусайн Куфадиз тефена кIанзавай хьтин амалар ийизвай, амма гьакъикъатда лагьайтIа, вири аксина тир.
Тайифадин агъсакъалри ам Меккадай экъечI тавун ва Иракдиз тефин патал кIевивал ийиз ам рекьив гъиз алахънатIани, Гьусайна вичин къарар дегишарнач. Ада маса рехъ авач лагьана ва абуруз гъилер ягъуналди абурулай вич рази тирди къалурна. Ибн Аббас мад Гьусайнан патав фена ва вичин тIалабун тикрарна: «Я зи имидин хва, ви патахъай заз кичIезва, Иракдиз фимир, ина акъваз. Эгер куфивийри ваз желе (западня) гьазурзавачтIа, вучиз абуру виликан сердерар алудзавач? Вучиз вуна, та абуру вири гьакимар чукурдалди, вун къведач лагьана кагъазда кхьизвач? Я тахьайтIа вучиз вун Йемендиз физвач, ана ви бубадин гзаф терефдарар ава хьи?» Амма Ибн Аббасан са рекьив гъунрини ва меслятрини кар ганач, Гьусайн вичин фикирдилай алудиз хьанач. «Нагагь ятIани вуна аниз фин кьетIнаватIа, жувахъ галаз аялар ва папар кьванни тухумир», - тIалабна адавай Ибн Аббаса. Гьусайна гьа тIалабунизни ваъ лагьана. «За абур тадач», - лагьана ада Ибн Аббасаз.
Гьусайна меслятриз гьикI яб гудай кьван, эгер ам виликамаз жедай кардин гъавурда авайла. Мегер адавай кIвале акъвазиз жедайни кьван, а кардин делил Жабраил малаикди Расулдив ﷺ вуганвай накьв тирла. Кьадар-кьисметдин вахт алукьайла, краривай ам дегишариз жедач. Гьусайна Аллагьдин ﷻ къарар дегишардани кьван?! Кьадар-кьисмет кьиле фидайла, акьул физва, гьатта ам авайбурунни, алатривай адаз таъсир ийиз жедани кьван?
Мусурманрин йисарин гьисабуналди 60-йисуз Расулюллагьдин ﷺ хтул рекье гьатна. Ам Зу-ль-гьижадин вацран саласа югъ тир, лугьузва хьи, ам Арафадин вилик квай югъ тир. Меккадай адахъ галаз агьль аль-байтдин кьудкъанни кьве кас экъечIна. Рекье Гьусайнал Ирак галай патахъай къвезвай са инсан гьалтна. Гьусайн адахъ галаз рахана ва Иракда вуч хабарар ава лагьана, жузуна. «Инсанрин гапурар Бану Умаятахъ гала, рикIер – вахъ», - жаваб гана ада.
Гьусайна рехъ давамарна ва яд авай са чкадал акъвазна. Ана адал Абдуллагь ибн Мути гьалтна. Абуру сада-садаз салам гана ва ихтилатар ийиз башламишна. «Я Аллагьдин Расулдин ﷺ хтул, вун гьиниз физва?» - хабар кьуна Ибн Мутиди Гьусайнавай. Гьусайна вич Куфадиз физва лагьана ва хьайивал ахъайна. Ибн Мутиди Гьусайназ Иракдиз тефин меслят къалурна. «Эгер вуна Бану Умаятав гвай халифат вахкун истемишайтIа, абуру вун рекьида. За вавай Аллагь ﷻ патал тIалабзава, шаксуз телеф жедай чкадиз фимир», - минетна Ибн Мутиди Гьусайназ ва Исламдин, къурайшитрин, эхирки арабрин гьуьрметдай, элкъвена хъфин тIалабна.
Амма ни вуч лагьайтIани, Гьусайн элкъвена хъфидани мегер, кьиникь мукьва хьайила?! Кьисметди тухузвай, адаз Кербеладиз физ манийвал ийидай къуват ва алакьунар низ бес жеда кьван?! Гьусайна Абдуллагьан насигьатриз яб ганач ва башламишай рехъ давамарна.
Ам акъвазай Тагълабият лугьудай чкада адаз Муслим кьенвайдакай хабар гана. Гьуьрметлу Гьусайн, дерт кьезиларун патал арабрин шиирар кIелиз, гъамлу яз шехьна. Ам гъавурда акьуна хьи, Куфадай тир инсанри, Бану Умаятаз чеб маса гана, вичиз ганвай гаф чIурна. РикIе дерт аваз, накъвар авахьиз, Гьусайна Муслимаз дуьа авуна. «Ви патахъай Аллагьдин ﷻ къарарар кьилиз акъатна, чунни ви гуьгъуьна аваз фида», - шехьиз лагьана ада.
Гьусайнан бязи асгьабри адаз Иракдиз тефин ва элкъвена хъфин меслят къалурна, амма Укайлан рухвайри абурун теклиф кьабулнач ва Аллагьдин ﷻ тIварцIелди кьин кьуна: «Чун элкъвена хъфидач!» Абуру кIевидаказ малумарна: «Чна гьикI хьайитIани Муслиман кьисас къахчуда ва я ам кьейи чкада чунни рекьида». «Куьн галачиз и дуьнья зазни герек туш», - лагьана Гьусайна ва рехъ давамарна.
Абур маса чкада акъвазна ва ана Гьусайназ мад са дертлу хабардин ван хьана: адан некIедин стха, Абдуллагь ибн Яктар яна кьенва. Вич Меккада амаз, ада ам Муслимакай чирун патал ракъурнай. Адаз лагьана хьи, Убайдуллагьан инсанри ам рекье амаз, Куфадин патарив яна кьена. Гьуьрметлу Гьусайназ куфивийри вичиз авунвай вафасузвал ашкара хьана.
Рекье адахъ, адаз куьмек гуз кIанзавай гзаф гуьгьуьллуяр (добровольцы) агалтна. Гьусайна вичин кьушундиз лагьана: «Эй инсанар, эгер квекай элкъвена хъфиз кIанзавай кас аватIа, квез кIандайвал ая. Квез зи патай туьгьмет жедач. Зи туьгьметрихъай кичIела акъвазмир». Ада абуруз хъфидай ихтир гана. Гьусайнахъ галаз фидайла, абуру ам ислягь уьлкведиз физвай секин сиягьат жеда лагьана фикирнавай. Амма Куфада дяве авуна кIан жедайди чир хьайила, вири гьарнихъ чкIана. Анжах агьль аль-байтдай тир кьудкъанни кьве кас амукьна ва Гьусайн абур галаз вилик фена.
Рекье абурал са инсан гьалтна. Ам арабрин арада гьуьрмет авай инсанрикай сад тир. Адани Гьусайназ Иракдиз тефин меслят авуна: ана абур хци авунвай гапурри ва кIвенкI алай мецери гуьзлемишзавай. «Заз абур вири чизва, амма Куфадиз тефена завай сакIани жедач, - лагьана Гьусайна. – Заз вири крарикай хабар аватIани, зун Аллагьдин ﷻ къарардал рази я ва, адал амал авуна, зун гьаниз физва».
КьатI ама.
Шейх Саид Эфенди, «Пайгъамбаррин кьисаяр 2-пай» ктабдай
